مقاله شماره ٢٩ (دهم دیماه ١٣٨٨)

در راهپیمایى‏‏‏‏‏ سازمان داده شده توسط سازمان‏هاى‏‏‏‏‏ دولتى‏‏‏‏‏ و گروه‏هاى‏‏‏‏‏ موازى‏‏‏‏‏ با آن که در تلویزیون جام جم در خارج از کشور پخش شد، زنان و مردانى‏‏‏‏‏ که مورد پرسش خبرنگار درباره سرشت تظاهرات آزادیخواهانه مردم در روز عاشورا علیه دیکتاتورى‏‏‏‏‏ حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏ مافیایى‏‏‏، قرار گرفته بودند، ازجمله با برجسته ساختن استقلال کشور، دفاع از انقلاب را هدف خود دانسته و گفتند: «ما از انقلاب (و استقلال کشور) دفاع خواهیم کرد».

بدون تردید نیروهاى‏‏‏‏‏ صادق و میهن دوست و مدافعان دستاوردهاى‏‏‏‏‏ انقلاب بهمن، دفاع از میهن انقلابى‏‏‏‏‏ را اولین وظیفه خود دانسته و مى‏‏‏‏‏دانند. دفاع از میهن نه ریشه‏‏ آسمانى‏‏‏‏‏ و مذهبى‏‏‏‏‏ دارد و ناشى‏‏‏ از مقدس بودن یا نبودن این فرد و آن فرد مى‏‏‏باشد.

کشاندن بحث به جنبه مذهبى‏‏‏ شرایط حاکم بر ایران، موضوع اصلى‏‏‏ تبلیغات رسانه‏هاى‏‏‏ امپریالیستى‏‏‏ را تشکیل مى‏‏‏دهد. براى‏‏‏ نمونه تلویزیون بى‏‏‏بى‏‏‏سى‏‏‏ در ارتباط با تظاهرات آزادیخواهانه مردم در روز عاشورا، توپ تبلیغاتى‏‏‏ حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏ مافیایى‏‏‏ در ایران را درباره “هتک حرمت اسلام” پاسخ داده و “بحث” را به این سو منحرف مى‏‏‏سازد. تبلیغات حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏ مافیایى‏‏‏ در ایران، با استفاده ابزارى‏‏‏ از مذهب، “هتک حرمت اسلام” را ابزار توجیه ضرورت اقدامات قانون‏شکنانه و تبهکارانه خود علیه مردم بى‏‏‏‏‏دفاع نموده است. این دو کوشش دو روى‏‏‏ یک سکه را تشکیل مى‏‏‏دهند.

در پس این ظاهر امر، در پس پدیده و سناریوى‏‏‏‏‏ متضاد در حال اجرا در درستگاه‏هاى‏‏‏‏‏ تبلیغاتى‏‏‏‏‏ در هر دو سو که مى‏‏‏کوشند مساله “مذهب” را در مرکز توجه و تبلیغات قرار دهند، واقعیت دیگرى‏‏‏‏‏ نهفته است.

در یک‏سو، منافع آن بخش از سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏ حاکم در ج ا ایران قرار دارد که با غارت مافیایى‏‏‏‏‏ و رآنت‏خوارانه در دهه‏هاى‏‏‏‏‏ گذشته فربه و قدرتمند شده و مى‏‏‏‏‏کوشد شرایط تداوم غارت خود را حفظ  و تثبیت کند. غارتى‏‏‏ که ایران را در راس فهرست کشورها با اقتصاد بحرانى‏‏‏ قرار داده است.

کوشش براى‏‏‏‏‏ رسیدن به توافق با امپریالیسم در مذاکرات پشت پرده که ظاهر آن را مسئله “هسته‏اى‏‏‏‏‏” تشکیل مى‏‏‏‏‏دهد،  هدف تثبیت حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏ مافیایى‏‏‏ را در ایران دنبال مى‏‏‏‏‏کند. به این منظور درها براى‏‏‏‏‏ غارت کشور از آن طریق گشوده شده است که‏‏ اجراى‏‏‏‏‏ برنامه “خصوصى‏‏‏‏‏ و آزادسازى‏‏‏‏‏ اقتصادى‏‏‏‏‏” صندوق بین‏المللى‏‏‏‏‏ پول و بانک جهانى‏‏‏‏ به مورد اجرا گذاشته شده است. قرار است ازجمله ٨٠ درصد صنعت نفت ایران پس از سپرى‏‏‏‏‏ شدن ۶٠ سال از ملى‏‏‏‏‏شدن آن، از طریق به فروش رساندن سهام آن در بورس اوراق بهادار به معرض غارت سرمایه مالى‏‏‏ امپریالیستى‏‏‏ گذاشته شود. ارتجاع حاکم با این امید به این خیانت به منافع ملى‏‏‏ دست زده است، تا موافقت امپریالیسم را با تداوم حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏ حاکم بر ایران کسب کند. امپریالیسم اما خواستار بیش از این‏ها مى‏‏‏باشد. همه چیز را مى‏‏‏خواهد.

در سوى‏‏‏‏‏ دیگر، استراتژى‏‏‏‏‏ نظامى‏‏‏‏‏- سیاسى‏‏‏‏‏ امپریالیسم، در راس آن امپریالیسم آمریکا قرار دارد.

هدف این استراتژى‏‏‏ امپریالیستى‏‏‏ حفظ سیطره و استیلاى‏‏‏‏‏ خود بر کشورهاى‏‏‏‏‏ پیرامونى‏‏‏‏‏ است تا غارت استعمار و استثمارگرانه ادامه یابد. سرنوشت کشور همسایه عراق و ازجمله غارت دیگربار منابع نفتى‏‏‏‏‏ آن که از طریق حراج حوزه‏هاى‏‏‏‏‏ جدید نفت در دسامبر ٢٠٠٩ به شرکت‏هاى‏‏‏‏‏ بزرگ نفتى‏‏‏‏‏ از قبیل شل و دیگران سپرده شد و آن‏ها به صاحبان آن تبدیل شدند، در این زمینه نمونه‏وار است. برنامه براى‏‏‏‏‏ به چنگ آوردن صنعت نفت ایران نیز همین هدف را دنبال مى‏‏‏‏‏کند. برنامه‏اى‏‏‏‏‏ که با نقض استقلال اقتصادى‏‏‏‏‏ و سیاسى‏‏‏‏‏ ایران همراه خواهد بود. همانند سرنوشت عراق، افغانستان و ….، امپریالیسم براى‏‏‏‏‏ تداوم غارت خود، نقض استقلال کشورها و تجزیه آن‏ها، از جمله میهن ما ایران را هدف خود قرار داده است. ایران نیز باید به زائده نواستعمارى‏‏‏ براى‏‏‏ اقتصاد امپریالیسم تبدیل گردد، لذا دفاع از استقلال ملى‏‏‏‏‏ عمده‏ترین وظیفه هر ایرانى‏‏‏‏‏ است.

ارزیابى‏‏‏‏‏ فوق رئوس عمده‏ترین شرایطى‏‏‏‏‏ را در کوتاه‏ترین سطور منعکس مى‏‏‏‏‏سازد که شناخت آن توسط توده‏هاى‏‏‏‏ مردم، پیش‏شرط ایجاد امکان تعمیق خیزش انقلابى‏‏‏‏‏ کنونى‏‏‏‏ مردم میهن ما مى‏‏‏‏‏باشد. در عین حال این ارزیابى‏‏‏‏‏ نشان مى‏‏‏‏‏دهد که حفظ و تثبیت استقلال کشور، در گروى‏‏‏‏‏ درک و مبارزه براى‏‏‏‏‏ آماج‏هایى‏‏‏‏‏ است که همانند یک کل تجزیه‏ناپذیر درهم تنیده شده‏اند. با جسارت و در کمال تواضع مى‏‏‏‏‏توان این آماج‏ها را اهداف انقلاب بزرگ بهمن ۵٧، آزادى‏‏‏‏ و استقلال ارزیابى‏‏‏‏‏ کرد و بارى‏‏‏‏‏ دیگر با صراحت و روشنى‏‏‏‏‏ برجسته ساخت.

آماج آزادى‏‏‏‏‏ و استقلال ملى‏‏‏‏‏، آماج انقلاب بزرگ بهمن ۵٧ بوده و سرشت دموکراتیک- مردمى‏‏‏‏‏ و استقلال‏جویانه- ضدامپریالیستى‏‏‏‏‏ انقلاب را رقم زده است. بنا به تعریف علمى‏‏‏‏‏ حزب توده ایران این دو آماج کلیت جدایى‏‏‏‏‏ناپذیرى‏‏‏‏‏ را تشکیل داده و اکنون نیز مى‏‏‏‏‏دهند.

نقض وحدت این دو آماج از طریق تحمیل خصلت غارتگرانه سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏ با ظاهرى‏‏‏‏‏ “اسلامى‏‏‏‏‏” به انقلاب بهمن ۵٧، اقدامى‏‏‏‏‏ خلاف سرشت واقعى‏‏‏‏‏ و تاریخى‏‏‏‏‏ آن بوده و نهایتاً رشد مافیایى‏‏‏‏‏ و رانت‏خوارانه سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏ را به انقلاب و کشور تحمیل نمود. شکل قرون وسطایى‏‏‏‏‏ حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏ پس از پیروزى‏‏‏‏‏ انقلاب، یعنى‏‏‏‏‏ پذیرش شکل “خداشاهى‏‏‏‏‏” براى‏‏‏‏‏ حاکمیت بیرون آمده از دل انقلاب بهمن که همان شکل حاکمیت دوران قبیله‏اى‏‏‏‏‏ رشد جامعه بشرى‏‏‏‏‏ است، از ابتدا با سرشت دموکراتیک انقلاب در تضاد بود. ازاین‏رو حزب توده ایران پیش‏تر در سال ١٣۵٨ خواستار حذف اصل “ولایت فقیه” از قانون اساسى‏‏‏‏‏ در متممى‏‏‏‏‏ بر آن شد.

عملکرد براى‏‏‏‏ پایمال نمودن سرشت انقلاب بهمن ۵٧، از طریق نقض راه رشد و ترقى‏‏‏‏ دموکراتیکى‏‏‏‏‏ انجام گشت که قوانین برپایى‏‏‏‏‏ آن در قانون اساسى‏‏‏‏‏ جمهورى‏‏‏‏‏ اسلامى‏‏‏‏‏ به تصویب رسیده بود. اصل‏هاى‏‏‏‏‏ مربوط به “حقوق ملت” و آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ دموکراتیک، در مرکز آن اصل ٢۶ و اصل‏هاى‏‏‏‏‏ ساختار دموکراتیک اقتصاد ملى‏‏‏‏‏، یعنى‏‏‏‏‏ اصل‏هاى‏‏‏‏‏ ۴٣ و ۴۴ قانون اساسى‏‏‏‏‏، منطق و روح حاکم بر سرشت ملى‏‏‏‏‏ و دموکراتیک انقلاب بهمن را تشکیل مى‏‏‏‏‏داد. نقض هر کدام از آن‏ها به پایمال شدن اصل‏هاى‏‏‏‏‏ دیگر مى‏‏‏‏‏انجامید و چنین شد.

