مقاله شماره ١٣٨٩ / ١٧ (اول تیر)

واژه راهنما: یک سال خیزش انقلابى‏‏‏، دشوارى‏‏‏هاى‏‏‏ در راه. مضمون طبقاتى‏‏‏ نبرد. اشتراک و تضادها در جنبش. پیوند آزادى‏‏‏ و عدالت اجتماعى‏‏‏. راه رشد ترقى‏‏‏ خواهانه. دفاع از دستاوردهاى‏‏‏ ترقى‏‏‏خواهانه انقلاب بهمن و نفى‏‏‏ اصل‏هاى‏‏‏ ارتجاعى‏‏‏ در آن ناشى‏‏ از سرشت انقلابى‏‏ خیزش مردم است. “اقتصاد بازار آزاد” در خدمت منافع ارتجاع. اشکال مبارزات در خیزش انقلابى‏‏‏.

یک سال از آغاز خیزش انقلابى‏‏‏‏‏‏‏ مردم میهن ما گذشت، و هنوز راهى‏‏‏‏‏‏‏ با فراز و نشیب و دشوار در پیش است. بحث درباره شرایط طى‏‏‏‏‏‏‏ کردن راه در پیش، به بحثى‏‏‏‏‏‏‏ همه‏گیر تبدیل شده است. امرى‏‏‏‏‏‏‏ ضرورى‏‏‏‏‏‏‏ و اجتناب‏ناپذیر.

روشن بودن جوانب مختلف مسیرى‏‏‏‏‏‏‏ که باید طى‏‏‏‏‏‏‏ شود و شناخت و اعتقاد به شیوه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ ضرورى‏‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏‏‏ طى‏‏‏‏‏‏‏ آن، پیش‏شرط غلبه بر دشوارى‏‏‏‏ها است. از این روى‏‏‏‏‏‏‏ تعجب برانگیز هم نیست که بسیارى‏‏‏‏‏‏‏ از موضع‏گیرى‏‏‏‏‏‏‏ها در اطراف محتوا‏‏‏ جنبش و راه و شیوه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ عملکرد‏‏‏ آن دور مى‏‏‏‏‏‏‏زند.

نبرد اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏ کنونى‏‏‏‏‏‏‏ در ایران، نبردى‏‏‏‏‏‏‏ بر سر “اخلاقیات”، “ارزش‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ اسلامى‏‏‏‏‏‏‏”، “ظهور مهدى‏‏‏‏‏‏‏” و … که «یغماگران قدیس‏مآب» مى‏‏‏‏‏خواهند القا کنند، نبوده، بلکه نبردى‏‏‏‏‏‏‏ آشتى‏‏‏‏‏‏‏ناپذیر را بر سر منافع اقتصادى‏‏‏‏‏‏‏- طبقاتى‏‏‏‏‏‏‏ متضادِ لایه‏ها و طبقات مختلف اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏ تشکیل مى‏‏‏‏‏‏‏دهد. میرحسین موسوى‏‏‏‏‏‏ این منافع را در مقدمه «منشور جنبش سبز‏» برمى‏‏‏‏‏‏شمرد و آن را «نشان از نفوذ عمیق … دروغ و فساد و خرافه و زیر پا نهادن قانون اساسى‏‏‏‏‏‏ و سایر قوانین» توسط حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏‏ اعلام مى‏‏‏‏کند. نبرد طبقاتى‏‏‏‏ آشتى‏‏‏‏ناپذیرى‏‏‏‏ که توسط «یغماگران قدیس‏ماب» به منظور «دفاع از منافعى‏‏‏‏‏‏ … که از عایدى‏‏‏‏‏‏ صدها میلیارد دلار درآمد نفتى‏‏‏‏‏‏ و واردات سالانه ٧٠ میلیارد دلار کالا و سلطه بر نهادهاى‏‏‏‏‏‏ پولى‏‏‏‏‏‏ و مالى‏‏‏‏‏‏ بدون نظارت‏هاى‏‏‏‏‏‏ موثر نشأت مى‏‏‏‏‏‏گیرد» و ‏علیه منافع اکثریت مطلق مردم میهن ما اعمال مى‏‏‏‏گردد.

در یک سوى‏‏‏‏‏‏‏ این نبرد، سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏‏‏‏ حاکم قرار دارد و در سوى‏‏‏‏‏‏‏ دیگر آن، لایه‏ها و طبقات اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏ متعددى‏‏‏‏‏‏ با منافع‏ اقتصادى‏‏‏‏‏‏‏- اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏ متفاوت و گاه متضاد و در عین حال داراى‏‏‏‏‏‏‏ نقاط مشترک. نقاط مشترکى‏‏‏‏‏‏‏ که برخى‏‏‏‏‏‏‏ از آن‏ها از اهمیت بسیار برخودار مى‏‏‏‏‏‏‏باشند. یکى‏‏‏‏‏‏‏ از نکات عمده مشترک، “تضاد عمده” حاکم بر جامعه ایرانى‏‏‏‏‏‏‏، یعنى‏‏‏‏‏‏‏ تضاد بر سر حق برخودارى‏‏‏‏‏‏‏ از آزادى‏‏‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ قانونى‏‏‏‏‏‏‏ دمکراتیک مردم مى‏‏‏‏‏‏باشد. تضادى‏‏‏‏‏‏‏ که مرز میان منافع حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏‏‏‏ از سویى‏‏‏‏‏‏‏ و زحمتکشان شهر و روستا، لایه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ میانى‏‏‏‏‏‏‏ جامعه، روشنفکران، هنرمندان، خلق‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ مختلف میهن ما و نیمى‏‏‏‏‏‏‏ از مردم میهن ما، یعنى‏‏‏‏‏‏‏ زنان ایران را از سوى‏‏‏‏‏‏‏ دیگر تشکیل مى‏‏‏‏‏‏‏دهد.

سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏‏‏‏ حاکم براى‏‏‏‏‏‏‏ دستیابى‏‏‏‏‏‏‏ به منافع رآنت‏خوارانه، نیاز به پایمال کردن «کرامت انسانى‏‏‏‏‏‏ و حقوق بنیادین بشر» (موسوى‏‏‏‏‏‏، “منشور …”) و آزادى‏‏‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ دموکراتیک و قانونى‏‏‏‏‏‏ مردم دارد، همانطور که مردم میهن ما نیز براى‏‏‏‏‏‏‏ برپایى‏‏‏‏‏‏‏ جامعه‏اى‏‏‏‏‏‏‏ شکوفا، مستقل و برخوردار از عدالت اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏ نسبى‏‏‏‏‏‏‏، همانند برخودار شدن از هوا براى‏‏‏‏‏‏ تنفس، به حفظ، تحکیم، تثبیت و توسعه حقوق و آزادى‏‏‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ دموکراتیک و قانونى‏‏‏‏‏‏‏ نیاز دارد. خواست‏هایى‏‏‏ که در اصل‏هاى‏‏‏‏‏‏ «ناظر بر حقوق ملت (فصل سوم)» (موسوى‏‏‏‏‏، همانجا‏) تثبیت شده‏اند.

لایه‏هایى‏‏‏‏‏‏‏ از سرمایه‏داران، از جمله همدستان دیروزى‏‏‏‏‏‏‏ حاکمان امروزى‏‏‏‏‏‏‏، بخش‏هایى‏‏‏‏‏‏‏ از سرمایه‏داران فرارى‏‏‏‏‏‏‏ و سلطنت‏طلب و در کلیت خود “اپوزیسیون” راست و “چپ” خارج از کشور، اکنون از موضع دفاع از “آزادى‏‏‏‏‏‏‏”‏ که آن را “حقوق بشر” مى‏‏‏‏‏‏‏نامند و منظور از آن برقرارى‏‏‏‏‏‏ نظام “بازار آزاد” مى‏‏‏‏‏‏باشد، خود را پرچمدار مبارزات کنونى‏‏‏‏‏‏ مردم مى‏‏‏‏‏‏نمایانند. رسانه‏هاى‏‏‏‏ تبلیغاتى‏‏‏‏ امپریالیستى‏‏‏‏ به قبله‏گاه اکثریت آن‏ها تبدیل شده است. “عدالت اجتماعى‏‏‏‏‏‏” در نظریات این نیروها، مقوله‏اى‏‏‏‏‏ انگار وابسته به آزادى‏‏‏‏‏‏ بوده و زائده‏اى‏‏‏‏‏‏ از آن را تشکیل مى‏‏‏‏دهد که گویا باید در «مراحل» متفاوت به آن دست یافت. مدعى‏‏‏ هستند که باید براى‏‏‏ دستیابى‏‏‏ به “آزادى‏‏‏”، از طرح خواست “عدالت اجتماعى‏‏‏” چشم‏پوشى‏‏‏ نمود.

این در حالى‏‏‏‏‏‏ است که در دموکراتیک‏ترین نظام “اقتصاد بازار آزاد” نیز «عایدى‏‏‏‏‏‏ صدها میلیارد دلار درآمد نفتى‏‏‏‏‏‏ و واردات سالانه ٧٠ میلیارد دلار کالا و سلطه بر نهادهاى‏‏‏‏‏‏ پولى‏‏‏‏‏‏ و مالى‏‏‏‏‏‏» در اختیار غارتگران قرار دارد. رشد سریع تعداد میلیونر‏ها در کشورهاى‏‏‏‏‏‏ سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏ پیشرفته و رشد شتاب‏آلود فقر نزد کارگران و کارمندان ولایه‏هاى‏‏‏‏‏‏ میانى‏‏‏‏‏‏ در این کشورها، نشان این واقعیت است. طبق گزارش موسسه Boston Consulting تعداد میلیونرها در آلمان در سال ٢٠٠٩ نسبت به سال قبل رشدى‏‏‏‏‏‏ بالغ بر ٢٣% نشان مى‏‏‏‏‏‏دهد، در حالى‏‏‏‏‏‏ که در سال ٢٠٠٨، ١۴% مردم در آلمان  – از هفت نفر، یک نفر -  با رشدى‏‏‏‏‏ قریب به ٣%، زیر مرز فقر زندگى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏کردند.

هدف از محدود ساختن مبارزات اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏ کنونى‏‏‏‏‏‏‏ در خیزش انقلابى‏‏‏‏‏‏‏ مردم در ایران تنها به «مسئله آزادى‏‏‏‏‏‏‏» توسط نیروهاى‏‏‏‏‏‏ پیش گفته، محدود ساختن تغییر‏ در سطح حاکمیت و حفظ نظام غارتگر سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏ و تضمین بقاى‏‏‏‏‏‏ این نظام غارتگر مى‏‏‏‏باشد.

بر این پایه است که طرح خواست برقرارى‏‏‏‏‏‏ “عدالت اجتماعى‏‏‏‏‏‏” نسبى‏‏‏‏‏‏ در خیزش انقلابى‏‏‏‏‏‏ کنونى‏‏‏‏ مردم، قابل درک بوده و ضرورت آن براى‏‏‏‏ جلب طبقه کارگر و همه «اقشار متوسط و کم‏درآمد اجتماع که در برابر فشارهاى‏‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏‏‏/‏‏‏‏‏ سیاسى‏‏‏‏‏‏ ضعیف‏تر هستند» (موسوى‏‏‏) به مبارزات مردم، انکارناپذیر است.

خواست «رفاه و عدالت اجتماعى‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏‏ همه مردم ایران» که موسوى‏‏‏‏ به درستى‏‏‏‏‏ در بیانیه خود مطرح مى‏‏‏‏‏‏سازد، ضرورت توافق جنبش مردم را بر سر راه رشد آتى‏‏‏‏‏‏ کشور اجتناب‏ناپذیر مى‏‏‏‏‏‏سازد.

این بحث، بحثى‏‏‏‏‏‏ عام و اخلاقى‏‏‏‏‏‏ و مبهم نمى‏‏‏‏باشد. نیاز به مشخص بودن محتوا و راهکار اجرایى‏‏‏‏‏‏ آن به شدت احساس شده و براى‏‏‏‏ زحمتکشان مطرح است. مواضع و برنامه براى‏‏‏‏‏ ایجاد کردن «رفاه و عدالت اجتماعى‏‏‏‏‏»، مرز میان موضع مردمى‏‏‏‏‏ و ضدمردمى‏‏‏‏‏، انقلابى‏‏‏‏‏ و ضدانقلابى‏‏‏‏‏ را تشکیل مى‏‏‏‏‏دهد.

اشتراک منافع در حال حاضر بر سر برقرارى‏‏‏‏ “آزادى‏‏‏‏‏‏” میان همه لایه‏هاى‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏، در تضاد قرار دارد با منافع آتى‏‏‏‏‏‏‏ و دورنمایى‏‏‏‏ مدافعان “اقتصاد بازار آزاد” و طبقه کارگر و دیگر زحمتکشان شهر و روستا، لایه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ میانى‏‏‏‏‏‏‏ جامعه، پیشه‏وران، کسبه، روشنفکران و زنانِ زحمتکش شهرى‏‏‏‏‏‏‏ و روستایى‏‏‏‏‏‏‏. توضیح دیالکتیک این اشتراک و تضاد منافع مى‏‏‏‏تواند نقشى‏‏‏‏ مثبت در جلب «اقشار متوسط و کم‏درآمد اجتماع که در برابر فشارهاى‏‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏‏‏/‏‏‏‏‏ سیاسى‏‏‏‏‏‏ ضعیف‏تر هستند» به مبارزات اجتماعى‏‏‏‏ کنونى‏‏‏‏ داشته باشد.

سرشت انقلابى‏‏‏‏‏‏ خیزش کنونى‏‏‏‏‏‏ مردم، حلقه «پیوند» را میان منافع آتى‏‏‏‏‏‏ و دورنمایى‏‏‏‏‏‏‏‏ «اقشار متوسط و کم‏درآمد اجتماع که در برابر فشارهاى‏‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏‏‏/‏‏‏‏‏ سیاسى‏‏‏‏‏‏ ضعیف‏تر هستند» (مشنور جنبش سبز) با خواست برقرارى‏‏‏‏‏‏ “آزادى‏‏‏‏‏‏” تشکیل مى‏‏‏‏‏‏دهد. موسوى‏‏‏‏ در بیانیه ١٨ خود به درستى‏‏‏‏ بر آن «تاکید دارد» و خواستار «رفاه و عدالت اجتماعى‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏‏ همه مردم ایران» مى‏‏‏‏باشد.

راه رشد سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏ مدنظر مدافعان “اقتصاد بازار آزاد”، پاسخگوى‏‏‏‏‏‏ نیاز «اقشار متوسط و کم‏درآمد اجتماع که در برابر فشارهاى‏‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏‏‏/‏‏‏‏‏ سیاسى‏‏‏‏‏‏ ضعیف‏تر هستند»، پاسخگوى‏‏‏‏‏ برقرارى‏‏‏‏‏‏ عدالت اجتماعى‏‏‏‏‏‏ نسبى‏‏‏‏‏‏ نمى‏‏‏‏‏‏باشد. منافع زحمتکشان و میهن‏دوستان در لایه‏هاى‏‏‏‏‏‏ مختلف اجتماعى‏‏‏‏‏‏ از طریق طى‏‏‏‏‏‏ راه رشدى‏‏‏‏‏‏ ترقى‏‏‏‏‏‏خواهانه با دورنمای سوسیالیستى‏‏‏‏‏‏ تامین مى‏‏‏‏‏‏گردد که پیش‏شرط قانونى‏‏‏‏‏‏ آن در اصل‏هاى‏‏‏‏‏‏ ۴٣ و ۴۴ قانون اساسى‏‏‏‏‏‏ تثبیت یافته است.

پایمال ساختن این اصل‏ها به سود سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏‏‏، بحران اقتصادى‏‏‏‏‏‏- اجتماعى‏‏‏‏‏‏ کنونى‏‏‏‏‏‏ را بر زندگى‏‏‏‏‏‏ مردم حاکم ساخته است. اقدام ضدمردمى‏‏‏‏ پایمال ساختن این اصل‏ها به سود سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏‏‏ که با به ورشکست کشاندن واحدهاى‏‏‏‏‏‏ ملى‏‏‏‏‏‏ همراه بوده و «به ایجاد انحصارهاى‏‏‏‏‏‏ بزرگ اقتصادى‏‏‏‏‏‏ منجر شده است» و موسوى‏‏‏‏‏ آن را‏ برمى‏‏‏‏‏‏شمرد، علت تشدید بیکارى‏‏‏‏‏‏، گرانى‏‏‏‏‏‏، گرسنگى‏‏‏‏‏‏ و بى‏‏‏‏‏‏خانمانى‏‏‏‏‏‏ میلیون‏ها زحمتکش و لایه‏هاى‏‏‏‏‏‏ میانى‏‏‏‏‏‏ جامعه مى‏‏‏‏‏‏باشد، و نه وجود این اصل‏ها.

نقض این اصل‏ها از طریق اجراى‏‏‏‏‏‏ برنامه نولیبرال امپریالیستى‏‏‏‏‏‏ اقدامى‏‏‏‏‏‏ ضد منافع ملى‏‏‏‏‏‏ ایران را تشکیل مى‏‏‏‏دهد. این اقدام غیرقانونى‏‏‏‏، زمینه حفظ استقلال اقتصادى‏‏‏‏‏‏ ایران را بر باد داده و تمامیت ارضى‏‏‏‏‏‏ کشور را به خطر مى‏‏‏‏‏‏اندازد. این سیاست ضدمردمى‏‏‏‏‏‏ و ضدملى‏‏‏‏‏‏، علت تن ندادن «یغماگران قدیس‏مآب» به «شفافیت در مقابل ملت» و اعمال شیوه اوباشگرانه «چماقدران و قداره‏کشان بى‏‏‏‏‏‏فرهنگ و بد دهان بوده است» که موسوى‏‏‏‏‏ در “منشور جنبش سبز” برمى‏‏‏‏‏شمرد.

مرحله “نصیحت” سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏‏‏‏ حاکم که برخى‏‏‏‏‏‏‏ها به این امید مطرح مى‏‏‏‏‏‏سازند که به خاطر خطر خارجى‏‏‏‏‏‏‏ و مبارزه با “تحریم”ها هم شده، حقوق ملت را به رسمیت بشناسد و از سر رئوفت و دلجویى‏‏‏‏‏‏‏ با مردم درآید، به این نکته پراهمیت بى‏‏‏‏‏‏‏توجه مى‏‏‏‏‏‏‏ماند که حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏‏‏‏ به مجرى‏‏‏‏‏‏‏ سیاست نولیبرال امپریالیستى‏‏‏‏‏‏‏ در ایران تبدیل شده است. خصوصى‏‏‏‏‏‏‏سازى‏‏‏‏‏‏‏ غیرقانونى‏‏‏‏‏‏‏ ثروت‏ها و سرمایه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ ملى‏‏‏‏‏‏‏ ایران، ازجمله صنعت نفت ملى‏‏‏‏‏‏‏ شده و صنایع ذوب آهن، معادن، “قانونى‏‏‏‏‏” نمودن افتناح بانک‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ خارجى‏‏‏‏‏‏‏، لغو یارانه‏ها، لغو و نقض قانون کار، سرکوب سازمان‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ صنفى‏‏‏‏‏‏‏ مستقل کارگرى‏‏‏‏‏‏‏، اخراج کارگرانى‏‏‏‏‏ که براى‏‏‏‏‏‏ دریافت مزد ماه‏ها به عقب افتاده خود اعتصاب کرده‏اند، لغو عملى‏‏‏‏‏‏‏ قراردادهاى‏‏‏‏‏‏‏ کار و تبدیل ٨٠ درصد قرار دادها به قراردادهاى‏‏‏‏‏‏‏ موقتى‏‏‏‏‏‏‏ و …، دقیقاً اجراى‏‏‏‏‏‏‏ دستورات صندوق بین‏المللى‏‏‏‏‏‏‏ پول، بانک جهانى‏‏‏‏‏‏‏، سازمان تجارت جهانى‏‏‏‏‏‏‏ و نهایتاً برنامه جهانى‏‏‏‏‏‏‏ سازى‏‏‏‏‏‏‏ امپریالیستى‏‏‏‏‏ و استیلاى‏‏‏‏ نظام “بازار آزاد” و “حقوق بشر” آمریکایى‏‏‏‏‏‏ است.

حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏‏‏ به امید واهى‏‏‏‏‏‏‏ حفظ حاکمیت‏ خود و بدست آوردن تضمین کشورهاى‏‏‏‏‏‏‏ امپریالیستى‏‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏‏‏ بقاى‏‏‏‏‏‏‏ خود، به مجرى‏‏‏‏‏‏ این سیاست ضدمردمى‏‏‏‏‏‏ و ضدملى‏‏‏‏‏‏ تبدیل شده است. امید واهى‏‏‏‏‏‏‏اى‏‏‏‏‏‏‏ که با رد انعقاد قرارداد ایران با ترکیه و برزیل در مورد غنى‏‏‏‏سازى‏‏‏‏ اورانیوم عریان‏تر از آن بى‏‏‏‏‏‏‏اعتبار و واهى‏‏‏‏‏‏‏ بودن آن افشا شده است که ساده‏لوح‏ترین اندیشه نیز آن را تشخیص ندهد.

حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏‏‏‏ به راه تسلیم در برابر فرمان امپریالیسم ادامه خواهد داد. زیرا تنها راه ممکن دستیابى‏‏‏‏‏‏‏ به منافع رآنت‏خوارانه خود را در این پیگیرى‏‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏‏داند. این حاکمیت اوباشگران تردیدى‏‏‏‏‏‏‏ ندارد که کوچک‏ترین عقب‏نشینى‏‏‏‏‏‏‏ در برابر خواست مردم، پایان کارش است. امیدش آن است که عقب‏نشینى‏‏‏‏‏‏‏ در برابر امپریالیسم چنین نباشد. این خودگول‏زنى‏‏‏‏‏‏‏، از سر نادانى‏‏‏‏‏‏‏ نیست، که از سر حفظ منافع و دستیابى‏‏‏‏‏ به سود مافیایى‏‏‏‏‏‏‏ است. امپریالیسم غارتگر که مى‏‏‏‏‏‏‏خواهد با جهانى‏‏‏‏‏‏‏سازى‏‏‏‏‏‏‏ امپریالیستى‏‏‏‏‏‏‏ کشورهاى‏‏‏‏‏‏‏ جهان را به مستعمره‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ نوین خود تبدیل سازد، به چنین فرمانبرانى‏‏‏‏‏‏‏ نیاز دارد. این است دلیل امید واهى‏‏‏‏‏‏‏ سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏‏‏‏ در اجراى‏‏‏‏‏‏‏ بى‏‏‏‏‏‏‏چون و چراى‏‏‏‏‏‏‏ برنامه نولیبرال امپریالیستى‏‏‏‏‏‏‏. در چنین شرایطى‏‏‏‏‏‏‏ هیچ “نصیحتى‏‏‏‏‏‏‏” کارساز نیست!