راه رشدى‏‏‏‏‏ که هدف آن برپایى‏‏‏‏‏ اقتصادى‏‏‏‏‏ دموکراتیک و ملى‏‏‏‏‏ بود و با اصل‏هاى‏‏‏‏‏ پیش گفته به قانون اساسى‏‏‏‏‏ بیرون آمده از دل انقلاب بهمن راه یافته بود، راه رشد سوسیالیستى‏‏‏‏‏ نبود. راه رشدى‏‏‏‏‏ بود که در آن بخش دولتى‏‏‏‏ اقتصاد مى‏‏‏‏توانست با حفظ و توسعه نقش دموکراتیک و شفاف کنترل مردم بر آن، نقش هدایت کننده و کمکى‏‏‏‏‏ بزرگى‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏ رشد و شکوفایى‏‏‏‏‏ بخش تعاونى‏‏‏‏‏ و خصوصى‏‏‏‏‏ اقتصاد ملى‏‏‏‏ نیز ایفا سازد. ازاین‏رو حزب توده ایران راه رشد آتیه کشور را اقتصادى‏‏‏‏ دموکراتیک و ملى‏‏‏‏‏ نامید که داراى‏‏‏‏‏ سرشتى‏‏‏‏‏ ضد امپریالیستى‏‏‏‏‏ بوده و مى‏‏‏‏تواند دورنماى‏‏‏‏‏ رشد ضد سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏ را در ایران بگشاید.

بخش اقتصاد دولتى‏‏‏‏‏ در ایران از سابقه چندین هزار ساله تاریخى‏‏‏‏‏ برخودار است. بلندى‏‏‏‏‏ها و فرازهاى‏‏‏‏‏ اقتصاد ملى‏‏‏‏‏، مالکیت بر زمین، بر آب، بر معادن، بر راه‏ها و … در طول تاریخ چند هزار ساله ایرانى‏‏‏‏‏، همیشه مالکیتى‏‏‏‏‏ در اختیار حاکمیت بوده است. یورش‏هاى‏‏‏‏‏ استقلال شکنانه خارجى‏‏‏‏‏ به ایران در طول قرن‏هاى‏‏‏‏‏ گذشته، حمله اسکندر، اعراب، مغول‏ها و… همگى‏‏‏‏‏ توانست در دوران‏هایى‏‏‏‏‏ به پیروزى‏‏‏ دست یابد که حاکمیت روز با نقض خشن حقوق ملت و غارت بى‏‏‏‏‏بندوبار، پایمال ساختن آزادى‏‏‏‏‏ و رفاه مردم را به اوج خود رسانده بود.

با نقض وحدت دیالکتیکى‏‏‏‏‏ میان آزادى‏‏‏‏‏ و استقلال توسط حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏ و رآنت‏خوار که سلطه عنان گسیخته خود را در سال‏هاى‏‏‏‏‏ گذشته بر کشور تحمیل نمود، سقوط انقلاب بهمن از بلنداى‏‏‏‏‏ تاریخى‏‏‏‏‏ آن به سرنوشت فلاکت‏بار امروزى‏‏‏‏‏، سقوطى‏‏‏‏‏ منطقى‏‏‏‏‏ و فاجعه‏اى‏‏‏‏‏ غیرقابل تصور نبود. مسئولیت مستقیم ایجاد شدن این فاجعه متوجه نیروهاى‏‏‏‏ راستگرا و ضدمردمى‏‏‏‏ و استبدادى‏‏‏‏‏ است که به قول زنده‏یاد نورالدین کیانورى‏‏‏‏‏ انقلاب را تنها به “اسلام” محدود ساختند.

این نیروهاى‏‏‏‏ ضدمردمى‏‏‏‏ و راستگر از ابتدا نه حامى‏‏‏‏ دستاوردهاى‏‏‏‏ مردمى‏‏‏‏ انقلاب بهمن و نه نیروهاى‏‏‏‏ ضدامپریالیست و ملى‏‏‏‏ بوده و هستند. نقض حقوق و آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ قانونى‏‏‏‏ مردم ابزار غارت مافیایى‏‏‏‏ آن‏ها بوده است. آن‏ها به مجرى‏‏‏‏ بى‏‏‏‏چون و چراى‏‏‏‏ نسخه نولیبرال امپریالیستى‏‏‏‏ “خصوصى‏‏‏‏ و آزادسازى‏‏‏‏ اقتصادى‏‏‏‏” تن داده و تابعیت از سیاست بانک جهانى‏‏‏‏ و صندوق‏بین‏المللى‏‏‏‏ پول را پذیرفته‏اند، به امید تضمین بقاى‏‏‏‏ حاکمیت خود توسط امپریالیسم.

اجراى‏‏‏ چنین سیاست ضدملى‏‏‏‏، ادعاى‏‏‏‏ دروغین آن‏ها را در دفاع از استقلال اقتصادى‏‏‏‏ و سیاسى‏‏‏‏ ایران افشا مى‏‏‏‏سازد. لذا آن‏ها نمى‏‏‏‏توانند اهداف واقعى‏‏‏‏ خود را در سرکوب غیرقانونى‏‏‏‏ و تبهکارانه و اوباشگرانه مردم، در پس تکرار آماج‏هاى‏‏‏‏ انقلاب بزرگ مردم پنهان سازند. آن‏ها مدافعان استقلال کشور نیستند. با به حراج گذاشتن ثروت‏هاى‏‏‏ ملى‏‏‏، پایمال کنندگان پیش‏شرط‏هاى‏‏‏ استقلال اقتصادى‏‏‏ و سیاسى‏‏‏ ایران هستند. مردم میهن ما با مبارزه جانفشانانه در خیزش انقلابى‏‏‏‏ خود، نقاب دروغ و تزویر و ریا را از چهره آن‏ها پائین کشیده‏اند!

اقدامات ضدانقلابى‏‏‏‏‏ آن‏ها نه تنها پایه‏هاى‏‏‏‏‏ استوار انقلاب بهمن را نابود ساخته است، بلکه مى‏‏‏‏‏رود استقلال ملى‏‏‏‏‏ ایران را نیز برباد دهد. ازاین‏رو باید نیروهاى‏‏‏‏‏ مدافع دستاوردهاى‏‏‏‏‏ بزرگ انقلاب بهمن هشیارانه برنامه‏اى‏‏‏‏‏ آگاهانه و هوشمندانه براى‏‏‏‏‏ تداوم و به پیروزى‏‏‏‏‏ رساندن خیزش انقلابى‏‏‏‏‏ مردم علیه نقض آزادى‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏ دموکراتیک و قانونى‏‏‏‏‏ طرح و اعلام داشته و با پیوند زدن آماج‏هاى‏‏‏‏‏ دموکراتیک- مردمى‏‏‏‏‏ و ملى‏‏‏‏‏- استقلال‏جویانه راه رشد اقتصادى‏‏‏‏‏ کشور را گشوده و برنامه‏ اقتصادى‏‏‏‏‏ ملى‏‏‏‏‏ و دموکراتیک و تحت کنترل مردم را ارایه دهند. تنها با چنین برنامه مردمى‏‏‏‏ و ملى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏توان خطر بازگشت نواستعمار و برباد رفتن استقلال و تمامیت ارضى‏‏‏‏ کشور را دفع نمود.

دورنماى‏‏‏ سیاسى‏‏‏- اقتصادى‏‏‏ خیزش انقلابى‏‏‏ مردم

صرفنظر از آنکه سرشت انقلابى‏‏‏‏‏ خیزش مردم نمى‏‏‏‏تواند حتى‏‏‏‏ توسط آنانى‏‏‏‏‏ نفى‏‏‏‏‏ ‏گردد که با پذیرش ایدئولوژى‏‏‏‏‏ پسامدرنِ سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏ و اتخاذ موضع سوسیال دموکراتیک و امثال آن، به نفى‏‏‏‏‏ واقعیت “انقلاب” پرداخته و به آن پشت کرده بودند، حتى‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏ مفسران در رسانه‏هاى‏‏‏‏‏ امپریالیستى‏‏‏‏‏ بى‏‏‏‏‏بى‏‏‏‏‏سى‏‏‏‏‏ و تلویزیون آمریکا و کشورهاى‏‏‏‏ سرمایه‏دارى‏‏‏‏ اروپایى‏‏‏‏ نیز سرشت انقلابى‏‏‏‏‏ خیزش مردم میهن ما پنهان نمانده است. هدف جانبدارى‏‏‏‏ دروغین و محتاطانه آن‏ها از خیزش مردم، دنبال نمودن اهداف خودخواهانه امپریالیستى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏باشد. این واقعیت را مردم میهن ما، چنانکه مردم همه کشورهاى‏‏‏‏ پیرامونى‏‏‏‏ در جهان، در حافظه تاریخى‏‏‏‏ خود ثبت و ظبط نموده‏اند.

در نوشتارى‏‏‏‏‏ درباره توضیح درونمایه انقلابى‏‏‏‏ خیزش مردم (http://www.tudeh-iha.com/?p=1046&lang=fa) در تارنگاشت “توده‏اى‏‏‏‏ها” (سوم مرداد ١٣٨٨) پایان دوران تحولات تدریجى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏- اصلاحى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در ایران نشان داده شد!

نشان داده شد که خیزش انقلابى‏‏‏‏‏ مردم نیاز به برنامه‏اى‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏ «جبهه سیاسى‏‏‏‏‏» دارد که از طرف میرحسین موسوى‏‏‏‏‏ طرح شده است. نشان داده شد که براى‏‏‏‏‏ ایجاد این جبهه سیاسى‏‏‏‏‏، احزاب سیاسى‏‏‏‏‏- طبقاتى‏‏‏‏‏ در کشور باید دورنماى‏‏‏‏‏ سیاسى‏‏‏‏‏ و اقتصادى‏‏‏‏‏ مورد نظر خود را که در خدمت منافع لایه‏ها و طبقات مردم زحمتکش و میهن دوست است، با صراحت و روشنى‏‏‏‏‏ بیان کرده و اعلام کنند. این عاجل‏ترین وظیفه‏اى‏‏‏‏‏ است که ازجمله در برابر حزب توده ایران، حزب طبقه کارگر ایران قرار دارد.

مساله‏ و خواست برخوردارى‏‏‏‏‏ از آزادهاى‏‏‏‏‏ قانونى‏‏‏‏‏ در خیزش انقلابى‏‏‏‏‏ مردم، عمده‏ترین مساله و تضاد حاکم بر کشور را در دوران کنونى‏‏‏‏‏ تشکیل مى‏‏‏‏‏دهد، اما بدون ایجاد پیوند و ارتباط میان این خواست پایمال شده، با خواست مردم براى‏‏‏‏‏ برخودارى‏‏‏‏‏ از عدالت اجتماعى‏‏‏‏‏، ارتجاع سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏ حاکم افشا نمى‏‏‏‏‏گردد که با پنهان شدن در پشت “وا اسلاما” کوشش مى‏‏‏‏‏کند به اهداف اقتصادى‏‏‏‏‏ ضدمردمى‏‏‏‏‏ و استقلال شکنانه خود دست یابد.

از طرف دیگر امپریالیسم قادر خواهد شد در شرایط فقدان یک برنامه دموکراتیک و ملى‏‏‏‏‏ نزد نیروهاى‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏‏ و میهن دوست براى‏‏‏‏‏ تعمیق خیزش انقلابى‏‏‏‏‏ مردم، سوار بر موج “آزادى‏‏‏‏‏” و “حقوق بشر آمریکایى‏‏‏‏‏”، پنهاد در پشت خواست واقع‏بینانه مردم درباره “جدایى‏‏‏‏‏ دین از حکومت” و برقرارى‏‏‏‏ “نظام لائیک” و …، استقلال کشور را نابود ساخته و تمامیت ارضى‏‏‏‏‏ ایران را ازبین ببرد.

با توجه به ژرفش تضاد میان نظام سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏ حاکم با منافع میلیون‏ها از مردم میهن ما، در نوشتار پیش‏گفته در مرداد امسال ازجمله چنین آمده است:

١- اصلاحات اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ به معناى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ چشم‏پوشى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مسالمت‏آمیز و قانونمند طبقات و لایه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ حاکم در جامعه است از منافع و مواضع در اختیار خود به سود طبقات و لایه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ زیر سلطه، بدون آنکه ساختار اقتصادى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏- اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در جامعه تغییرى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ کیفى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و زیربنایى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ بیابد.

تجربه ٨ ساله ریاست جمهورى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ محمد خاتمى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ نشان داد که سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ حاکم بر ایران به طور ذهنى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ نه مایل به عقب‏ نشینى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مسالمت‏آمیز و قانونى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در برابر خواست وسیع‏ترین لایه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مردم در ایران براى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ دستیابى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ به منافع و حقوق قانونى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ خود است و نه به طور عینى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ قادر به چنین عقب‏نشینى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏باشد.

حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏ تشخیص داده‏است که هر گام به عقب، مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏تواند با خطر سرریز بهمن  و طوفان انقلابى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مردم همراه باشد. اقدامات غیرقانونى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در جریان انتخابات دوره دهم ریاست جمهورى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در ایران در خرداد ١٣٨٨ و حوادث جنایتکارانه پس از آن نیز در تائید تجربه دوران “اصلاحات” بوده و یک‏بار دیگر مصمم بودن حاکمیت در خدمت نظام سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ را در حفظ مواضع خود نشان مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏دهد.

شکل عتیقه‏اى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ “خداشاهى‏‏‏‏‏‏‏‏‏” حاکمیت نظام سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ تحت عنوان “ولایت فقیه” که همان شکل حاکمیت دوران قبیله‏اى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ جوامع بشرى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ است، با سرشت انقلاب بهمن در تضاد مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏باشد. خواست حذف آن در سال ١٣۵٨ توسط حزب توده ایران از این‏رو کماکان مطرح و به خواست روز خیزش انقلابى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ وسیع‏ترین لایه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مردم میهن تبدیل شده است.

تشخیص و درک عینیت پایان دوران تحولات تدریجى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در ایران از طرف لایه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ وسیع مردم از اهمیت بزرگى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ برخودار است. این شناخت امکان یافتن اشکال و سازماندهى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ ضرور مبارزات را بوجود مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏آورد. اشکال و سازماندهى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ خالى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ از هر محدودیت و “تابو”، در عین حال واقع‏بینانه، محتاطانه و همچنین جسور و تهاجمى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در برابر سرکوب و یورش سلطه‏گران.  (پایان نقل قول)

پایان یافتن مرحله تحولات تدریجى‏‏‏‏‏ در ایران البته به معناى‏‏‏‏‏ آن نیست که مرحله کنونى‏‏‏‏‏ و جارى‏‏‏‏‏ نبرد میان نیروى‏‏‏‏‏ نو و کهن در ایران، لزوماً مرحله‏اى‏‏‏‏‏ کوتاه و کم درد خواهد بود. فشار بر مردم و کشتار آن‏ها اعمال نخواهد شد. دست جنایتکاران باز هم بیش‏تر به خود مردم آغشته نخواهد شد. ازجمله خطر ترور شخصیت‏هاى‏‏‏‏ برجسته در خیزش انقلابى‏‏‏‏ مردم، خطرى‏‏‏‏ واقعى‏‏‏‏ و بزرگ است! چنین جنایاتى‏‏‏‏، صرفنظر از لطمه شدید به خیزش آزادیخواهانه و استقلال جویانه مردم، اقدامى‏‏‏‏ در خدمت امیال محافل ارتجاع جهانى‏‏‏‏ و امپریالیسم خواهد بود. ترور شخصیت‏هایى‏‏‏‏ مانند موسوى‏‏‏‏، خاتمى‏‏‏‏، کروبى‏‏‏‏ و…، راه “تولید” رهبران مورد اطمینان امپریالیسم را گشوده‏تر و هموارتر مى‏‏‏‏سازد. چنین جنایتى‏‏‏‏ بزرگترین خیانت به منافع ملى‏‏‏‏ مردم ایران خواهد بود!

تجربه خیزش انقلابى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در جریان در ایران، یا بگفته زنده‏یاد احسان طبرى‏‏‏‏‏ «شهرى‏‏‏‏‏‏‏‏ انباشته از خروش» هنوز به پایان پیروزمند خود دست نیافته است و هنوز هم این خطر وجود دارد که سرکوب گردد و یا در معاملات میان حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در ایران و کشورهاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ امپریالیستى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ به وسیله دادوستد آن‏ها تبدیل شود. اما باوجود این خطرها، این تجربه شکوهمند در ایران که طبرى‏‏‏‏‏‏‏‏ آن را «آتش فشان رنگ‏آمیز تاریخ» مى‏‏‏‏‏‏‏‏نامد، وارد مرحله دوم نبرد میان نیروى‏‏‏‏‏ نو و کهن شده است.

طبرى‏‏‏‏‏ این مرحله از نبرد را مرحله‏اى‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏داند که نیروى‏‏‏‏‏ کهن هنوز بر نیروى‏‏‏‏‏ نو برترى‏‏‏‏‏ دارد و نیروى‏‏‏‏‏ نو هنوز مواضع مهم در نبرد را به چنگ نیاورده و دچار بى‏‏‏‏‏خبرى‏‏‏‏‏ از نقش خود مى‏‏‏‏‏باشد. او ازجمله مى‏‏‏‏‏نویسد: «این دوران، دوران تراژیک و فاجعه‏آمیز نبرد نو و کهنه است. زیرا دوران شکست‏ها خونین نو، دوران جهش‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ قهقرائى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و ارتجاعى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏، دوران غلبه کهن است. در این دوران نو به سیاست‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ جسارت‏آمیز، خرق عادت، قطع، قهرمانى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها و جانبازى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ شگرف نیازمند است، تا بتدریج در دیوار کهنه رخنه کند و انساج او را از هم‏بدرد و شخصیت خود را اثبات نماید. این دوران، یکى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ از دوران‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مهیب نبرد است و معمولا نو در جامعه خواستار حامیانى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ است دلاور و تیزبین و جسور و قهرمان. کهنه در این دوران ابتدا با غرش‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مغرورانه و سپس با نعره‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ وحشیانه و آنگاه با ضجه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ آمیخته با ترس و قساوت عمل مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏کند و به نام نظم و امنیت موجود، جوى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ خون میراند.» (نگاه شود ازجمله به http://www.tudeh-iha.com/?p=1053&lang=fa)

خواست‏هاى‏‏‏ اقتصادى‏‏‏ خیزش انقلابى‏‏‏

براى‏‏‏‏‏ گذار از این مرحله و دستیابى‏‏‏‏‏ به توازن قوا و حتى‏‏‏‏‏ برترى‏‏‏‏‏ قواى‏‏‏‏‏ نیروى‏‏‏‏‏ نو بر کهن، خیزش انقلابى‏‏‏‏‏ مردم باید شناختى‏‏‏‏‏ دقیق و علمى‏‏‏‏‏ درباره خواست‏ها و شعارها از خود نشان دهد.

باقى‏‏‏‏‏ ماندن در سطح طرح تنها خواست “آزادى‏‏‏‏‏” و “حقوق بشر”، کافى‏‏‏‏‏ نیست. براى‏‏‏‏‏ توده‏هاى‏‏‏‏‏ زحمتکش و زیر فشار بار اقتصاد مافیایى‏‏‏‏‏ و رآنت‏خوارنه حاکمیت غارتگر سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏، خواست‏هاى‏‏‏‏‏ اقتصادى‏‏‏‏‏ از نقش عمده‏اى‏‏‏‏‏ برخودار هستند. طرح این خواست‏ها و نشان دادن علل فشار اقتصادى‏‏‏‏‏ بر دوش مردم زحمتکش، از ضرورت مبرم برخودار است.

باید نشان داد که پایمال کردن آگاهانه آزادى‏‏‏‏‏ بیان و عقیده توسط ارتجاع حاکم، پایمال نمودن بخش “حقوق ملت” و آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ قانونى‏‏‏‏ و حقوق شهروندى‏‏‏‏ در قانون اساسى‏‏‏‏، وسیله ایجاد ابهام درباره علل فشار اقتصادى‏‏‏‏‏ به مردم و پوششى‏‏‏‏ براى‏‏‏‏ غارت مافیایى‏‏‏‏ و رآنت‏خوارانه ارتجاع حاکم بوده است.

همچنین باید با نشان دادن ارتباط میان فقدان آزادى‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏ مردم و فشار سنگین اقتصادى‏‏‏‏‏ بر روى‏‏‏‏‏ توده‏ها، امکان جلب زحمتکشان به صفوف خیزش انقلابى‏‏‏‏‏ را بوجود آورد و از این راه به تغییر تناسب قوا به سود نیروى‏‏‏‏‏ نو کمک نمود.

ازاین‏روست که باید احزاب سیاسى‏‏‏‏‏ و نمایندگان لایه‏هاى‏‏‏‏‏ متفاوت اجتماعى‏‏‏‏‏، با نشان دادن مواضع طبقاتى‏‏‏‏‏ زحمتکشان و نیروهاى‏‏‏‏‏ ملى‏‏‏‏‏ و میهن‏دوست مختلف، با طرح صریح و روشن خواست‏هاى‏‏‏‏‏ اقتصادى‏‏‏‏‏ لایه‏ها و طبقاتى‏‏‏‏‏ که خود را نماینده آن‏ها مى‏‏‏‏‏دانند، وسیله ارتقاى‏‏‏‏‏ سطح آگاهى‏‏‏‏‏ توده‏ها را بوجود آورده و جلب زحمتکشان را به خیزش انقلابى‏‏‏‏‏ مردم ممکن سازند.

توسعه مطالبات مردم به مطالبات اقتصادى‏‏‏ و برجسته ساختن راه رشد دموکراتیک اقتصاد ملى‏‏‏ برپایه اصل‏هاى‏‏‏ ۴٣ و ۴۴ قانون اساسى‏‏‏ شرط تعمیق خیزش انقلابى‏‏‏ مردم است.