اشکال مبارزات مردم در خیزش انقلابى‏‏‏‏‏‏ کنونى‏‏‏‏‏‏ از اهمیت ویژه برخودار است. تکیه به سرشت قانونى‏‏‏‏‏‏ و مسالمت‏آمیز مبارزات، نشان قدرت معنوى‏‏‏‏‏‏ و مادى‏‏‏‏‏‏ خیزش انقلابى‏‏‏‏‏‏ را تشکیل مى‏‏‏‏‏‏دهد. همانطور که خشونت سبعانه و اوباشگرانه «چماقدران و قدارکشان بى‏‏‏‏‏‏فرهنگ و بد دهان» نشان ضعف معنوى‏‏‏‏‏‏ و مادى‏‏‏‏‏‏ حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏‏‏ را عریان‏تر مى‏‏‏‏‏‏سازد و ریزش نهایى‏‏‏‏‏‏ پایه‏هاى‏‏‏‏‏‏ آن را تدارک مى‏‏‏‏‏‏بیند. آنچه در این میان پراهمیت‏تر است، شناخت و درک سرشت انقلابى‏‏‏‏‏‏ خیزش مردم میهن ما مى‏‏‏‏‏‏باشد که برپایه آن راهکارها و اشکال مبارزاتى‏‏‏‏‏‏ تعیین مى‏‏‏‏‏‏شوند.

دفاع و بزرگداشت دستاورد آزادى‏‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏‏ قانونى‏‏‏‏‏‏ در بخش حقوق ملت و حقوق بشرى‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏ همه ایرانى‏‏‏‏‏‏ها، صرفنظر از تعلق جنسیتى‏‏‏‏‏‏ و خلقى‏‏‏‏‏‏ و ایدئولوژیک، وظیفه مبرم خیزش انقلابى‏‏‏‏‏‏ مردم را تشکیل مى‏‏‏‏دهد و سرشت مردمى‏‏‏‏‏‏ انقلاب بزرگ بهمن ۵٧ مردم میهن ما را به نمایش مى‏‏‏‏گذارد. سرشت «تکثرگرا و مخالف انحصار طلبى‏‏‏‏‏‏»، «دفاع از کرامت انسانى‏‏‏‏‏‏ و حقوق بنیادین بشر»، «امنیت انسانى‏‏‏‏‏‏ یک یک شهروندان»، «رفع محدودیت‏هاى‏‏‏‏‏‏ غیرقانونى‏‏‏‏‏‏ و نگاه امنیتى‏‏‏‏‏‏ علیه فعالیت احزاب و گروه‏ها و جنبش‏هاى‏‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏‏‏» دموکراتیک و … که در منشور میر حسین موسوى‏‏‏‏‏‏ برجسته شده‏اند، دستاوردهاى‏‏‏‏‏‏ ترقى‏‏‏‏‏‏خواهانه انقلاب بهمن هستند. حفظ و توسعه کمى‏‏‏‏‏‏ و کیفى‏‏‏‏‏‏ آن‏ها به سود نیاز‏هاى‏‏‏‏‏‏ مردم زحمتکش و میهن‏دوست همانقدر ضرورى‏‏‏‏‏‏ است که حذف همه اصل‏هاى‏‏‏‏‏‏ غیردموکراتیک و واپسگرا از قانون اساسى‏‏‏‏‏‏ ایران به نیاز مبرم رشد اجتماعى‏‏‏‏‏- اقتصادى‏‏‏‏‏ کشور تبدیل شده است.

اصل ولایت فقیه، این شکل حاکمیت دوران قبیله‏اى‏‏‏‏‏‏ تاریخ بشرى‏‏‏‏‏‏، به طور عملى‏‏‏‏‏‏ به ابزار برقرارى‏‏‏‏‏‏ حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏‏‏ و نقض فاشیست‏مآبانه حقوق دموکراتیک و قانونى‏‏‏‏‏‏ شهروندان از سویى‏‏‏‏ و به عنصر به خطر انداختن منافع ملى‏‏‏‏‏ ایران‏ از سویى‏‏‏‏ دیگر، تبدیل شده است. از این روى‏‏‏‏‏‏ حذف این اصل و مصوباتى‏‏‏ همانند “نظارت استصوابى‏‏‏‏‏‏” بر حق انتخاب آزاد شهروندان، مسئله روز و هدف بى‏‏‏‏‏‏چون و چراى‏‏‏‏‏‏ جنبش کنونى‏‏‏‏‏‏ مردم میهن ما است.

حذف اصل‏هاى‏‏‏‏ ارتجاعى‏‏‏‏ از قانون اساسى‏‏‏‏ نشان سرشت انقلابى‏‏‏‏‏‏ خیزش مردم میهن ما مى‏‏‏‏‏‏باشد.

سازماندهى‏‏‏‏‏ جسورانه و واقع‏بینانه مبارزات اجتماعى‏‏‏‏‏ از طریق طرح منافع لایه‏هاى‏‏‏‏‏ زحمتکش، کارگران و دیگر زحمتکشان شهرى‏‏‏‏‏ و روستایى‏‏‏‏، «اقشار متوسط و کم‏درآمد اجتماع که در برابر فشارهاى‏‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏‏‏/‏‏‏‏‏ سیاسى‏‏‏‏‏‏ ضعیف‏تر هستند»،‏ با بیان شرایط ضرورى‏‏‏‏ و راهکارهاى‏‏‏‏ مشخص، در مرکز آن تنظیم برنامه “اقتصاد ملى‏‏‏‏” دموکراتیک در حفظ منافع آن‏ها قابل دستیابى‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏باشد. صراحت و شفافیت در بیان موضع و ارزیابى‏‏‏‏‏ به سود «رفاه و عدالت اجتماعى‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏‏ همه مردم ایران»، سازماندهى‏‏‏‏‏ مبارزه‏جویانه، قانونى‏‏‏‏، مسالمت‏آمیز و در عین حال انقلابى‏‏‏‏ این لایه‏ها را ممکن مى‏‏‏‏‏سازد.

در جنبش چپ به طور عام و در جنبش توده‏اى‏‏‏‏‏‏‏ به طور خاص ارزیابى‏‏‏‏‏‏‏ از وحدت و تضاد منافع لحظه و آتى‏‏‏‏‏‏‏ پیش گفته، یک سان نیست. عده‏اى‏‏‏‏‏‏‏ از سر وظیفه و دیگرانى‏‏‏‏‏‏‏ از سر اشتباه و عدم شناخت تضاد پیش گفته میان منافع آتى‏‏‏‏‏‏‏ طبقه کارگر با سرمایه‏داران، بحث بر سر راه رشد آتى‏‏‏‏‏‏‏ کشور را در شرایط کنونى‏‏‏‏‏‏‏ غیرضرور و حتى‏‏‏‏‏‏‏ مضر به حال «اتحاد» در جنبش مردم اعلام مى‏‏‏‏‏‏‏کنند و عملاً به شعار واگذاشتن «حل و فصل مسائل اقتصادى‏‏‏‏‏‏‏- سیاسى‏‏‏‏‏‏‏» به آینده و به قول نظریه‏پردازان تلویزون صداى‏‏‏‏‏‏‏ آمریکا، بى‏‏‏‏‏‏‏بى‏‏‏‏‏‏‏سى‏‏‏‏‏‏‏ و دیگران از طریق «انتخابات آزاد»، پیوسته‏اند. براى‏‏‏‏‏‏ آن‏ها محتواى‏‏‏‏‏‏‏ «انتخابات آزاد» مدنظر امپریالیسم و مداحان “حقوق بشر” خواستار “اقتصاد بازار” از اهمیت برخودار نبوده و گویا نیازى‏‏‏‏‏‏ به بررسى‏‏‏‏‏‏‏ ندارد. براى‏‏‏‏‏‏‏ آن‏ها آزادى‏‏‏‏‏‏‏ انتخاب از مجراى‏‏‏‏‏‏‏ دفاع از منافع طبقه کارگر، که از منافع کل جامعه دفاع مى‏‏‏‏‏‏‏کند، نمى‏‏‏‏‏‏‏گذرد. براى‏‏‏‏‏‏‏ این جریان‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ تجدیدنظرطلب در جنبش توده‏اى‏‏‏‏‏‏‏، پیوند خواست‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ دموکراتیک با خواست‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ آتى‏‏‏‏‏‏‏- راه رشد اقتصادى‏‏‏‏‏‏‏- اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏ در شرایط کنونى‏‏‏‏‏‏‏ فاقد اعتبار بوده و از ضرورت برخودار نیست. موضع رویزیونیستى‏‏‏‏‏‏ (تجدیدنظرطلبانه) نقض وحدت منافع لحظه (“تضاد عمده”) و منافع آتى‏‏‏‏‏‏- دورنمایى‏‏‏‏‏‏- راه رشد اقتصادى‏‏‏‏‏‏- اجتماعى‏‏‏‏‏‏) توسط گروه‏هایى‏‏‏‏‏‏ در جنبش توده‏اى‏‏‏‏‏‏ به موضع اپورتونیستى‏‏‏‏‏‏ (تسلیم‏طلبانه) در برابر منافع سرمایه‏داران مى‏‏‏‏‏‏انجامد و به طور مطلق‏گرایانه به تائید مسئله “آزادى‏‏‏‏‏‏” و نفى‏‏‏‏‏‏ عملى‏‏‏‏‏‏ عدالت اجتماعى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏انجامد. هیچ علت منطقى‏‏‏‏‏‏ و منطبق با منافع زحمتکشان و ملى‏‏‏‏‏‏ ایران وجود ندارد، که برپایه آن بتوان حزب طبقه کارگر را به صرفنظر کردن از تحلیل مستقل و اتخاذ خط‏مشى‏‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏‏‏ مارکسیستى‏‏‏‏‏‏ و پذیرش “منطق و تحلیل جامعه بین‏المللى‏‏‏‏‏‏” معتقد سازد. وجود تناسب قواى‏‏‏‏‏‏ به سود دشمن طبقاتى‏‏‏‏‏‏، که مى‏‏‏‏‏‏تواند به طور گذرا سلطه طبقات استثمار و غارتگر را به مبارزان تحمیل کند، نمى‏‏‏‏‏‏تواند به معناى‏‏‏‏‏‏ پذیرش “منطق و تحلیل” آن‏ها فهمیده شده و تحت عنوان تن‏دادن به «مقدورات» توجیه گردد.

قرار داشتن جریان‏هاى‏‏‏‏‏‏ تسلیم‏طلب در جنبش چپ و توده‏اى‏‏‏‏‏‏ در کنار اپوزیسیون “راست” و سلطنت‏طلب و “چپ” سوسیال دمکرات از چنین پایه نظرى‏‏‏‏‏‏‏ برخودار است. اشتباهى‏‏‏‏‏‏‏ که حزب کمونیست عراق نیز به آن گرفتار شد و به “آزادى‏‏‏‏‏‏‏” به عنوان کالاى‏‏‏‏‏‏‏ وارداتى‏‏‏‏‏‏‏ آمریکایى‏‏‏‏‏‏‏ امید بست!