باید براى‏‏‏‏‏ مردم توضیح داد که برپایى‏‏‏‏‏ اقتصادى‏‏‏‏‏ ملى‏‏‏‏‏ و دموکراتیک برپایه توان‏ اصل‏هاى‏‏‏‏‏ اقتصادى‏‏‏‏‏ قانون اساسى‏‏‏‏‏ بیرون آمده از دل انقلاب بهمن قادر است در شرایط برقرارى‏‏‏‏‏ کنترل شفاف و دموکراتیک مردم بر عملکرد دولت منتخب خود، آزادى‏‏‏‏‏ و شکوفایى‏‏‏‏‏ اقتصادى‏‏‏‏‏ را به ایران بازگرداند. اجراى‏‏‏‏‏ بى‏‏‏‏‏چون و چراى‏‏‏‏‏ قوانین دموکراتیک و مترقى‏‏‏‏‏ قانون اساسى‏‏‏‏‏ و حذف اصل‏هاى‏‏‏‏‏ غیردموکراتیک و ارتجاعى‏‏‏‏‏ از نوع اصل مربوط به “ولایت فقیه”، لغو کلیه مصوبات غیرقانونى‏‏‏‏‏ از نوع “نظارت استصوابى‏‏‏‏‏ شوراى‏‏‏‏‏ نگهبان” و محکوم ساختن قاطع، روشن و صریح اقدامات تبهکارانه، ازجمله سرکوب خلق‏ها و اقلیت‏هاى‏‏‏‏‏ ملى‏‏‏‏‏ و دگراندیش و مذاهب، قطع هر نوع فشار جنسیتى‏‏‏‏‏ علیه زنان و همچنین محترم شناختن و پذیرفتن حق تساوى‏‏‏‏‏ زنان و مردان، حق جوانان براى‏‏‏‏‏ آموزش رایگان و اشتغال و… باید بر پرچم خیزش انقلابى‏‏‏‏‏ مردم نوشته و پایبندى‏‏‏‏‏ به آن‏ها اعلام گردد.

با این چنین کوشش‏هایى‏‏‏‏‏، خیزش انقلابى‏‏‏‏‏ مردم قادر خواهد بود با جلب زحمتکشان و لایه‏هاى‏‏‏‏‏ دیگر مردم و میهن دوست و مسلمانان صادق و همه ایرانیان با اندیشه مذهبى‏‏‏‏‏ ویا غیرمذهبى‏‏‏‏‏ به صفوف خود، تناسب قوا را به سود خود دگرگون ساخته و راه پیروزى‏‏‏‏‏ آماج‏هاى‏‏‏‏‏ مردمى‏‏‏‏‏ و ملى‏‏‏‏‏ انقلاب بهمن را بارى‏‏‏‏‏ دیگر هموار سازد.

مقاله شماره ٢٨ (پنجم دیماه ١٣٨٨)

پیش‏گفتار

اصل نوشتار حاضر که ترجمه آن از زبان آلمانى‏‏‏‏‏‏ از نشریه دفاتر مارکسیستى‏‏‏‏‏‏ (Marxistische Blätter 5/09) در اینجا ارایه مى‏‏‏‏‏‏شود، توسط فیلسوف معاصر فرانسوى‏ سئف‏‏‏‏ Lucien Sève در سال ٢٠٠٨ به نگارش در آمده است. ترجمه آلمانى‏‏‏‏‏‏ تنها از بخش‏هایى‏‏‏‏‏‏ از رساله انجام شده است. اصل رساله تحت عنوان Lucien Sève, „penser avec Marx aujourd`hui”, TOME II, „L`HOMME”, Paris La Dispute 2008, 587 pages در فرانسه انتشار یافته است.

اضافات مترجم در [] قرار دارد.

Sève، زیرعنوان رساله “انسان” خود را “امروز با اندیشه مارکس فکر کنیم” نامیده است که باید آن را پلى‏‏‏‏‏‏ مستقیم به اندیشه امروزى‏‏‏‏‏‏ درباره “حقوق بشر” دانست که از یک سو به آماج مبارزه مردم کشورهاى‏‏‏‏‏‏ بسیارى‏‏‏‏‏‏ در جهان براى‏‏‏‏‏‏ دستیابى‏‏‏‏‏‏ به حقوق انسانى‏‏‏‏‏‏ خود و از سوى‏‏‏‏‏‏ دیگر به ابزارى‏ در دست “نولیبرالیسم” در خدمت ابدى‏‏‏‏ ساختن حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏ در جهان تبدیل شده است. حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏ نولیبرال مى‏‏‏‏کوشد از طریق تهى‏‏‏‏‏‏ ساختن درونمایه انسانى‏‏‏‏‏‏ و تاریخى‏‏‏‏‏‏ این خواست و نیاز بشرى‏‏‏‏، نظام غارتگر سرمایه‏دارى‏‏‏‏ را “دموکراسى‏ ناب” و آن را “پایان تاریخ” القا کرده و حلقه بردگى‏‏‏‏ و استثمار نظام فرتوت ضدانسانى‏‏‏‏ خود را بر گردن انسان، حکمى‏‏‏‏ طبیعى‏‏‏‏ و آسمانى‏‏‏‏ بنمایاند‏‏.

رساله نشان مى‏‏‏‏‏‏دهد که برداشت انسان‏شناسانه Anthropolgie مارکس از شخصیت “بیوپسیکوسوسیال” bio-psycho-sozial فرد انسان، برداشتى‏‏‏‏‏‏ عمیقاً انسان‏دوستانه بوده و “حقوق بشرى‏‏‏‏‏‏” انسان را مستند ساخته و درونمایه انسانى‏‏‏‏‏ ‏ جامعه کمونیستى‏‏‏‏‏‏ «که در آن رشد آزاد هـر عضو آن، پیش‏شرط براى‏‏‏‏‏‏‏ رشد آزاد همـه است» (“مانیفست کمونیستى‏‏‏‏‏‏”) را به نمایش مى‏‏‏‏‏گذارد.

انسان امروزى‏‏‏‏ (مدرن)، هُمو زاپینس، حدود ١٢۵ هزار پیش در جنوب شرقى‏‏‏‏ قاره افریقا با یک اولوسیون بیولوژیکى‏‏‏‏ از گذشته بى‏‏‏‏واسطه حیوانى‏‏‏‏ (مارکس) پا به عرصه وجود گذاشت و در طول زمان به حامل subjekt فعال پدید آمدن درونمایه رشد و تکامل بشریت و جامعه و تمدن بشرى‏‏‏‏ تبدیل گشت.

مارکس و انگلس در “ایدئولوژى‏‏‏‏ آلمانى‏‏‏‏” ایجاد شدن واحد بیولوژیکى‏‏‏‏‏‏ انسان را در جریال اولوسیون، پیش شرط روند ایجاد شدن فرهنگ و تمدن کنونى‏‏‏‏ یا “جهانِ انسان”‏‏ مى‏‏‏‏‏‏دانند: «پیش‏شرط همه تاریخ بشرى‏‏‏‏‏‏ البته وجود فرد زنده انسان است. اولین نکته‏اى‏‏‏‏‏‏ که باید به طور مشخص مورد توجه قرار داد، سازمان یافتگى‏‏‏‏‏‏ بدنى‏‏‏‏‏‏ فرد و رابطه‏اى‏‏ مى‏باشد‏‏‏‏ که او از این طریق با طبیعت برقرار مى‏‏‏‏‏‏کند. … کلیه تاریخ نویسى‏‏‏‏‏‏ باید برپایه این زمینه طبیعى‏‏‏‏‏‏ [رابطه فرد با محیط پیرامون]‌ و اشکال دگرگونى‏ها در آن در اثر و در جریان فعالیت انسان، قرار داشته باشد.»

درباره این «پیش شرط» بیولوژیکى‏‏‏ و آمادگى‏‏‏ و گرایش عنصر درونى‏‏‏ “روحى‏‏‏- احساسى‏”‏‏ مبتنى‏‏‏ بر آن، تحقیقات وسیعى‏‏‏ در دهه‏‏هاى‏ اخیر بعمل آمده است. در این تحقیقات به چگونگى‏‏‏ واکنش در برابر محیط پیرامون- جامعه توسط فرد توجه خاصى‏‏‏ مبذول شده است. به‏ویژه تحقیقات بر روى‏ عملکرد مغز انسان با بکارگیرى‏ دستگاه پیش‏رفته عکس‏بردارى‏  Magnetresonanztomographie (MRT) یکپارچگى‏ شخصیت انسان و وحدت دیالکتیکى‏ “واحد” بیوپسیکوسوسیال را مورد تائید و تاکید قرار داده و نشان مى‏‏‏دهد که واکنش فرد انسان، ناشى‏‏ از وحدت‏ جداناپذیر و بهم‏تنیده‏اى‏‏ مى‏‏‏باشد که میان شرایط “درونى‏” و “بیرونى‏”‏‏ نزد او وجود دارد.

هربرت هورتس Prof. Dr. Herbert Hörz، مسئول برنامه تحقیقاتى‏ میان‏رشته‏اى‏‏‏ interdisziplinaer درباره شناخت شخصیت انسان بود که در رشته‏هاى‏‏‏ مختلفى‏‏‏ در آکادمى‏‏‏ علوم در آلمان دموکراتیک تا سال‏هاى‏‏‏ هشتاد قرن پیش جریان یافت. او در جمع‏بندى‏‏ نتایج این تحقیقات مشترک، برداشت مارکسیستى‏‏‏ از شخصیت انسان را ارایه داد. هورتس این شخصیت را تحت عنوان “واحد بیوپسیکوسوسیال انسان” معرفى‏‏‏ کرد و با ارایه نظریات مارکس، این برداشت را مستند ساخت. در همین سال‏ها تحقیقات مشابهى‏‏‏ نیز در ایالات متحده آمریکا با نتایج مشابه جریان داشت.

به نظر هورتس و برپایه این تحقیقات، بدون توجه به کلیت هستى‏‏‏ انسان، و از این طریق درک ماهیت “انسان تاریخى‏‏‏”، تنظیم و درک تئوریک از مشخصات انسان ناممکن است. به نظر هورتس، تنها با توجه به کلیه جوانب هستى‏‏‏ “انسان تاریخى‏‏‏”، که Sève نیز در رساله خود بر آن تاکید دارد، شناخت مارکسیستى‏‏‏ از شخصیت انسان ممکن مى‏‏‏گردد. طبق تعریف هورتس، انسان «a- آنسامبل روابط اجتماعى‏‏‏ مشخص- تاریخى‏‏‏ است؛ b- وحدتى‏‏‏ از عوامل طبیعى‏‏‏، اجتماعى‏‏‏، مادى‏‏‏ و معنوى‏‏‏، عقلایى‏‏‏ و احساسى‏‏‏، مادون آگاهى‏‏‏، بدون آگاهى‏‏‏ و آگاهانه است که در تظاهرى‏‏‏ فردى‏‏‏ induviduell [و یگانه] خود را نشان مى‏‏‏دهد؛ c- انسان آگاهانه شرایط هستى‏‏‏ خود را موثرتر و انسانى‏‏‏تر» برپا مى‏‏‏سازد.

هانس- پتر برنر Hans-Peter Brener سوسیولوژیس معاصر آلمانى‏‏‏ که در تز دکترا خود ازجمله تحقیقات پیش گفته هورتس را درباره “واحد بیوپسیکوسوسیال انسان” جمع‏آورى‏‏‏ کرده و در سال ٢٠٠٢ منتشر ساخته است، در شماره پیش گفته دفاتر مارکسیستى‏‏‏ و در رساله‏ِ جدیدى‏ درباره موضوع تحقیقات خود در ارتباط با تحقیقات سال‏هاى‏ اخیر بر روى‏ مغز انسان و با اشاره به “بدفهمى‏” از نتایج این تحقیقات توسط برخى‏ها، از قول روبین‏اشتین R. S. Rubinstein، پسیکولوژیست اتحاد شوروى‏‏‏ سابق، تاثیر عوامل داخلى‏‏‏ و خارجى‏‏‏ را براى‏‏‏ درک از برداشت بیوپسیکوسوسیال از شخصیت انسان برجسته ساخته و مى‏‏‏نویسد: «براى‏‏‏ روبین‏اشتین در ایجاد شدن شکل اجتماعى‏‏‏ هستى‏‏‏ انسان که تنها براى‏‏‏ گونه انسانى‏‏‏ وجود دارد، تاثیر قانونمند عامل بیولوژیک بر روى‏‏‏ رشد روحى‏‏‏ انسان نفى‏‏‏ نمى‏‏‏شود.» این اما به معناى‏‏‏ وجود «ژن مذهب» در کروموزم انسان نمى‏‏‏باشد که گویا دلیل وجود برداشت مذهبى‏ نزد انسان است که برخى‏‏‏ از محافل غیرجدى‏‏‏، از تحقیقات بر روى‏‏‏ مغز انسان در سال‏هاى‏‏‏ اخیر نتیجه مى‏‏‏گیرند.