در برابر خیزش انقلابى‏‏‏‏‏‏‏ مردم، تنها یک راه واقعى‏‏‏‏‏‏‏ و واقع‏بینانه وجود دارد، سازماندهى‏‏‏‏‏‏‏ خود بر دور محور منافع مشترک اقتصادى‏‏‏‏‏‏‏- اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏ که راه رشد آتى‏‏‏‏‏‏‏ کشور را به سود همه لایه‏ها و اقشار میهن‏دوست تشکیل مى‏‏‏‏‏‏‏دهد. محورى‏‏‏‏‏‏‏ که برپایه دفاع از منافع ملى‏‏‏‏‏‏‏ مردم میهن ما قرار داشته و علیه برنامه غارتگرانه و استقلال شکنانه امپریالیسم عمل کند.

چنین برنامه‏اى‏‏‏‏‏‏‏ جز احیاى‏‏‏‏‏‏‏ دستاوردهاى‏‏‏‏‏‏‏ ترقى‏‏‏‏‏‏‏خواهانه انقلاب بهمن ۵٧ نیست. باید با حذف اصل‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ ارتجاعى‏‏‏‏‏‏‏ و ضدمردمى‏‏‏‏‏‏‏ از قانون اساسى‏‏‏‏‏‏‏، راه رشدى‏‏‏‏‏‏‏ مبتنى‏‏‏‏‏‏‏ بر اصل‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ ۴٣ و ۴۴ قانون اساسى‏‏‏‏‏‏‏ را ممکن ساخت، که پیش‏شرط آن برقرارى‏‏‏‏‏‏‏ اصل‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ “حقوق ملت” در قانونى‏‏‏‏‏‏‏ اساسى‏‏‏‏‏‏‏ است. مى‏‏‏‏‏‏‏توان با چنین برنامه کوتاه و موجزى‏‏‏‏‏‏‏ روح، قلب و اندیشه و شعور لایه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ متفاوت مردم میهن ما را تصاحب و آگاه نمود و آن‏ها را براى‏‏‏‏‏‏‏ دستیابى‏‏‏‏‏‏‏ و تحقق چنین برنامه‏اى‏‏‏‏‏‏‏ به خیزش انقلابى‏‏‏‏‏‏‏ مردم جلب نمود. جامعه ایرانى‏‏‏‏‏‏‏ بارى‏‏‏‏‏‏‏ دیگر پا به مرحله تغییرات انقلابى‏‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏‏‏ رشد و ترقى‏‏‏‏‏‏‏ گذاشته است، باید جسورانه و هوشمندانه به سازماندهى‏‏‏‏‏‏‏ آن روى‏‏‏‏‏‏‏ آورد.

مقاله ١٣٨٩ / ١۶ (٢۵ خرداد)

واژه راهنما: واگن کنشت: فروپاشى‏ سوسیالیسم با تسخیر احزاب کمونیستى‏ حاکم از درون ممکن شد. استراتژى‏هاى‏ ضدسوسیالیستى‏ در نبرد میان‏سیستمى‏. خط‏مشى‏ سوسیالیستى‏- خط‏مشى‏ اپورتونیستى‏. رویزیونیسم سلاح اصلى‏ سیاست بورژوازى‏ علیه طبقه کارگر. رویزیونسیم- اپورتونیسم- رفرمیسم. مقدمه نظرى‏ براى‏ بررسى‏ سیاست سوسیال دمکرات حاکم بر اندیشه و عملکرد رهبرى‏ کنونى‏ حزب توده ایران.

تز اصلى‏‏ کتاب پژوهشى‏‏ مارکسیست جوان آلمانى‏‏، خانم سارا واگن‏کنشت، نشان دادن و اثبات برنامه امپریالیسم براى‏‏ تسخیر احزاب کمونیستى‏‏ از درون است. پژوهشگر در اثر تحقیقاتى‏‏ خود تحت عنوان “استراتژى‏‏هاى‏‏ ضدسوسیالیستى‏‏ در دوران  نبرد میان‏سیستمى‏‏” به بررسى‏‏ دو تاکتیک امپریالیسم علیه کشورهاى‏‏ سوسیالیستى‏‏ مى‏‏پردازد که هدف هر دو نابودى‏‏ نظام سوسیالیستى‏‏ بوده است. کتاب، برخى‏ علل فروپاشى‏‏ کشورهاى‏‏ سوسیالیستى‏‏ اروپا و اتحاد شوروى‏‏ را مورد بررسى‏‏ قرار داده و نشان مى‏‏دهد که کشورهاى‏‏ امپریالیستى‏‏ توانستند با تغییر استراتژى‏‏ «به عقب راندن» Rollback  به استراتژى‏‏ «تسخیر از درون»، فروپاشى‏‏ این کشورها را به دست رهبران “کمونیست” آن ممکن سازند. در حالى‏‏ که «تحریم اقتصادى‏»، «رو در رویى‏‏ سیاسى‏‏» و «تهدید نظامى‏‏» درونمایه استراتژى‏‏ «به عقب راندن» را تشکیل مى‏‏داد، «همکارى‏‏ و نزدیکى‏‏ شرق و غرب» و «انتخاب»، یعنى‏‏ یک استراتژى‏‏ «غیرمستقیم»، درونمایه استراتژى‏‏ دوم بود.

به این منظور از هر شکاف و ریزش نظرى‏‏ نزد رهبران احزاب حاکم کمونیست از این طریق بهره جستند که به تقویت موضع «راست‏تر» پرداختند.

واگن کنشت در اثر خود با ارایه اسناد متعددى‏‏ از کشورهاى‏‏ امپریالیستى‏‏ آمریکا، انگلستان، فرانسه و جمهورى‏‏ فدرال آلمان این تغییر برنامه و درونمایه استراتژى‏‏ «غیرمستقیم» را نشان داده و در پیشگفتار کتاب، بررسى‏‏ موشکافانه این استراتژى‏‏ را از این روى‏‏ ضرورى‏‏ اعلام مى‏‏کند، زیرا «استراتژى‏‏ غیرمستقیم اهرمى‏‏ تعیین کننده را تشکیل داد که به کمک آن، شکست اولین کوشش براى‏‏ برپایى‏‏ نظام سوسیالیستى‏‏ ممکن شد.» (ص ٧) «هدف استراتژى‏‏ غیرمستقیم آن بود که ظاهرى‏‏ بکلى‏‏ متفاوت از درونمایه واقعى‏‏ پدیده ارایه دهد.» (ص ٩)

پژوهشگر در عین حال نشان مى‏‏دهد که موفقیت استراتژى‏‏ «غیرمستقیم» امپریالیسم بدون رشد اپورتونیسم (تسلیم‏طلبى‏‏ فلسفى‏‏- ایدئولوژیکى‏‏) و پراگماتیسم (عملگرایى‏‏ مطلق‏گرایانه) در احزاب حاکم کمونیستى‏‏ غیرقابل تصور مى‏‏بوده است. پژوهشگر این نکته را در پیشگفتار کتاب چنین برجسته مى‏‏سازد: «ما نشان خواهیم داد که گرایش‏هاى‏‏ خواستار فروپاشى‏‏ در اردوگاه سوسیالیستى‏‏، پایگاه‏هاى‏‏ اصلى‏‏ استراتژى‏‏ غیرمستقیم را تشکیل مى‏‏دادند.» (ص ١٠)

واگن کنشت موضع اپورتونیستى‏‏ را همانجا با دقت قابل تأملى‏‏ چنین بیان مى‏‏کند: «به طور کلى‏‏ دو راه براى‏‏ جلب بورژوازى‏‏ براى‏‏ پذیرش توافق‏ وجود دارد. اولـى‏‏، این امکان است که براى‏‏ دستیابى‏‏ به خواست‏ها به سازمان دادن جنبشى‏‏ حتى‏‏المقدور قوى‏‏ و یک‏پارچه [تکیه از نگارنده] پرداخته و مبارزه‏اى‏‏ سرسختانه را برپایه نیرو و سیاست مستقل خود ایجاد سازیم، تا قادر به تحمیل کردن برخى‏‏ از خواست‏ها به بورژوازى‏‏ شویم.

یا اینکه جنبش سوسیالیستى‏‏ کوشش مى‏‏کند با عقب‏نشینى‏‏، نفى‏‏ خود و تقلیل خواست‏ها، صرفنظر کردن از خط‏مشى‏‏ مستقل، چشم‏پوشى‏‏ از استراتژى‏‏ مبارزه‏جویانه و تعرضى‏‏ و به‏ویژه با تعدیل برخى‏‏ از تزها در مبارزه ایدئولوژیک، به پیشواز بورژوازى‏‏ رفته و توافق او را جلب کند.

جهت‏گیرى‏‏ نخست، جهت‏گیرى‏‏ سوسیالیستى‏‏، و دومى‏‏، خط‏مشى‏‏ اپورتونیستى‏‏ را تشکیل داده و بیان تقابل خط‏مشى‏‏ نبرد طبقاتى‏‏ و همکارى‏‏ طبقاتى‏‏ است. در مقابل هم قرار دادن خط‏مشى‏‏ طبقاتى‏‏ و همکارى‏‏ طبقاتى‏‏ را البته نباید به مفهوم تقابل انتزاعى‏‏ نبرد در یک سو و توافق در سوى‏‏ دیگر پنداشت. … مسئله اصلى‏‏ آنست که در خط‏مشى‏‏ سوسیالیستى‏‏ کدام یک از این دو، خط‏مشى‏‏ اصلى‏‏ و تعیین کننده [تکیه از نگارنده] را تشکیل مى‏‏دهد.

سرشت سیاست اپورتونیستى‏‏ در این امر نهفته است که مى‏‏خواهد در ابتدا با تن‏دادن‏هاى‏‏ خود، با مطیع و رام بودن، با مذاکره و توافق‏هاى‏‏ پنهانى‏‏ با بورژوازى‏‏ به همکارى‏‏ با آن دست‏یابد. اپورتونیسم این موضع را به جاى‏‏ تکیه بر نیرو و توان مبارزه‏جویانه برپایه سیاست مستقل خود به مورد اجرا در مى‏‏آورد. از این روى‏‏، اپورتونیسم آماده به پرداخت قیمتى‏‏ است که با برباد دادن آماج‏هاى‏‏ سوسیالیستى‏‏ و منافع سوسیالیستى‏‏ جنبش به سود دست‏یافتن به خواست‏هاى‏‏ گذرا در لحظه کنونى‏‏ تحقق مى‏‏یابد.»