Sève  در رساله خود برداشت مارکس را با نمونه‏هاى‏‏‏‏ مختلف از آثار او، مانیفست کمونیستى‏‏‏‏، ایدئولوژى‏‏‏‏ آلمانى‏‏‏‏، سرمایه، تزها درباره فویرباخ و … توضیح داده و نشان مى‏‏‏‏دهد که انسان امروزى‏‏‏‏، هُمو زاپینس، تنها پس از فراگرفتن فردى‏‏‏‏ دستاوردهاى‏‏‏‏ مادى‏‏‏‏ و معنوى‏‏‏‏ (فرهنگ و تمدن) ایجاد شده توسط نسل‏هاى‏‏‏‏ گذشته، و افزودن توانایى‏‏‏‏ و قابلیت‏هاى‏‏‏‏ خود به آن، به سطح هُمو زاپینس زاپینس ارتقا یافته و “جهان انسانى‏‏‏‏” را ساخته و تکامل مى‏‏‏‏بخشد. ازاین‏رو به نظر مارکس (و انگلس) فرد انسان Individum  حامل رشد و تکامل جامعه بشرى‏‏‏‏ بوده و از این‏رو آزادى‏‏‏‏ فرد فرد انسان، پیش شرط آزادى‏‏‏‏ جامعه انسانى‏‏‏‏ که پیش‏تر از مانیفست کمونیستى‏‏‏‏ نقل شد، مى‏‏‏‏باشد. نشان دادن و اثبات این درونمایه انسان‏دوستانه در برداشت انسان‏شناسانه (آنتروپولوژیکى‏‏‏‏) مارکس را  Sève انقلابى‏‏‏‏ عظیم در فلسفه ارزیابى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏کند که به انتزاع توخالى‏‏‏‏ گذشته درباره “انسان” پایان بخشیده، ولى‏‏‏‏ متاسفانه تاکنون کم‏تر مورد توجه حتى‏‏‏‏ مارکسیست‏ها نیز قرار داشته است. او  وظیفه رساله خود را توضیح و اثبات نکات پیش گفته قرار داده است.

به نظر Sève «انقلابى‏‏‏‏‏‏ که توسط مارکس در علم انسان‏شناسى‏‏‏‏‏‏ (آنتروپولوژى‏‏‏‏‏) پایه ریخته شد، تنها خداحافظى‏‏‏‏‏‏ از مفهوم انتزاعى‏‏‏‏‏‏ و توخالى‏ [غیرتاریخى‏] “انسان” نیست. این انقلاب که هر اندیشه انتقادى‏‏‏‏‏‏ بلندپرواز خود را پایبند به آن مى‏‏‏‏‏داند، همچنین تنها یک برش‏ در تاریخ اندیشه نیست، بلکه امروزه یک حق مدنى‏‏‏‏‏‏ Vademecum [راهنماى‏‏‏‏‏‏ غیرقابل چشم‏پوشى‏‏‏‏‏‏] را تشکیل مى‏‏‏‏‏دهد با پرارزش‏ترین معنا.» حق «مدنى‏» و یا «شهروندى‏» که اخیراً آیت‏الله حسینعلى‏ منتظرى‏ نیز در یکى‏ از موضع‏گیرى‏هاى‏ خود در ارتباط با همه مردم میهن ما برجسته ساخته، که از دوبخش “آزادى‏ها” و “حقوق دموکراتیک” تشکیل مى‏شود.

برگردان متن آلمانى‏‏‏‏‏‏ به فارسى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏تواند کمکى‏‏‏‏‏‏ باشد براى‏‏‏‏‏‏ درک بغرنجى‏‏‏‏‏‏ شرایط نبرد اجتماعى‏‏‏‏‏‏ در ایران کنونى‏‏‏‏‏‏ در سال ١٣٨٨ در ارتباط با پیوند درونى‏‏‏‏‏‏ میان خواست انسان‏دوستانه آزادى‏هاى‏ دموکراتیک‏‏‏ و برخوردارى‏‏‏‏ از حقوق قانونى‏‏‏‏ شهروندى‏‏‏‏ مردم‏‏ و عدالت اجتماعى‏‏‏‏‏‏ یا حقوق دموکراتیک. دو خواست و نیازى‏ که آماج‏هاى‏ توامان در خیزش انقلابى‏‏‏‏‏‏ مردم ایران را تشکیل مى‏دهند. این‏ خواست و آماج‏هاى‏‏‏ انسان‏دوستانه و “حقوق بشرى‏‏‏” مبتنى‏‏‏ هستند بر رشد فرهنگى‏‏‏ و رشد نیروهاى‏‏‏ مولده در کلیت آن در جامعه امروزى‏‏‏ ایران. خواست و آماج‏هایى‏‏‏‏ که همگى‏‏‏‏ در قانون اساسى‏‏‏‏، دستاورد انقلاب بزرگ بهمن ۵٧، ثبت و تضمین شده‏اند. ازاین‏رو نمى‏توان برقرارى‏ آزادى‏هاى‏ دموکراتیک و قانونى‏ را جدا از چگونگى‏ برنامه اقتصاد ملى‏ براى‏ رشد نیروهاى‏ مولده و برپایى‏ رفاه نسبى‏ عمومى‏ در ایران مورد توجه قرار داد. جدا ساختن این دو مقوله به “حقوق بشر” از یک‏سو و بى‏توجهى‏ به چگونگى‏ راه رشد نیروهاى‏ مولده در کشور از سوى‏ دیگر، بى‏توجهى‏ به هستى‏ یکپارچه جامعه و “انسان” ایرانى‏ است. چنین جدایى‏ فاقد کارپایه علمى‏ بوده و از نظر سیاسى‏- ایدئولوژیک داراى‏ سرشتى‏ ارتجاعى‏ و واپس‏نگرانه و پوزیتویستى‏ مى‏باشد.

دستگاه‏هاى‏ تبلیغاتى‏ سرمایه‏دارى‏ مى‏کوشند با جدا ساختن “حقوق بشر” براى‏ آزادى‏ بیان و … از “حقوق بشر” براى‏ برخودارى‏ از امنیت اقتصادى‏ و رفاه اجتماعى‏ در جامعه، سلطه حاکمیت سرمایه‏دارى‏ را حفظ و تثبیت و سلطه خود را ابدى‏ سازند.

همانطور که در رساله Sève  نشان داده مى‏شود، جدا سازى‏ این دو روى‏ “حقوق بشر” از یکدیگر ازاین‏رو مجاز نیست، زیرا این جدایى‏ به معناى‏ نفى‏ “انسان تاریخى‏” است. به نظر Sève «فرد انسان همیشه انسان یک دوران تاریخى‏‏‏‏‏‏ معین است، انسان یک صورتبندى‏‏‏‏‏‏ اقتصادى‏‏‏‏‏‏- اجتماعى‏‏‏‏‏‏ و در چنین صورتبندى‏‏‏‏‏‏ متعلق به یک گروه اجتماعى‏‏‏‏‏‏ مشخص مى‏‏‏‏‏‏باشد». بر این پایه است که “حقوق بشرى‏” انسان تاریخى‏ در ارتباط مستقیم و جدایى‏ ناپذیر با شرایط مشخص اقتصادى‏- اجتماعى‏ هستى‏ او قابل شناخت و درک بوده و کلیت آن تقسیم‏پذیر نمى‏باشد. با جدایى‏ دو روى‏ “حقوق بشر”، درونمایه آن به مضمونى‏ محدود مى‏گردد که مورد نظر “حقوق بشر” به اصطلاح “آمریکایى‏” مى‏باشد.

دیدگاه مارکسیستى‏‏‏‏‏‏ درباره انسان‏شناسى‏‏‏‏‏‏ (آنتروپولوژى‏‏‏‏‏‏) و برداشت‏هاى‏‏‏‏‏‏ بنیادى‏‏‏‏‏‏ آن

اگر بخواهیم با بیانى‏‏‏‏‏‏ عام به تعریف گونه انسانى‏‏‏‏‏‏ بپردازیم که بکار بردن آن براى‏‏‏‏‏‏ هر گونه دیگرى‏‏‏‏‏‏ از جانوران  – بى‏‏‏‏‏‏تفاوت کدام گونه -  قویاً غیر ممکن باشد، آنوقت به طور قطع باید به تعریف مارکس بازگردیم که در نامه خود به آنئنکو Annenkow بکار برده است: «تاریخ اجتماعى‏‏‏‏‏‏ انسان همیشه تنها تاریخ نتایج رشد فردى‏‏‏‏‏‏ انسان است». (کلیات جلد ۴، ص ۵۴٨)

به دو علت بکار بردن تعریف فوق براى‏‏‏‏‏‏ هیچ گونه دیگرى‏‏‏‏‏‏ممکن نیست، عللى‏‏‏‏‏‏ که ما را به هسته مرکزى‏‏‏‏‏‏ بحث نیز هدایت مى‏‏‏‏‏‏کنند. از یک سو زیرا هیچ گونهِ حیوانى‏‏‏‏‏‏ داراى‏‏‏‏‏‏ یک تاریخ اجتماعى‏‏‏‏‏‏ نیست  – اگر این تاریخ، روند تجمیع فزاینده و تراکمى‏‏‏‏‏‏ اطلاعات نزد انسان درک شود که فعالیت جمعى‏‏‏‏‏‏ فرد انسانى‏‏‏‏‏‏، از هر نسلى‏‏‏‏‏‏ به نسل دیگر منتقل کرده و وارد جریان زندگى‏‏‏‏‏‏ گروهى‏‏‏‏‏‏ او مى‏‏‏‏‏‏سازد. امرى‏‏‏‏‏‏ که بکلى‏‏‏‏‏‏ از نوع و جنسى‏‏‏‏‏‏ دیگر است از آنچه اولوسیون بیولوژیکى‏‏‏‏‏‏ ممکن مى‏‏‏‏‏‏سازد. تغییر اندام و نسخه رفتارى‏‏‏‏‏‏ گروه‏هاى‏‏‏‏‏‏ حیوانى‏‏‏‏‏‏ در اولوسیون بیولوژیکى‏ با سرعتى‏‏‏‏‏‏ به مراتب آهسته‏تر و با وضعى‏‏‏‏‏‏ بکلى‏‏‏‏‏‏ متفاوت به سرانجام مى‏‏‏‏‏رسد. ازاین‏رو، گونه مورچگان فاقد تاریخ اجتماعى‏‏‏‏‏‏ است.