تعریف واگن کنشت از موضع تجدیدنظرطلبانه و تسلیم طلبانه بسیار دقیق است. او برجسته مى‏‏سازد که موضع رویزیونیستى‏‏ چنین نیست که چون در جستجوى‏‏ توافق با بورژوازى‏‏ در «بستر تاریخى‏‏» لحظه مى‏‏باشد و از عملکردى‏‏ در چهارچوب «مقدورات» حاکم دفاع مى‏‏کند، به تجدیدنظرطلب تبدیل شده است، بلکه تجدیدنظرطلبى‏‏ فلسفى‏‏- تئوریک- ایدئولوژیک در این امر تظاهر مى‏‏کند که این موضع، براى‏‏ «بستر تاریخى‏‏» و عرصه «مقدورات» ویژگى‏‏ مطلق بودن قائل بوده و آن را تبلیغ مى‏‏کند. در ارتباط با این برداشت‏ها پیش‏تر در ارتباط با نظریات حاکم بر برخى‏‏ از جریان‏ها در جنبش توده‏اى‏‏ بررسى‏‏هایى‏‏ ارایه شده است که دیرتر به آن باز مى‏‏گردیم.

هدف در سطور کنونى‏‏ ارایه خلاصه‏اى‏‏ از کتاب بسیار جالب و آموزنده مارکسیست جوان آلمانى‏‏، خانم واگن‏کنشت (که پدرش ایرانى‏‏ است) نمى‏‏باشد. تعریف او از موضع اپورتونیسم سیاسى‏‏ متکى‏‏ به رویزیونیسمِ فلسفى‏‏- ایدئولوژیک، اما براى‏‏ شناخت استراتژى‏‏ “غیرمستقیم” اشغال احزاب کمونیستى‏‏، ازجمله حزب توده ایران از درون، آموزنده بوده و طولانى‏‏ شدن نقل قول‏ها را مجاز مى‏‏دارد. این شناخت درعین حال جنبه پراهمیتى‏‏ از علل فروپاشى‏‏ اتحاد شوروى‏‏ و … را نیز نشان مى‏‏دهد.

پژوهشگر در توضیح ضرورت تغییر سیاست امپریالیسم و انتخاب “استراتژى‏‏ غیرمستقیم” در رو در رویى‏‏ میان‏سیستمى‏‏، توجه را (از ص ۴٢ به بعد) به این نکته جلب مى‏‏کند که ایجاد شدن توازن نظامى‏- اتمى‏‏ از یک سو و ثبات اقتصادى‏‏- اجتماعى‏‏ در کشورهاى‏‏ سوسیالیستى‏‏ در دهه ۵٠- ۶٠ قرن پیش تاریخ اروپایى‏‏ از سوى‏‏ دیگر، استراتژى‏‏ امپریالیستى‏‏ تجاوز و «به عقب راندن» اردوگاه سوسیالیستى‏‏ را بى‏‏پا ساخته بود و ضرورى‏‏ بود که براى‏‏ دست‏یابى‏‏ به هدف «نابودى‏‏ قدرت سوسیالیستى‏‏، آن را از درون دگرگون ساخت؛ دگرگونى‏‏ مى‏‏بایستى‏‏ در روندى‏‏ طولانى‏‏ به امکانى‏‏ واقعى‏‏ براى‏‏ نابودى‏‏ قدرت سوسیالیستى‏‏ تبدیل گردد. دگرگونى‏‏ قدرت سوسیالیستى‏‏ اما علیه مقاومت صاحبان قدرت سوسیالیستى‏‏ ممکن نبود؛ لااقل این نیاز وجود داشت که صاحبان قدرت سوسیالیستى‏‏ دگرگونى‏‏ را تحمل کنند، دگرگونى‏‏ مى‏‏توانست با کمک آن‏ها بهتر عملى‏‏ شود، و از همه بهتر، تحت رهبرى‏‏ آن‏ها به مورد اجرا درآید. … نه در نبردى‏‏ رو در رو علیه احزاب کمونیستى‏‏ حاکم، بلکه با آن‏ها، با موافقت آن‏ها و با همکارى‏‏ آن‏ها. جریان‏هاى‏‏ ضدانقلابى‏‏ در آینده، نمى‏‏بایستى‏‏ با برپا داشتن آشوب‏هاى‏‏ مسلحانه از پائین، بلکه توسط احزاب کمونیستى‏‏ از بالا به جریان انداخته شوند.

فروپاشى‏‏ قدرت سوسیالیستى‏‏ توسط صاحبان قدرت سوسیالیستى‏‏ اما تنها زمانى‏‏ قابل دسترسى‏‏ بود که پیش‏تر سرشت سوسیالیستى‏‏ همین صاحبان قدرت سوسیالیستى‏‏ فروریخته باشد. [تکیه از نگارنده] پیش‏شرط نابودى‏‏ سوسیالیسم تحت رهبرى‏‏ احزاب کمونیستى‏‏، نفى‏‏درنفى‏‏ سرشت کمونیستى‏‏ احزاب کمونیستى‏‏ بود. فروپاشى‏‏ سوسیالیسم به دست احزاب کمونیسم حاکم را ممکن ساختن به این معنا بود، که باید پیش‏تر شرایط فروپاشى‏‏ این احزاب کمونیستى‏‏ عملى‏‏ شده باشد … سرشت کمونیستى‏‏ این احزاب نابود شده باشد [تکیه از نگارنده].

تغییر تعیین کننده خط‏مشى‏‏، در انتخاب سوبیکت، در انتخاب نیروى‏‏ عمل کننده ضدانقلابى‏‏ [جدید] نهفته بود. انتخاب ضدانقلاب مخالف نظام در خارج و علیه احزاب کمونیستى‏‏، جاى‏‏ خود را به تقویت گرایش‏هایى‏‏ در درون احزاب کمونیستى‏‏ داد. برنامه از این قرار بود که باید به طور منظم نیروهایى‏‏ را در احزاب کمونیستى‏‏ مورد پشتیبانى‏‏ قرار داد که تنها با اختلافى‏‏ جزئى‏‏ داراى‏‏ مواضعى‏‏ راست‏تر بوده و خط‏مشى‏‏ راست‏ترى‏‏ را مورد تائید قرار مى‏‏دهند؛ هدف، تقویت هدفمند اپورتونیسم به‏مثابه جهت‏گیرى‏‏ در احزاب کمونیستى‏‏ بود. تبدیل ساختن صاحبان قدرت سوسیالیستى‏‏ به نیروى‏‏ سوسیال دمکرات، برنامه «استراتژى‏‏ غیرمستقیم» براى‏‏ ایجاد کردن پیش‏شرط فروپاشى‏‏ قدرت سوسیالیستى‏‏ را تشکیل مى‏داد. در این برنامه هر دو هدف  – دگردیسى‏‏ احزاب کمونیستى‏‏ و نابودى‏‏ جامعه سوسیالیستى‏‏ -  نه به عنوان اقدامى‏‏ یک‏باره و برشى‏‏، بلکه روندى‏‏ در طول زمان مورد نظر قرار گرفته شده بود. هر دو هدف شرط وجودى‏‏ و در عین حال نیروى‏‏ تقویتى‏‏ متقابل یکدیگر را تشکیل مى‏‏دادند. فروپاشى‏‏ جامعه سوسیالیستى‏‏ داراى‏‏ پیش‏شرط تغییر و فساد سرشت احزاب کمونیستى‏‏ همانقدر بود که این فساد روند فروپاشى‏‏ را مورد تقویت قرار مى‏‏داد.

بوجود آمدن وضع پات در سلاح اتمى‏‏ و ثبات اجتماعى‏‏ جامعه سوسیالیستى‏‏، حاکمیت سوسیالیستى‏‏ را تحکیم بخشیده بود، از این روى‏‏ ضرورى‏‏ شده بود که برنامه فروپاشى‏‏ سوسیالیسم از بالا به مورد اجرا درآورده شود. اجراى‏‏ این برنامه از بالا اما از این روى‏‏ ممکن شده بود، زیرا علایم فروپاشى‏‏ و آمادگى‏‏ بر سر توافق‏ با امپریالیسم نزد احزاب کمونیستى‏ از سال‏هاى‏‏ پنجاه به چشم مى‏‏خورد. در تحلیل نهایى‏‏، اگر قرار بود این برنامه عملى‏‏ گردد، مى‏‏بایستى‏‏ دولت‏هاى‏‏ سوسیالیستى‏‏ آماده براى‏‏ تن دادن به خط‏مشى‏‏ اپورتونیستى‏‏ مى‏‏بودند؛ اگر چنین آمادگى‏‏ در آن‏ها وجود نمى‏‏داشت، استراتژى‏‏ غیرمستقیم امپریالیستى‏‏ قابل اجرا نمى‏‏بود.»

واگن کنشت در ادامه اضافه مى‏‏کند که در آغاز جنگ سرد و زمانى‏‏ که امپریالیسم از قدرت بلامنازع اتمى‏‏ برخوردار بود نیز کوشید با انواع اهرم‏ها، اقتصادى‏‏ و … نظام سوسیالیستى‏‏ را به تن دادن به توافق‏ها مجبور سازد.

در عین حال، استراتژى‏‏ غیرمستقیم نیز بدون فشار و تهدید عملى‏‏ نشد. این استراتژى‏‏ دو پیش‏شرط داشت: ١- تثبیت قدرت در کشورهاى‏‏ سوسیالیستى‏‏ و ٢- ایجاد شدن علایم فروپاشى‏‏ در استراتژى‏‏ و تاکتیک سوسیالیستى‏‏ در این کشورها. «گرایش‏هاى‏‏ اپورتونیستى‏ ‏(- سازشکارانه) در احزاب حاکم در کشورهاى‏ سوسیالیسم شرط اساسى‏‏ امکان موفقیت استراتژى‏‏ غیرمستقیم امپریالیسم را تشکیل داد.»

براى‏‏ پیش‏گیرى‏‏ از سوى‏‏ تفاهم باید خاطرنشان شود که نمى‏‏بایستى‏‏ اشتباه سیاسى‏‏ را با خط‏مشى‏‏ تسلیم‏طلبانه یکى‏‏ گرفت. براى‏‏ نمونه، ارزیابى‏‏ تغییرات در کشورهاى‏ جهان سوم بدنبال پیروزى‏ برخى‏‏ از جنبش‏هاى‏‏ آزادیبخش به عنوان “راه رشد غیرسرمایه‏دارى‏‏”، همیشه واقع‏بینانه نبوده و بیان نگرشى‏ ساده‏انگارانه به روند تغییرات و رشد در این کشورها بوده است.

همچنین کوشش‏ براى‏‏ تحمیل صلح به امپریالیسم در رودرویى‏ها و به منظور پیشگیرى‏‏ و ناممکن ساختن تجاوزات امپریالیسم، به معناى‏‏ اتخاذ موضع اپورتونیستى‏ نمى‏‏باشد. سیاست لنین پس از دفع تجاوز و پیروزى‏‏ دولت جوان شوراها در نبرد علیه یورش ١۴ کشور متجاوز و همچنین سیاست خارجى‏‏ اتحاد شوروى‏‏ در زمان استالین که با انعقاد چندین قرارداد عدم تجاوز همراه بود، همانطور هم سیاست “همزیستى‏‏ مسالمت‏آمیز” سال‏هاى‏‏ بعد، سرشتى‏‏ تسلیم‏طلبانه نداشت. زمانى‏‏ که لنین در نوامبر ١٩١٧ با صدور «فرمان صلح» کوشید به «زمان تنفسى‏‏» براى‏‏ بقاى‏‏ انقلاب دست یابد و یا قرارداد صلح برست- لیتوفسک را منعقد کرد، خط‏مشى‏‏ تسلیم‏طلبانه را دنبال نکرد. او در تائید این امر ازجمله اعلام کرد: «ما اجازه انقیاد خود را به هیچ‏کس نمى‏‏دهیم.» استالین نیز سیاست خارجى‏‏ لنینى‏‏ را دنبال نمود و در گزارش به کنگره هیجدهم ح ک ا شوروى‏‏ (١٩٣٩) در عین دفاع از روابط مبتنى‏‏ بر محترم شناختن منافع متقابل با همه کشورهاى‏‏ جهان و حفظ و تحکیم روابط دوستانه با همسایگان، بر کمک به احزاب برادر در کشورهاى‏‏ سرمایه‏دارى‏‏ و دفاع از جنبش‏هاى‏‏ آزادیبخش تاکید کرده و اعلام نمود که «تهدید و تجاوز دشمنان علیه مرزهاى‏‏ اتحاد شوروى‏‏ با پاسخى‏‏ دو چندان مواجه خواهد شد.» (به نقل از “رویزیونیسم”، برنر- اشتیگروالد، ٢٠١٠، ص ۶١)

همانطور که دیده مى‏‏شود، «بستر تاریخى‏‏» و «مقدورات» در نامساعد‏ترین شرایط نیز به معناى‏‏ تن دادن به «خط‏مشى‏‏ سیاسى‏‏ محافظه‏کارانه و یا تسلیم‏طلبانه در نبرد میان سوسیالیسم و امپریالیسم نبوده و به‏ویژه در مبارزه ایدئولوژیکى‏‏ و یا در وظیفه انترناسیونالیستى‏‏ کمک به جنبش کارگرى‏‏ در کشورهاى‏‏ سرمایه‏دارى‏‏ و به جنبش‏هاى‏‏ آزادیبخش» (همانجا) تعدیلى‏‏ صورت نپذیرفت و این، نشان موضع و سرشت انقلابى‏‏ سیاست خارجى‏‏ اتحاد شوروى‏‏ و حزب کمونیست آن بود. سرشتى‏‏ که همه ویژگى‏‏هاى‏‏ برشمرده شده توسط واگن‏کنشت را درباره «جهت‏گیرى‏‏ سوسیالیستى‏‏» و خط‏مشى‏‏ انقلابى‏‏ دارا هستند.

یک‏پارچه علیه اشغال حزب توده ایران از درون برزمیم

نوشتار کنونى‏‏ مقدمه‏اى‏‏ نظرى‏‏- ایدئولوژیکى‏‏ را تشکیل مى‏‏دهد براى‏‏ بررسى‏‏اى‏‏ که هاتف رحمانى‏‏ در نامه مورخ ١۴ فروردین ١٣٨٩ خود خواستار آن است. پیش‏تر، در مقاله شماره ٩ (سال ٨٩) (http://www.tudeh-iha.com/?p=1189&lang=fa ) که در آن موضع تجدیدنظر (رویزیونیستى‏‏) و تسلیم‏طلبانه (اپورتونیستى‏‏) “راه توده”- پیک‏نت نشان داده و به اثبات رسانده شده است، در توضیح این مواضع ازجمله چنین آمده است: «موضع تجدیدنظرطلبانه در سطح فلسفى‏‏‏‏‏‏‏- تئوریک، به طور اجبارى‏‏ و قانونمند‏‏‏، به موضع طبقاتى‏‏‏‏‏‏‏- اقتصادى‏‏ تسلیم‏طلبانه‏‏‏‏‏ِ دفاع از منافع سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏‏انجامد و پایان سقوط سیاسى‏‏‏‏‏‏‏ ‏‏قانونمند آن، تسلیم رفرمیسم و به عامل پوزیتویستى‏‏‏‏‏‏‏ در جنبش کارگرى‏‏‏‏‏‏‏ تبدیل شدن است.»

به نظر دو مارکسیست پیش گفته معاصر آلمانى‏ «وظیفه رویزیونیسم راستگرا در شرایط کنونى‏ ایجاد کردن مانع در برابر بوجود آمدن ثبات جنبش انقلابى‏، به‏ویژه بازسازى‏ احزاب کمونیستى‏ است.» (برنر- اشتیگروالد، همانجا، ص ۶٧) برپایه این ارزیابى‏ است که، همانطور که در نوشتار پیش‏گفته نشان داده شد، مى‏توان عملکرد جریان “راه توده”- پیک نت را گوشه‏اى‏ از برنامه ارتجاع داخلى‏ و خارجى‏ دانست. وظیفه‏اى‏ که متاسفانه تحقق بخشیدن به آن، تنها توسط این جریان دنبال نمى‏گردد.

کارپایه تئوریک ارزیابى‏ فوق از خط‏مشى‏‏ اپورتونیستى‏‏ و رویزیونیستى‏‏ در مقاله شماره ١٠ (سال ٨٩) تحت عنوان “یک‏پارچه از موضع علمى‏‏- انقلابى‏‏ طبقه کارگر دفاع کنیم، گام دورانساز مارکس- انگلس” (http://www.tudeh-iha.com/?p=1201&lang=fa) ارایه شده است و نیازى‏‏ به تکرار آن در اینجا نمى‏‏باشد.

همانطور که اشاره شد، سطور پیش‏گفته مقدمه‏اى‏‏ نظرى‏‏- ایدئولوژیکى‏‏ را تشکیل مى‏‏دهد براى‏‏ ادامه بررسى‏‏ نظریات مطرح شده توسط هاتف رحمانى‏‏. سرگذشت این بحث از آنجا آغاز مى‏‏شود که متکى‏‏ به توضیحات زنده‏یاد جوانشیر در “سیماى‏‏ مردمى‏‏ حزب توده ایران” که او در آن، موضع لنینى‏‏ درباره ضرورت پیوند میان وظیفه “دموکراتیک” و “سوسیالیستى‏‏” حزب طبقه کارگر را برمى‏‏شمرد و توضیح مى‏‏دهد، نگارنده خواستار ایجاد این پیوند در مبارزه روزانه حزب توده ایران به طور مشخص و در جنبش توده‏اى‏‏ به طور عام بوده و فقدان آن را در فعالیت تبلیغاتى‏‏ “نامه مردم” و دیگر ارگان‏هاى‏‏ حزب توده ایران و نهاتیاً نزد اغلب جریان‏هاى‏‏ توده‏اى‏‏ مورد انتقاد قرار داده بود.

هاتف رحمانى‏‏ در نامه پیش گفته و از طریق ارایه نوشتارى‏‏ دیگر از سیمین مدرسى‏‏- میلاد منزوى‏‏، ضمن تائید ضرورت پایبندى‏‏ به برداشت لنینى‏‏ درباره پیوند دو وظیفه دموکراتیک و سوسیالیستى‏‏، نگارنده را به برخورد غیرمشخص به نوشتارهاى‏‏ حزب توده ایران متهم مى‏‏کند. او در آنجا براى‏‏ اثبات اتهام خود به ارایه «برنامه حزب» که «در شرایط کنونى‏‏ مهم‏ترین وظیفه نیروهاى‏‏ مترقى‏‏ و آزادى‏‏خواه کشور را پایان دادن به رژیم دیکتاتورى‏‏ “ولایت فقیهه” و روى‏‏ کار آمدن یک دولت ائتلاف ملى‏‏ ارزیابى‏‏ مى‏‏کند و [حزب توده ایران] معتقد است  مهم‏ترین گام در این راه، ایجاد یک جبهه وسیع مردمى‏‏ و ضددیکتاتورى‏‏ است» مى‏‏پردازد.

در مقاله شماره ۵ (٨٩) تحت عنوان «شعار “طرد ولایت فقیه”، دایره‏اى‏‏ چهارگوش» (http://www.tudeh-iha.com/?p=1152&lang=fa) و همچنین در مقاله شماره ۴ (٨٩) تحت عنوان «جایگاه “آرمان والاى‏‏” طبقه کارگر در جنبش کنونى‏‏ کجاست؟» (http://www.tudeh-iha.com/?p=1148&lang=fa) فقدان پیوند مورد نظر لنین در برنامه حزب توده ایران،  نشان داده و به اثبات رسیده است.

هاتف رحمانى‏‏ در ادامه نامه خود از «صدها مقاله در تک تک مواردى‏‏» صحبت مى‏‏کند که «در نامه مردم با جزئیات کامل و با بررسى‏‏ زوایا، ابعاد و ضرورت‏هاى‏‏ هر یک از موضوعات درج شده است.» امرى‏‏ که موجب خوشحالى‏‏ بوده و مضمون برخى‏‏ از آن‏ها مورد تائید نگارنده نیز قرار دارد و در “توده‏اى‏‏ها” بازانتشار یافته. چنین موضعى‏ را اما نمى‏توان به طور پیگیر در مقالات و مواضع حزب توده ایران یافت.

نگارنده از هاتف رحمانى‏‏ تمنا کرده بود، برخى‏‏ از مقالات مدنظر خود را برشمرد، تا بررسى‏‏ مشخص بر روى‏‏ مقالات مورد نظر او عملى‏‏ گردد. متاسفانه او تاکنون به این تمنا که مى‏‏توانست گفتگو میان توده‏اى‏‏ها را سازماندهى‏‏ کرده و بر سازندگى‏‏ آن بیافزاید، پاسخ مثبت نداده است. از این روى‏‏ نگارنده بر آن است که در نوشتار بعدى‏‏ برخى‏‏ از این نوشتارها را مورد نگرش انتقادى‏‏ قرار دهد، تا نشان دهد که متاسفانه تقریبا در هیچ یک از آن‏ها اثرى‏‏ از ایجاد پیوند ضرورى‏‏ مورد نظر لنین میان وظیفه دموکراتیک و سوسیالیستى‏‏ در ادبیات و نوشتارهاى‏ کنونى‏ حزب توده ایران، حزب طبقه کارگر ایران وجود ندارد. این در حالى‏ است که در برنامه حزب مصوب کنگره چهارم نیز بر ضرورت ایجاد پیوند میان این دو وظیفه تاکید به عمل آمده است. واقعیتى‏‏ که بیان پذیرش عملى‏‏ موضع رویزیونیستى‏‏ در اندیشه نظرى‏‏- ایدئولوژیک و اپورتونیستى‏‏ در خط‏مشى‏‏ سیاسى‏‏ حاکم بر مواضع رهبرى‏ کنونى‏ را تشکیل مى‏‏دهد و به طور قانونمند عملکردى‏‏ پراگماتیستى‏‏- رفرمیستى‏‏ را به حزب توده ایران تحمیل و حزب را به گرداب پوزیتویسم سرازیر ساخته است.

توده‏اى‏ها فراموش نمى‏کنند:

حزب توده ایران، حزب طبقه کارگر ایران، ادامه دهنده جنبش سوسیال دموکرات و حزب کمونیست ایران با چهره‏هاى‏ فراموش نشدنى‏ و ابدى‏ حیدر عمواقلى‏ها، ارانى‏ها، روزبه‏ها و دیگر مبارزان فداکار و دانشمند آن، جریان “تاریخى‏- سیاسى‏” یکتایى‏ را در تاریخ صدساله اخیر میهن ما تشکیل مى‏دهد که سیماى‏ شکوهمند و تبلور نبرد طبقاتى‏ طبقه کارگر ایران و شایسته‏ترین فرزاندان آن بوده و با سیرآب شدن از این ریشه به نبرد پیروزمند خود ادامه خواهد داد.