از طرف دیگر و به طریق اولى‏‏‏‏‏‏، در هیچ گونه حیوانى‏‏‏‏‏‏ رشد فردى‏‏‏‏‏‏ وجود ندارد  -  به عبارت دقیق‏تر: چگونگى‏‏‏‏‏‏ رفتار فردى‏‏‏‏‏‏ [حیوان] از طریق ژنتیک نظم یافته، شبیه و همانند رفتار احاد دیگر گونه تظاهر کرده و بر پایه آن، عملکرد فردى‏‏‏‏‏‏ حیوان در طول عمرش شکل گرفته و در طول نسل‏ها، از خود عملکردى‏‏‏‏‏‏ فزاینده و تراکمى‏‏‏،‏‏‏ به معناى‏‏‏‏‏‏ ایجاد شدن روند تاریخ اجتماعى‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏‏ گونه خود، از خود بروز نمى‏‏‏‏‏‏دهد. چنین روندى‏‏‏‏‏‏ کلاً وجود ندارد. زنبور عسل، که درباره آن‏ها Vergil در چهارمین شعر Georgica  صحبت مى‏‏‏‏‏‏کند، به ترتیب زنبور پرستار نوزادان، زنبور ساختمانى‏‏‏‏‏‏، زنبور جمع‏کننده عسل است. دقیقاً همانطور که Frisch دوهزار سال بعد نیز دیده و برمى‏‏‏‏‏‏شمرد.

[Vergilius Publius   شاعر رومى‏‏‏‏‏‏ از Maro ٧٠ تا ١٩ پیش از تاریخ اروپایى‏‏‏‏‏‏.

Frisch, Karl متولد ١٨٨۶ر١١ر٢٠، جانورشناس و بیولوژیست اتریشى‏‏‏‏‏ با تحقیقات درباره زنبور عسل. ١٩٧٣ برنده جایزه نوبل براى‏‏‏‏‏ پزشکى‏‏‏‏‏ و فیزیولوژى‏‏‏‏‏]

ویژگى‏‏‏‏‏‏اى‏ که نزد گونه انسانى‏‏‏‏ رشدیافته مى‏توان یافت، این واقعیت است که این گونه به طور مداوم و پایان‏ناپذیر از خود توانایى‏‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏‏ جدید بدنى‏‏‏‏‏‏ و روحى‏‏‏‏‏‏ فردى‏‏‏‏‏‏ نشان مى‏دهد و ساختارها و انگیزه‏هاى‏‏‏‏‏‏ نوینى‏‏‏‏‏‏ را به طور جمعى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏آفریند. انسان توانسته است در جریان همان دو هزار سال، فهرست آنچه را که آفریده است، بى‏‏‏‏‏‏اندازه توسعه دهد: علت انفجار کوه آتشفشان را درک کند و دیگر از خشم خدایان نهراسد، محاسبات چند مجهولى‏‏‏‏‏‏ ریاضى‏‏‏‏‏‏ را انجام دهد، ابزارکار‏‏‏‏‏ را با دقت یک میکرونى‏‏‏‏‏‏ سوراخ کند، بر روى‏‏‏‏‏‏ قلب باز به عمل جراحى‏‏‏‏‏‏ بپردازد، میلیون‏ها انسان را در کوره‏هاى‏‏‏‏‏‏ آدم سوزى‏‏‏‏‏‏ بسوزاند، در وضع بى‏‏‏‏‏‏وزنى‏‏‏‏‏‏ به آزمایش بپردازد، اعتصابى‏‏‏‏‏‏ را سازمان دهد، به همتاسازى‏‏‏‏‏‏ گوسفند بپردازد، توده‏هاى‏‏‏‏‏‏ وسیعى‏‏‏‏‏‏ از حقوق‏گیران را به بیکارى‏‏‏‏‏‏ محکوم کند تا سود سرمایه‏ را ارتقاء دهد، در پرش با چوب از مرز شش متر عبور کند، با گوش خود یک نت اشتباه ویلن را در یک ارکستر تشخیص دهد، در اینترنت چیزى‏‏‏‏‏‏ را سفارش دهد، تصمیم به تغییر جنسیت بگیرد …  فهرستى‏‏‏‏‏‏ که مى‏‏‏‏‏‏توان آن را تا بى‏‏‏‏‏‏نهایت ادامه داد.

آنچه که شدیداً نیاز به توضیح دارد، این نکته است که شکوفایى‏‏‏‏‏‏ چشمگیر همه این فعالیت‏هاى‏‏‏‏‏‏ روحى‏‏‏‏‏‏ و توانایى‏‏‏‏‏‏ها توانسته است در شرایطى‏‏‏‏‏‏ تحقق یابد که به طور کلى‏‏‏‏‏‏ تغییرات ژنتیکى‏‏‏‏‏‏- فیزیکى‏‏‏‏‏ نزد انسان بوجود نیامده‏است. اگر مى‏‏‏‏‏‏توان گفت که تغییرات برشمرده شده نیازى‏‏‏ به مدت زمانى‏‏‏‏‏‏ که براى‏‏‏‏‏‏ تغییرات بزرگ ژنتیکى‏‏‏‏‏‏ لازم است و در طول میلیون‏ها سال تحقق یافته‏اند، نداشته و  در صده‏ها، یعنى‏‏‏‏‏‏ در مدت زمانى‏‏‏‏‏‏ با ضریب هزاربار کوچک‏تر پدید آمده‏، ما با مسئله بغرنج و تاکنون پاسخ نداده‏اى‏‏‏‏‏‏ روبرو هستیم، که تاکنون نه تحقیقات ژنتیکى‏‏‏‏‏‏ توانسته است پاسخ براى‏‏‏‏‏‏ آن ارایه کند و نه اینکه این مسئله بغرنج توانسته است به کمک آموزش درباره قابلیت‏هاى‏‏‏‏‏‏ روحى‏‏‏‏‏‏ مادرزادى‏‏‏‏‏‏ توضیح داده شود.

آیا با توجه به توانایى‏‏‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏‏ جدید اینچنانى‏‏‏‏‏‏ که ما برخى‏‏‏‏‏‏ از آن‏ها را پیش‏تر برشمردیم، براى‏‏‏‏‏‏ مثال هوشمندى‏‏‏‏‏‏ ریاضى‏‏‏‏‏‏،  قابل تصور است که این توانایى‏‏‏‏‏‏ها مى‏‏‏‏‏‏توانستند، لااقل در بخش‏هایى‏‏‏‏‏‏ از آن، از طریق قابلیت‏هاى‏‏‏‏‏‏ موروثى‏‏‏‏‏‏ بوجود آیند که همراه بوده است با انتخاب هدفمندِ اسرارآمیزِ ژن‏هاى‏‏‏‏‏‏ تحول‏یافته در جریان اولوسیون‏ها. امر اعجاب‏انگیزى‏‏‏‏‏‏ که اضافه بر آن، مى‏‏‏‏‏‏بایستى‏‏‏‏‏‏ تنها در جریان زندگى‏‏‏‏‏‏ چند دوجین نسل تحقق یابد؟ کافى‏‏‏‏‏‏ است موضوع را به روشنى‏‏‏‏‏‏ توضیح داد، تا پوچى‏‏‏‏‏‏ و بى‏‏‏‏‏‏معنایى‏‏‏‏‏‏ درونمایه آن عریان گردد.

[اشاره Sève به "انتخاب هدفمند"، اشاره به نظریه تلئولوژى‏‏‏‏‏‏ است که در دوران اخیر تحت                                       عنوانintelligenter Designer توسط کاردینال شون‏بورن Schönborn ‏‏‏ کلیساى‏‏‏‏‏‏ کاتولیک در اتریش مطرح شده است. به نظر او گویا روند بغرنج مورد نظر Sève درباره رشد انسان و جامعه انسانى‏‏‏‏‏‏، روندى‏‏‏‏‏‏ هدایت شده مى‏‏‏‏‏‏باشد. همانند یک لباس زیباى‏‏‏‏‏‏ مدل "گوژى‏‏‏‏‏‏" توسط یک "طراح هوشمند" ساخته شده است. کلیساى‏‏ کاتولیک که بالاخره بعد از ١۵٠ سال مجبور به تائید درستى‏‏ تحقیقات علمى‏‏ داروین درباره رشد گونه‏ها شده است که برپایه انتخاب و انطباق با شرایط و اولوسیون در روندى‏‏ میلیون‏ها ساله، به پدیدار شدن گونه انسانى‏‏ انجامیده است، مى‏‏کوشد با کمک نظریه فاقد پایه و اساس علمى‏‏ و اثبات نشده، اندیشه تئلولوژى‏‏ را در لباس و الفاظى‏‏ "مدرن" مطرح ساخته و میان تصورات کلیساى‏‏ کاتولیک با نتایج تحقیقات علوم پلى‏‏ برقرار سازد. به تصور این نظر، ایجاد شدن انسان امروزى‏‏ در جریان طولانى‏‏ رشد و بغرنج شدن ساختار و عملکرد بافت زنده، بدون یک نقشه از پیش آماده و یک "طراح هوشمند" ناممکن است. ادعایى‏‏ که از بیراهه و بطور پوشیده به نفى‏‏ نتایج علوم و ازجمله تحقیقات چارلز داروین مى‏‏پردازد.]

بدین‏ترتیب یک نیازمندى‏‏‏‏‏‏ ریشه‏اى‏‏‏‏‏‏ و اجتناب‏ناپذیر براى‏‏‏‏‏‏ توضیح این واقعیت سنگین و چشمگیر وجود دارد، که بسیارى‏‏‏‏‏‏ آن را به طور غریبى‏‏‏‏‏‏ با سکوت پذیرا هستند: علت بالندگى‏‏‏‏‏‏ موثر قابلیت روحى‏‏‏‏‏‏ انسان در جریان هزاره‏هاى‏‏‏‏‏‏ اخیر، ریشه در چه امرى‏‏‏‏‏‏ دارد.