اگر چه در سیاست گذشته حزب توده ایران نوساناتى‏ وجود داشته است که مى‏تواند مورد بررسى‏ انتقادى‏ قرار داده شود، اما هیچ‏گاه در گذشته موضع رویزیونیستى‏ و اپورتونیستى‏ بر رهبرى‏ حزب توده ایران حاکم نبوده است. از این روى‏ برخورد انتقادى‏ به مواضع کنونى‏ حاکم بر رهبرى‏ حزب توده ایران، تنها به عنوان برخوردى‏ در راستاى‏ ایجاد زمینه استحکام و توانمندى‏ و یک‏پارچگى‏ حزب و جنبش توده‏اى‏ متکى‏ به اندیشه مارکسیستى‏- توده‏اى‏ قابل توجیه و درک است که در جهت آرمان والاى‏ طبقه کارگر ایران قرار دارد.

این جدل اندیشه- عملکردى‏ مى‏توانست و مى‏بایستى‏ در درون ارگان‏هاى‏ حزبى‏ تحقق یابد. متاسفانه رهبرى‏ کنونى‏، ظاهراً براى‏ پوشش دادن به سیاست انحرافى‏ خود، مایل و آماده براى‏ سازمان دادن و هدایت این مبارزه رفیقانه و سازنده در درون سازمان حزبى‏ نیست و آن را برنمى‏تابد. این ادعاها را در نوشتار بعدى‏ باید به اثبات رساند. وظیفه پراهمیتى‏ که به آن باید عمل شود، اما در همین جا مى‏توان مدعى‏ شد که رهبرى‏ کنونى‏، نه تنها مایل به پذیرش شیوه سنتى‏ مبارزه درون حزبى‏ نیست، بلکه به گفته رفیق محمد امیدوار خواستار آنست که توده‏اى‏ها در انتظار آینده بنشینند و به بینند «تاریخ درباره مواضع مختلف چه حکمى‏ صادر خواهد کرد»!

پیش به سوى‏ مبارزه یک‏پارچه براى‏ حفظ مواضع و خط‏مشى‏ مارکسیستى‏- توده‏اى‏!

مقاله شماره ١٣٨٩ / ١۵ (٢۳ خرداد)

واژه راهنما: مبارزه با پراکندگى‏‏ در جنبش توده‏اى‏‏ مساله روز است. هاتف رحمانى‏‏ و محمد امیدوار بدون استدلال و حقانیت گفتگو میان توده‏اى‏‏ها را به آینده نامعلوم حواله مى‏‏دهند. طرح نامه‏هایى‏‏ براى‏‏ نشان دادن حقانیت تاریخى‏‏ رزم یک‏پارچه توده‏اى‏‏ها علیه اشغال حزب از درون. حقیقت چیست؟

رفیق گرامى‏‏ على‏‏ خاورى‏‏، صدر کمیته مرکزى‏‏ حزب توده ایران؛

رفیق گرامى‏‏ محمد امیدوار، دبیر اول کمیته مرکزى‏‏ حزب توده ایران؛

رفقاى‏‏ هیئت سیاسى‏‏ کمیته مرکزى‏‏ حزب توده ایران؛

اعضاى‏‏ کمیته مرکزى‏‏ حزب توده ایران؛

رفقا و مسئولین حزبى‏‏!

هاتف رحمانى‏‏، یکى‏‏ از نظریه‏پردازان در “نوید نو” مبارزى‏‏ است که از مواضع حزب توده ایران دفاع مى‏‏کند. نگارنده او را در نوشتار شماره ٢٣ سال ١٣٨٨ “گفتگویى‏‏ با مدعیان”http://www.tudeh-iha.com/?p=1040&lang=fa “توده‏اى‏‏” مورد خطاب قرار داده بود. او اما در نامه مورخ ١۶ اسفند ١٣٨٨ خود به نگارنده متواضعانه خود را «شایسته این عنوان “توده‏اى‏‏”» ندانسته است.

او در مجموع دو نامه به تاریخ ١۶ اسفند ١٣٨٨ و ١۴ فروردین ١٣٨٩ به نگارنده نوشته و ارزیابى‏‏ خود را در دفاع از مواضع حزب توده ایران توضیح داده است. به دنبال ارسال پیش از انتشار پاسخ تنظیم شده از طرف نگارنده به او، تا اگر نظرى‏‏ درباره نوشتار دارد، آن را پیش از انتشار به اطلاع من برساند (سنتى‏‏ که نگارنده با همه نظریه‏پردازان مخاطب انجام مى‏‏دهد)، رابطه نامه‏اى‏‏ دوستانه‏اى‏‏ نیز میان ما بوجود آمد. این رابطه تا این اندازه نیز پیش‏رفت که او کمک‏هاى‏‏ شایان توجهى‏‏ براى‏‏ یافتن منابع به نگارنده نمود و نگارنده را در ادامه نامه‏ها، دوستانه‏تر از در دو نامه پیش گفته مورد خطاب قرار داد. او که با «جناب آقاى‏‏ فرهاد عاصمى‏‏، با سلام» نامه اولش را شروع کرده بود، توانست در نامه‏هاى‏‏ رد و بدل شده تا مرز «فرهاد عزیز» (١١ آوریل ٢٠١٠) نیز پیش‏رود. اما به یک بار در نامه‏اى‏‏ (٢٢ آوریل ٢٠١٠) به «سلام» در عنوان نامه بسنده کرد و پرخاشگویان ازجمله نوشت «نمى‏‏توانم تاسف خود را پنهان کنم که شما متاسفانه اهل گفتگو نیستید. من هیچ صداقتى‏‏ در کارتان نمى‏‏بینیم … هدفتان چیزى‏‏ نیست جز کسب حقانیت براى‏‏ خودتان. شما همه موضوعات، از جمله خودتان را از بستر تاریخى‏‏ جدا مى‏‏سازید و … خاک به چشم حقیقت مى‏‏پاشید» و گفتگوى‏‏ به جریان افتاده را قطع کرد.

متاسفانه هاتف رحمانى‏‏ براى‏‏ نکاتى‏‏ که نقل شده‏اند و سرزنش‏ها از قبیل «خاک پاشیدن» نگارنده «به چشم حقیقت» استدلالى‏‏ مطرح نمى‏‏کند و کماکان، چنانکه در نامه‏هایش هم، در سطح طرح “تز” باقى‏‏ مى‏‏ماند. چنین شیوه‏اى‏‏ اما براى‏‏ نظریه‏پردازى‏‏ که در نامه ١۶ اسفند ١٣٨٨ خود مدعى‏‏ آنست که «از سر صداقت و بیان واقعیت» سخن مى‏‏راند، شایسته نیست.

او خود به درستى‏‏ عنوان کرده بود که «بیان موضع، گفتگو میان توده‏اى‏‏ها است». اگر کماکان چنین است که نگارنده با آن موافق است، چرا باید مضمون زیباشناسانه جمله خود را بى‏‏مهابا و بدون استدلال نقض کند و صحنه جدل اندیشه را ترک نماید؟

همانطور که پیش‏تر نیز اشاره شد، نگارنده نوشتارهاى‏‏ آماده شده را پیش از انتشار براى‏‏ شخصیت مورد خطالب ارسال مى‏‏دارد، تا در صورت ضرور، تغییراتى‏‏ در نوشتار بوجود آید، به این امید که نوشتار وسیله نزدیکى‏‏ نظریات و نه پراکندگى‏‏ بیش‏تر میان همرزمان باشد. هاتف رحمانى‏‏ پس از دریافت اولین نوشتار در تاریخ ٢٢ مارس ٢٠١٠ با تعجب‏ و غیرباورانه نوشت: «دوست گرامى‏‏، به نظر مى‏‏رسد فقط از باب رفع مسئولیت نوشته‏هایتان را ارسال مى‏‏کنید. من سزاوار ابرازنظر در نوشته شما نیستم و اگر موردى‏‏ بود، چون به صورت آشکار انتشار مى‏‏یابد، حتما به آن خواهم پرداخت.»

در پاسخ نوشتم: «دوست گرامى‏‏، ارسال نوشتار پیش از انتشار کوششى‏‏ است براى‏‏ نزدیکى‏‏ اندیشه با آنانى‏‏ که در یک سوى‏‏ نبرد مشترک قرار دارند. بدون تردید برنامه دشمن طبقاتى‏‏ دامن‏زدن به پراکندگى‏‏ در جنبش توده‏اى‏‏ و میان توده‏اى‏‏ها است. شیوه‏اى‏‏ جز این، با منطق قتل‏عام توده‏اى‏‏ها هم‏خوانى‏‏ ندارد. امکان من در مبارزه با برنامه دشمن طبقاتى‏‏ بسیار محدود است. ایجاد چنین پل و پیوند، امکان کوچکى‏‏ است که همیشه از آن بهره جسته‏ام و لذا خوشحالى‏‏ من از پاسخ شما، صادقانه و مستدل است. … به ویژه چنین اقدامى‏‏ از این روى‏‏ مى‏‏تواند مثبت باشد، زیرا برخورد انتقادى‏‏ به نظریات، هدفش هاتف رحمانى‏‏ نبوده، بلکه نظر و مساله‏ها مى‏‏باشد. …».

جو ایجاد شده در نامه‏ها ادامه یافت. در ١١ آوریل ٢٠١٠ نگارنده در نامه‏اى‏‏ با تقاضاى‏‏ جدیدى‏‏ به هاتف گرامى‏‏ مراجعه نموده و نوشتم: «شما نه تنها به هم‏صحبت باوفاى‏‏ من در بحث تبدیل شده‏اید، بلکه همچنین به کمک پرتوانى‏‏ براى‏‏ من در یافتن نوشتارها نیز تبدیل شده‏اید. براى‏‏ هر دو و به‏ویژه بخش دوم، بسیار متشکرم. امروز هم سلام گرگ به طمع نیست. …» و تقاضاى‏‏ خودم را براى‏‏ او مطرح ساختم. در همان روز پاسخ چنین آمد: «فرهاد عزیز سلام، از محبت شما سپاسگزارم. … لینک مطلبى‏‏ که خواسته بودید …». در روز بعد، دوازدهم آوریل نوشتم: «با سلام و تشکر براى‏‏ راهنمایى‏‏. لطفا آدرس صفحه حزب را ذکر کنید که آن را با شرمندگى‏‏ نمى‏‏شناسم. درضمن خوشحال مى‏‏شدم اگر زحمت ارایه چند نمونه از مقالاتى‏‏ که در نوشتار خود متذکر شده‏اید که در نشریات حزبى‏‏ چاپ شده است، برایم ارسال کنید [که در آن‏ها مواضع مارکسیستى‏‏- توده‏اى‏‏ حزب (موضوع بحث میان ما)‌ و به ویژه ایجاد پیوند میان وظیفه "دموکراتیک" و "سوسیالیستى‏‏" حزب طبقه کارگر که لنین مى‏‏طلبد و در سند کنگره چهارم حزب نقل شده است، قابل شناخت مى‏‏باشد]. … تا گفتگوى‏‏ ما مشخص باقى‏‏ بماند.»

پس از آنکه ده روزى‏‏ از تاریخ فوق سپرى‏‏ شد و پاسخى‏‏ نیامد، نوشتم: «هاتف گرامى‏‏، متاسفانه مدتى‏‏ است از شما بى‏‏خبر هستم. امیدوارم حالتان خوب و پرکارى‏‏ دلیل سکوت است. … این سطور را از این روى‏‏ مى‏‏نویسم که با سکوت به عنوان اسلوب نمى‏‏توان موافق بود. سرشت حزب و مبارزه علیه برنامه دشمن طبقاتى‏‏ جدى‏‏تر از آنند که مجاز باشیم از شیوه سکوت به گویا پاک کردن مساله دست یابیم. متاسفانه رفیق محمد امیدوار نیز که هفته‏ها پیش و بعد از مطالعه نوشتارها مى‏‏خواست به تلفن من پاسخ گوید، هنوز در این زمینه اقدامى‏‏ نکرده است. بهرجهت امیدوارم حال شما خوب است و بزودى‏‏ خبرى‏‏ از شما دریافت دارم. با سلام دستتان را مى‏‏فشارم، فرهاد»

پاسخ به این نامه، نامه‏اى‏‏ بود که در آغاز نقل شد که در آن هاتف رحمانى‏‏ مرا به «اهل گفتگو نبودن» متهم مى‏‏سازد و نامه نوشتن به من را به عنوان «راه عوضى‏‏» ارزیابى‏‏ کرده، مى‏‏نویسد: «… به این نتیجه دارم مى‏‏رسم که راه را عوضى‏‏ آمده‏ام و وقت را بیهوده صرف مى‏‏کنم. براى‏‏ شما مرغ یک پا دارد و هدفتان هم چنین مى‏‏نماید که چیزى‏‏ جز کسب حقانیت براى‏‏ خودتان نیست. شما همه موضوعات، ازجمله خودتان را از بستر تاریخى‏‏ جدا مى‏‏سازید و با توسل به آیه‏هایى‏‏ که الزاما همه جا صادق نیستند، خاک به چشم حقیقت مى‏‏پاشید. … امیدوارم در فرصتى‏‏ بیش‏تر صحبت کنیم. با احترام.»

نقل طولانى‏‏ و قطعا براى‏‏ خواننده پرحوصله خسته کننده، با هدف «کسب حقانیت براى‏‏ خودتان»، که ادعا شده است، همراه نبوده است. نگارنده نیازى‏‏ به کسب چنین حقانیتى‏‏ ندارم، زیرا از نظر فیزیکى‏‏ نیز نمى‏‏توان با آن بارى‏‏ را به سر منزل مقصودى‏‏ برسانم. هدف از نقل طولانى‏‏، درست به خاطر ممانعت از پاشیدن شدن «خاک به چشم حقیقت» است.

حقیقت چیست؟

“حقیقت”، برداشت و ارزیابى‏‏ شخص از “واقعیت” است. واقعیت آنست که ارتجاع داخلى‏‏ و خارجى‏‏ به طور همدستان توانسته‏اند با ضربه‏اى‏‏ هولناک به حزب توده ایران، با قتل‏عام رهبران، دانشمندان و کادرها و مبارزان حزبى‏‏، به هدفى‏‏ دست یابند که در مورد بسیارى‏ از احزاب کارگرى‏‏ در جهان نیز به اشکال متفاوتى‏‏، اعمال کرده‏اند. این برنامه جنایتکارانه نمى‏‏توانسته پایان اقدامات تبهکارانه ارتجاع همدستان داخلى‏‏ و خارجى‏‏ باشد. چگونه مى‏‏توان ارتجاع را آنقدر بى‏‏تجربه و ساده‏دل پنداشت که تصور شود که با نابودى‏‏ فیزیکى‏‏ رهبران حزب و کادرهاى‏‏ حزب توده ایران، صورت مساله پایان بخشیدن به مبارزه طبقه کارگر را پاک شده بپذیرد و نخواهد با برنامه‏هاى‏‏ تکمیلى‏‏، “پیروزى‏‏” خود را ابدى‏‏ سازد؟

اگر مجاز نیستیم چنین ساده‏دلى‏‏ را سرشت ارتجاع داخلى‏‏ و خارجى‏‏ بپنداریم که مجاز نیستیم، باید بتوانیم و موظف نیز هستیم، براى‏‏ شناختن برنامه تکمیلى‏‏ دشمن طبقاتى‏‏، آن اشکال ممکن دیگرى‏‏ را مورد بررسى‏‏ قرار دهیم که مى‏‏تواند مورد بهره‏بردارى‏‏ او قرار گیرد.

بدون تردید ادامه سرکوب خشن هر اندیشه توده‏اى‏‏ یکى‏‏ از بندهاى‏‏ برنامه تکمیلى‏‏ است که اعمال مى‏‏گردد. ایجاد شعبه‏هاى‏‏ ویژه به این منظور در وزارت اطلاعات و امنیت از یک سو و ادامه تبلیغات سیاسى‏‏ و ایدئولوژیک، تنظیم کتب و نشریات مخالف و ضدتوده‏اى‏‏، انتشار کتاب‏ها و صدها مقاله و نوشتار ضدکمونیستى‏‏ و … از سوى‏‏ دیگر، که توسط سازمان‏هاى‏‏ ایجاد شده عملى‏‏ مى‏‏گردد، دلیلى‏‏ بر درستى‏‏ چنین برداشت و ارزیابى‏‏ از واقعیت است.

با خود صداقت داشته باشیم. برنامه تکمیلى‏‏ دشمن طبقاتى‏‏ داخلى‏‏ و خارجى‏‏ همدستان نمى‏‏تواند تنها با اقدامات فوق پایان یابد. زیرا نظام سرمایه‏دارى‏‏، به طور مداوم «گورکن» خود را خود ایجاد مى‏‏کند. جنبش کمونیستى‏‏- توده‏اى‏‏ را از این روى‏‏ نمى‏‏توان با نابودى‏‏ فیزیکى‏‏ یک نسل به پایان ابدى‏‏ رساند، زیرا زیر فشار شرایط غارتگرى‏‏ و بى‏‏عدالتى‏‏ و مهم‏تر از آن، از آن روى‏‏ که صورتبندى‏‏ اقتصادى‏‏- اجتماعى‏‏ سرمایه‏دارى‏‏ فاقد دورنماى‏‏ تاریخى‏‏ است و بن‏بستى‏‏ فاجعه‏آمیز را براى‏‏ بشریت و به طور کلى‏‏ ادامه حیات بر روى‏‏ زمین تدارک مى‏‏بیند، نسل بعدى‏‏ طبقه کارگر و توده‏اى‏‏ها علیه این نظام پا به عرصه مبارزه مى‏‏گذارد. براى‏‏ خنثى‏‏سازى‏‏ نسل جدید، براى‏‏ بى‏‏اثر ساختن تاثیر مبارزات آن، باید چاره اندیشید و “اطاق‏هاى‏‏ فکر”، کارخانه‏هاى‏‏ برنامه‏ریزى‏‏ ارتجاع داخلى‏‏ و خارجى‏‏ همدستان در این زمینه، بس پرکارند. آن‏ها دو امکان در اختیار دارند.

یکى‏‏- ایجاد پراکندگى‏‏ نظرى‏‏ و سازمانى‏‏ در جبهه نیروى‏‏ نو، در جبهه احزاب کمونیستى‏‏- توده‏اى‏‏؛

دوم- نفوذ دادن اندیشه‏هاى‏‏ انحرافى‏‏ به‏درون جنبش کمونیستى‏‏- توده‏اى‏‏، که همان اشغال حزب از درون است.

آیا چنین وضعى‏‏ بر جنبش توده‏اى‏‏، بر حزب توده ایران، حزب طبقه کارگر ایران حکمفرما نیست؟

آیا “واقعیت” متاسفانه چیزى‏‏ دیگر را نشان مى‏‏دهد؟ آیا ارزیابى‏‏ ارایه شده از “واقعیت”، این “حقیقت” برشمرده شده ملموس و واقع‏بینانه، مطابق با واقعیت نیست؟

حقیقت منطبق بر واقعیت آنست که جنبش توده‏اى‏‏ پاره پاره شده و انواع نظریات انحرافى‏‏ بر آن حاکم گشته است؟ آیا بیان این امر «خاک به چشم حقیقت پاشیدن» است؟

شناخت و درک شرایط حاکم بر جنبش توده‏اى‏‏، «حقانیت» “حقیقت” را به اثبات مى‏‏رساند. این حقانیت، توده‏اى‏‏ها، احساس جانبدارانه و شرافت و “پیمـان” (ا ط، سروده زندان: «چگونه مى‏‏توان بى‏‏تفاوت زیستن؟») آن‏ها‏ را وظیفه‏مند مى‏‏سازد. به عنوان توده‏اى‏‏ نمى‏‏توان واقعیت را دید و حقیقت را درک کرد، اما نخواست علیه آن، علیه برنامه دشمن طبقاتى‏‏ داخلى‏‏ و خارجى‏‏ همدستان، به رزمى‏‏ مشترک نپرداخت!

آیا نباید از هاتف رحمانى‏‏ خواست ادامه گفتگو و یافتن راه‏حل مشترک را به «فرصت بیش‏تر» حواله نسازد؟ آیا نباید از رفیق گرامى‏‏ على‏‏ خاورى‏‏، محمد امیدوار و دیگر مسئول‏هاى‏‏ حزبى‏‏ خواست، در این‏باره به وظیفه خود عمل کنند؟ مى‏‏توان چنین تمنایى‏‏ را به بهانه «کسب حقانیت براى‏‏ خودتان» مردود اعلام و بى‏‏پاسخ گذاشت؟

آیا نباید از هاتف رحمانى‏ (که برپایه مواضع و علیرغم ادعا در نامه‏اش باید او را یک توده‏اى‏‏ عضو حزب ارزیابى‏‏ نمود که اگر شخص رفیق محمد امیدوار نیست، لااقل یکى‏‏ از نزدیک‏ترین رفقاى‏‏ مسئول حزبى‏‏ به او باید باشد)، انتظار داشت به پرسش مشخص بالا پاسخى‏‏ مشخص دهد؟ آیا رفیق گرامى‏‏ محمد امیدوار مى‏‏تواند مستدل سازد که چرا نباید امـروز علیه برنامه ارتجاع براى‏‏ اشغال حزب توده ایران از درون به مبارزه‏اى‏‏ مشترک از این طریق دست زد که در بحثى‏‏ دقیق و علمى‏‏ به بررسى‏‏ «بستر تاریخى‏‏» و یافتن «مقدورات» جنبش کارگرى‏‏- توده‏اى‏‏ در ایران در دوران کنونى‏‏ خیزش انقلابى‏‏ مردم پرداخت؟ و با چه استدلالى‏‏ باید آن را به فردا موکول ساخت و گذاشت «تاریخ حکم خود را درباره حقانیت» این یا آن نظر اعلام کند، که رفیق امیدوار آن را در صحبت تلفنى‏‏ با نگارنده پیشنهاد نمود؟

آیا مى‏‏توان در انتظار «حکم تاریخ» در «کوپه گرم قطار براى‏‏ رسیدن به ایستگاه سوسیالیسم صبورانه نشست»؟ (لنین، چه باید کرد؟)

از مسئول‏هاى‏‏ حزبى‏‏ پاسخى‏‏ دریافت خواهیم داشت؟