چگونه ممکن است که توانایى‏‏‏‏‏‏ افراد در این ابعداد رشد یابد، آنطور که در جریان آخرین هزاره‏ها تحقق یافته است و آنطور که در آینده و بدون آنکه بتوان مرزى‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏‏ رشد آن از پیش تعیین کرد، با سرعتى‏‏‏‏‏‏ فزاینده عملى‏‏‏‏‏‏ خواهد شد، درحالى‏‏‏‏‏‏ که تا آنجا که مى‏‏‏‏‏‏دانیم، مغز انسان به‏مثابه یک اندام تعریف شده ژنتیکى‏‏‏‏‏‏ از دوران سنگى‏‏‏‏‏‏ تاکنون تغییرى‏‏‏‏‏‏ نشان نمى‏‏‏‏‏‏دهد  -  چنین چیزى‏‏‏‏‏‏ چگونه ممکن است؟

پاسخ بکلى‏‏‏‏‏‏ نوین مارکس به این پرسش چنین است که تواناى‏‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏‏ انسانى‏‏‏‏‏‏ نه تنها به‏مثابه فعالیت ذهنى‏‏‏‏‏‏ فرد انسان تظاهر مى‏کند، بلکه همچنین به شکل عینى‏‏‏‏‏‏  – یا دقیق‏تر به‏مثابه واقعیت “نیروهاى‏‏‏‏‏‏ مولده” عینیت یافته -  بروز مى‏‏‏‏‏‏یابد. ابزار کار و دستگاه‏ها و ماشین‏ها، واقعیت‏هاى‏‏‏‏‏ عینى‏‏‏‏‏‏ هستند که در آن توانایى‏‏‏‏‏‏ پیشه‏ورى‏‏‏‏‏‏، دانش علمى‏‏‏‏‏‏، شیوه‏هاى‏‏‏‏‏‏ تکنیکى‏‏‏‏‏ و عملکرد هوشمندانه تجمیع یافته و نهادین مى‏‏‏‏‏گردد؛ تصاحب ذخیره ایجاد شده در خارج از اندام [مغز] فعالیت [روحى‏‏‏‏‏- ذهنى‏‏‏‏‏- انتزاعى‏‏‏‏‏ و ...] انسان‏ها‌ که در تکامل تاریخى‏‏‏‏‏‏ توسط تک تک افراد ایجاد شده است [و در ابزار کار، ماشین‏ها و فرهنگ عینیت یافته]، به انسان امکان مى‏‏‏‏‏‏دهد، در هر نسلى‏‏‏‏‏‏ توانایى‏‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏‏ [افراد نسل] خود را بمنظه ظهور رسانده و به توانایى‏‏‏‏‏ نسل گذشته اضافه کند. در رابطه دیالکتیکى‏‏‏‏‏‏ مستمر تاریخى‏‏‏‏‏‏ میان عینیت و ذهنیت یافتن [کار انسان که منشاء رشد نیروهاى‏‏‏‏‏‏ مولده است]، آن راز سحرآمیز رشد بى‏‏‏‏‏‏پایانِ توانایى‏‏‏‏‏‏ گونه انسان نهفته است که همزمان با ثابت باقى‏‏‏‏‏‏ ماندن توان عصبى‏‏‏‏‏‏ فرد انسان [اندیویدیوم] همراه مى‏باشد. برداشتى‏‏‏‏‏‏ که [مارکس] آن را در “مبانى‏‏‏‏‏‏” [انتقاد اقتصاد سیاسى‏‏‏‏‏‏] نیز وارد مى‏‏‏‏‏‏سازد و تدقیق مى‏‏‏‏‏‏بخشد: «این جنبه [عینى‏‏‏‏‏‏] عملکرد کار اجتماعى‏‏‏‏‏‏  – کار متحجر شده اجتماعى‏‏‏‏‏‏ [متبلور در ابزار‏ها و در کلیت آن در فرهنگ]  -  به تنى‏‏‏‏‏‏ هر روز تنومندتر شونده براى‏‏‏‏‏‏ جنبه دیگر، جنبه ذهنیت، جنبه کار زنده [تبدیل مى‏‏‏‏‏‏شود]» (کلیات، جلد ۴٢، ص ٧۴٢).

در سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏ این «شرایط تجمیع شدهِ فعالیت اجتماعى‏‏‏‏‏‏ [به صورت ابزارکار در مالکیت خصوصى‏‏‏‏‏‏ سرمایه‏دار] به یک استقلال هر روز عظیم‏ترى‏‏‏‏‏‏ دست مى‏‏‏‏‏‏یابد» و خود را در برابر نیروى‏‏‏‏‏‏ کار انسان قرار مى‏‏‏‏‏‏دهد، «به مثابه نیرویى‏‏‏‏‏‏ بیگانه و حاکم [بر انسان] که هر روز قوى‏‏‏‏‏‏تر مى‏‏‏‏‏‏گردد»: عینیت یافتنى‏‏‏‏‏‏ که همزمان به معناى‏‏‏‏‏‏ بیگانه شدن مى‏‏‏‏‏‏باشد. شناختى‏‏‏‏‏‏ با پیامدهاى‏‏‏‏‏‏ بسیار پراهمیت که دیرتر به آن پرداخته خواهد شد. بدون تردید بیگانه شدن منشاء واقعیت عینى‏‏‏‏‏‏ ایجاد شده از توانایى‏‏‏‏‏‏ تاریخى‏‏‏‏‏‏- اجتماعى‏‏‏‏‏‏ گونه انسان، در ابعاد متفاوتى‏‏‏‏‏‏ در برداشت روحى‏‏‏‏‏‏ و بیوگرافى‏‏‏‏‏‏ شخصى‏‏‏‏‏‏ فرد انسان موثر بوده و نمایان مى‏‏‏‏‏‏شود.

مارکس بارها به تفصیل پرسش در ارتباط با نقش فردیت انسان را مورد توجه قرار داده و دورنماى‏‏‏‏‏‏ تاریخى‏‏‏‏‏‏ آن را در ابعاد وسیعى‏‏‏‏‏‏ میشکافد و توضیح مى‏‏‏‏‏‏دهد. [مارکس] در چهل صفحه “مبانى‏‏‏‏‏‏”، که در آلمانى‏‏‏‏‏‏ تحت عنوان «اشکال» («اشکال‏‏‏‏‏ ماقبل شکل سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏ تولید») شناخته شده‏اند، با بکار گرفتن چشمگیر و همه‏جانبه منابع تاریخ فرهنگ‏‏‏ [بشرى‏‏‏‏‏‏]، به ترسیم چگونگى‏‏‏‏‏‏ روند ایجاد شدن “کار آزاد مزدورى‏‏‏‏‏‏” از اشکال اقتصاد چوپانى‏‏‏‏‏‏ و قبیله‏اى‏‏‏‏‏‏ پیشین مى‏‏‏‏‏پردازد. زیرا درباره انسان نیز باید گفته شود که او به عنوان فرد زائیده نمى‏‏‏‏‏‏شود، بلکه با رشد [تاریخى‏] خود به فردیت دست مى‏‏‏‏‏‏یابد. «انسان در جریان روندى‏‏‏‏‏‏ تاریخى‏‏‏‏‏‏ به فرد تبدیل مى‏‏‏‏‏‏شود. او در ابتدا به عنوان عضوى‏‏‏‏‏‏ از گونه، از قبیله، حیوانى‏‏‏‏‏‏ از گروه خود تظاهر مى‏‏‏‏‏‏کند…  مبادله، وسیله عمده‏اى‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏‏ ایجاد شدن فردیت است. مبادله موجودیت گروه را غیرضرور مى‏‏‏‏‏‏سازد و آن را منحل مى‏کند.» (همانجا، جلد ۴٢، ص ۴١٩).

[زندگى‏ گروهى‏ انسان در جامعه بدوى‏ ، جبرى‏ تاریخى‏ است. جامعه‏اى‏ که انحلال آن با پدیدار شدن کالا و مبادله آن عملى‏ مى‏گردد، آنطور که در نقل قول پیش گفته از مارکس بیان شد. پایان دوران بدوى‏ همراه است با پدیدار شدن فردیت در جامعه بشرى‏. "آزادى‏" و "حقوق بشرِ" فرد انسان در جامعه بدوى‏ به مفهوم امروزى‏ آن وجود نداشته است. کارل پوپر در اثر خود "جامعه باز و دشمنان آن"، با درک معیوب از رابطه دیالکتیکى‏ میان "جبر و اختیار"، جامعه بدوى‏ را جامعه بسته و یا "توتالیتر" مى‏نامد، زیرا در آن فرد فاقد آزادى‏ و استقلال بوده و تحت استیلاى‏ جمع قرار دارد. چنین برداشتى‏، نگاهى‏ غیر تاریخى‏ به جامعه بدوى‏ است. هدف پوپر از این نظریه‏پردازى‏ها نفى‏ حقانیت جامعه سوسیالیستى‏ است که گویا در آن‏هم فرد تحت استیلاى‏ جمع قراردارد و لذا "جامعه‏ بسته" با سرشت "توتالیتر" مى‏باشد. هدف تائید "جامعه باز" و "دموکراتیک"‌ سرمایه‏دارى‏ است.

نه در جامعه بدوى‏ و نه در جامعه سوسیالیستى‏ استثمار انسان از انسان برقرار است. پوپر در نظریه خود مسئله استثمار که درونمایه هستى‏ اجتماعى‏ را مشخص مى‏سازد، مسکوت گذاشته و خود را به‏مثابه نظریه‏پرداز جانبدار نظام استثمارگرانه سرمایه‏دارى‏ افشا مى‏سازد.

روبرت اشتیگروالد، فیلسوف معاصر آلمانى‏، موضع کارل پوپر را مورد انتقاد قرار مى‏دهد و مى‏نویسد: «... به نظر پوپر، جامعه باز و جامعه بسته، دو گونه سازماندهى‏ اجتماعى‏ است که به کلى‏ با یکدیگر در تضادند. وى‏ جامعه بسته را جامعه‏اى‏ مى‏داند که از درون نظام دودمانى‏ جوامع قبیله‏اى‏ ایجاد شده‏است. در این جوامع ساختارهاى‏ گروهى‏، سنت‏ها و تابوها (محرمات) ایجاد شده‏اند. این بدان معناست که فرد، تحت استیلاى‏ جمع است. بر این پایه نیز، ثبات و بسته بودن، یعنى‏ سرشت استبدادى‏ چنین جامعه‏اى‏ بروز مى‏یابد. اما به همین علت نیز چنین جامعه‏اى‏ نمى‏تواند به تکامل مطلق دست یابد. (پوپر، رک. ١٩٧٠، جلد یکم، ص ٢٢٨)

دیدگاه پوپر نسبت به جامعه اولیه، غیرتاریخى‏ است. او برپایه فردگرایى‏ بورژوازى‏ در نظام اجتماعى‏ سرمایه‏دارى‏، جامعه اولیه را در وضعى‏ غیر آزاد ارزیابى‏ مى‏کند. نکته به مراتب مهم‏تر، این است که فقدان سرکوب و استثمار [در این جامعه] را از نظر دور مى‏دارد. تاکنون هیچ یک از افسانه‏پردازان استبداد، نتوانسته‏اند این مساله را که در شرایط فقدان سرکوب و استثمار، باید “استبداد” برقرار باشد، مستدل سازند … به نظر پوپر، جامعه متقابل، یعنى‏ جامعه باز، با رشد تصورات انتقادى‏ درباره تابوهاى‏ گروهى‏ همراه است، وتعقل وآزادى‏هاى‏ فردى‏ برپایه بحث قرار دارد. این ادعاها، به طور ساده، تبلیغ براى‏ جامعه سرمایه‏دارى‏ است.» (توماس مچر، جامعه مدنى‏ و آگاهى‏ پسامدرنیستى‏، تهران، پیلا ١٣٨۴، ص ١۴١-١۴٠)]

اما به همان اندازه که فرد خود را از جامعه جدا مى‏‏‏‏‏‏سازد، جامعه نیز از او فاصله مى‏‏‏‏‏‏گیرد، تا آنجا که در جامعه بورژوایى‏‏‏‏‏‏، جامعه به‏مثابه یک قدرت عینى‏‏‏‏‏‏ «در برابر او قرار مى‏‏‏‏‏‏گیرد. فرد مى‏‏‏‏‏‏کوشد برآن غلبه یابد، اما جامعه او را مى‏‏‏‏‏‏بلعد». ازاین‏رو است که ظهور تاریخى‏‏‏‏‏‏ فردیت رشد یافته انسانى‏‏‏‏‏‏، همزمان سرگذشت طولانى‏‏‏‏‏‏ یک شهادت است. آنچه که باید درک شود و «نظریه درباره ارزش اضافى‏‏‏‏‏‏» آن را به ما مى‏‏‏‏‏‏آموزاند، این نکته است که «رشد و تکامل توانایى‏‏‏‏‏‏ و قابلیت‏هاى‏‏‏‏‏‏ گونه انسان، اگرچه در ابتدا به قیمت نابودى‏‏‏‏‏‏ اکثریت افراد و طبقات موجود انسانى‏‏‏‏‏‏ تحقق یافته است، نهایتاً به اینجا ختم مى‏‏‏‏‏‏گردد که بر این تضاد [درونى‏‏‏‏‏‏ جامعه] غلبه شود و همراه گردد با رشد فردیت انسان. ازاین‏رو رشد فردیت انسان در سطح عالى‏‏‏‏‏‏ به قیمت روندى‏‏‏‏‏‏ تاریخى‏‏‏‏‏‏ عملى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏گردد که در آن افراد قربانى‏‏‏‏‏‏ شده‏اند …» (“نظریه درباره ارزش اضافى‏‏‏‏‏‏”، کلیات جلد ٢.٢۶، ص ١١١).  همین نتیجه‏گیرى‏‏‏‏‏‏ در جلد سوم “سرمایه” اینچنین بیان مى‏‏‏‏‏‏گردد: «واقعاً تنها با نابودى‏‏‏‏‏‏ بى‏‏‏‏‏‏اندازه امکان رشد فرد انسان در طول اعصار تاریخى‏‏‏، توانسته است رشد گونه انسانى‏‏‏‏‏‏ تامین و تثبیت گردد. دوران طولانى‏‏‏ که پیش‏درآمد برپایى‏‏‏‏‏‏ انسانى‏‏‏‏‏‏ جامعه را تشکیل مى‏‏‏‏‏‏دهد.» (سرمایه، جلد سوم، کلیات جلد ٢۵، ص ٩٩). [در این جمله از مارکس] ما اکنون در برابر تابلوى‏‏‏‏‏‏ راهنمایى‏‏‏‏‏‏ قرار داریم که در آن دورنماى‏‏‏‏‏‏ انسان‏شناسانه جامعه کمونیستى‏‏‏‏‏‏ [که در آن "حقوق بشر" به‏مثابه واقعیتى‏‏‏‏‏ عینى‏‏‏‏‏ و نمادین بخشى‏‏‏‏‏ از "جهان انسانى‏‏‏‏‏" را تشکیل مى‏‏‏‏‏دهد] در تمام پهنا و ابعاد آن به نمایش گذاشته شده است.

یک چنین نگرش انسان‏شناسانه که در تحلیل‏ها [ى‏‏‏‏‏‏ مارکس] مى‏‏‏‏‏‏درخشد، نه تنها در اواسط قرن نوزدهم نگرشى‏‏‏‏‏‏ بکلى‏‏‏‏‏‏ نوین بود، اکنون در قرن بیست و یکم نیز انسان از پندى‏‏‏‏‏‏ خیرخواهانه پیروى‏‏ خواهد کرد، اگر آن را نگرشى‏‏‏‏‏‏ پیش پا افتاد نپندارد.

نوآورى‏‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏‏ عمده‏ در طول تاریخ که به کمک آن انسانیت خود را گام به گام از [جهان] جانوران جدا ساخت، از زمانى‏‏‏‏‏‏ معنا مى‏‏‏‏‏‏یابد که کار انسانى‏‏‏‏‏‏ به واقعیت عینى‏‏‏‏‏‏ و ملموس تبدیل مى‏‏‏‏‏‏شود … از زمانى‏‏‏‏‏‏ که کار انسان به طور منظم از ابزارکار بهره مى‏‏‏‏‏‏جوید تا بهتر به اهداف خود دست یابد. از آنجا که این ابزار عینیت ملموس دارا هستند، مى‏‏‏‏‏‏توانند این ابزار به خودى‏‏‏‏‏‏ خود  – و محصولات کار با آن‏ها -  بعد از پایان کار فرد باقى‏‏‏‏‏‏ بمانند. کار شخصى‏‏ فرد‏‏‏ که توسط آن ابزارها ایجاد شده بودند، مى‏‏‏‏‏‏تواند براى‏‏‏‏‏‏ کارهاى‏‏‏‏‏‏ جدید بکار گرفته شود. در جریان کار، ابزارها بهینه‏سازى‏‏‏‏‏‏ شده و موثرتر و گوناگون مى‏‏‏‏‏‏شوند و از طریق تجمیع فزاینده و تراکمى‏‏‏‏‏‏ آن‏ها، برپایى‏‏‏‏‏‏ «جهانِ انسان»  آغاز مى‏‏‏‏‏‏گردد  – آن را “جهان انسانى‏‏‏‏‏‏” بنامیم. یک جهان عینیت یافته و ملموس فیزیکى‏‏‏‏‏‏: ابزارکار، زمین‏هاى‏‏‏‏‏‏ کشاورزى‏‏‏‏‏‏، روابط، دستگاه‏ها، ساختارها … و نهایتاً ایجاد شدن نشانه‏هاى‏‏‏‏‏‏ سمبولیک براى‏‏‏‏‏‏ عینیت یافتن کار انسان: زبان‏ها، عادات، اطلاعات، تصورات، هنجارها …

هر دو گروه [عینیت ایجاد شدهِ ملموس و ذهنیت انسان] که هر کدام داراى‏‏‏‏‏‏ ویژگى‏‏‏‏‏‏ مخصوص خود مى‏‏‏‏‏‏باشند،‏‏‏‏‏ همزمان در هم نفوذ مى‏‏‏‏‏‏کنند و توسط فرد از این طریق فراگرفته مى‏‏‏‏‏‏شوند، که او تواناى‏‏‏‏‏‏ها را مى‏‏‏‏‏‏آموزد و آن‏ها را از این طریق در خود بوجود مى‏‏‏‏‏‏آورد که به روابط  – اجتناب‏ناپذیر [اجتماعى‏‏‏‏‏‏] -  با آنانى‏‏‏‏‏‏ تن مى‏‏‏‏‏‏دهد که صاحبان ابزارها هستند. این مجموعه، ابعاد زنده و ذهنى‏‏‏‏‏‏ جهان انسانى‏‏‏‏‏‏ را تشکیل مى‏‏‏‏‏‏دهد.

«واقعیت موجود انسانى‏‏‏‏‏‏» از ابعاد برشمرده شدهِ پیش گفته برخوردار است که در تز ششم فویرباخ محتاطانه «انسامبل روابط اجتماعى‏‏‏‏‏‏» نامیده مى‏‏‏‏‏‏شود.

مطلب را به نحو دیگرى‏‏‏‏‏‏ بیان کنیم: “انسان”  – این همان هُمو زاپینس زاپینس است، به زبانى‏‏‏‏‏‏ دیگر نتیجه بزرگ اولوسیون بیولوژیک که نتایج کم و بیش ثابت آن در ژن‏هاى‏‏‏‏‏‏ او ذخیره شده است  – چنانکه نزد هر موجود زنده دیگر نیز چنین است -.  باوجود این، آنچه برشمرده شد به این معنا نیز مى‏‏‏‏‏‏باشد: که انسان امروزى‏‏‏‏‏‏، تظاهر تاریخ روند روحى‏‏‏‏‏‏- اجتماعى‏‏‏‏‏‏ عظیمى‏‏‏‏‏‏ است که نتایج آن در خارج از تن انسان انباشته شده و در آن سایه‏اى‏‏‏‏‏‏ از یک ریشه حیوانى‏‏‏‏‏‏ دیده نمى‏‏‏‏‏‏شود. به عبارت دیگر، “انسان امروزى‏‏‏‏‏‏” یعنى‏‏‏‏‏‏ همان “جهان انسانى‏‏‏‏‏‏”. گذارى‏‏‏‏‏‏ به خارج [از تن انسان] که همه چیز را تغییر داد.

آزاد شده از این جبر که باید همه این دستاوردها در یک ژن ثبت شوند، تا بقا یابند، این امکان را بوجود آورد که این دستاوردها بتوانند در روندى‏‏‏ با فراگرد تصاعدى‏‏‏‏‏‏ شکوفایى‏‏‏‏‏‏ بیابند. این در حالى‏‏‏‏‏‏ است که دیگر واحد زمان، میلیون‏ها سال ضرور براى‏‏‏‏‏ اولوسیون بیولوژیک نبوده، بلکه از هزاره‏ها، صده‏ها، حتى‏‏‏‏‏‏ یک قرن و یا به طول عمر یک نسل خلاصه مى‏‏‏‏‏‏شود؛  در چنین شرایطى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏توانند این دستاورها فزونى‏‏‏‏‏‏ یابند و بدون هر مرزى‏‏‏‏‏‏ از آنچه که هر فرد انسان متکى‏‏‏‏‏‏ به خود مى‏‏‏‏‏‏تواند به آن دست یابد، فراتر روند و جهان انسانى‏‏‏‏‏‏ مادى‏‏‏‏‏‏ و نمادینى‏‏‏‏‏‏ با ابعادى‏‏‏‏‏‏ عظیم ایجاد سازند. بدون تردید با درک و شناخت این ابعاد است که متوجه مى‏‏‏‏‏‏شویم که به چه اشتباه بزرگى‏‏‏‏‏‏ دچار مى‏‏‏‏‏‏گردیم، زمانى‏‏‏‏‏‏ که  بدون توجه به آنچه بیان شد از”انسان” صحبت به میان آورده مى‏‏‏‏‏‏شود [و دوران، تعلق طبقاتى‏‏‏‏‏ و ... او از مد نظر دور مى‏ماند].

مقاله شماره ٢٨ (پنجم دیماه ١٣٨٨)

در اینجا مایلم لااقل یک مثال براى‏‏‏‏‏‏ پرسشى‏‏‏‏‏‏ مطرح سازم که تاکنون مورد بررسى‏‏‏‏‏‏ قرار نگرفته، و یا مى‏‏‏‏‏‏توان گفت حتى‏‏‏‏‏‏ طرح هم نشده است، که اما بررسى‏‏‏‏‏‏ آن مى‏‏‏‏‏‏تواند با نتایج تئوریک و عملى‏‏‏‏‏‏ بسیار مهمى‏‏‏‏‏‏ همراه باشد. در صفحات محدودى‏‏‏‏‏‏ از “سرمایه”، مارکس روند کار بیان شده در پیش را برمى‏‏‏‏‏‏شمرد و نشان مى‏‏‏‏‏‏دهد که در کلیت خود کار انسان  – برخلاف هر نوع فعالیت حیوان -  در دو شکل متضاد وجود دارد. این در حالى‏‏‏‏‏‏ است که هر دو از یک پایه مشترک برخوردارند. یکى‏‏‏‏‏‏ از آن  – تنها موردى‏‏‏‏‏‏ که باید به آن اندیشید، زمانى‏‏‏‏‏‏ که از کار انسانى‏‏‏‏‏‏ صحبت بمیان مى‏‏‏‏‏‏آید -  کارى‏‏‏‏‏‏ است که او [مارکس] آن را “کار زنده”، “متحرک” [در حال شدن] مى‏‏‏‏‏‏نامد و مى‏‏‏‏‏‏توان آن را “سوبیکتیو”  نامید، زیرا بنا به تعریف، کار توسط فرد انسان ["سوبیکت"] انجام مى‏‏‏‏‏‏شود. دیگرى‏‏‏‏‏‏، که مطرح ساختن آن با همین عنوان [کار انسانى‏‏‏‏‏‏] به نظر مى‏‏‏‏‏‏ رسد نیاز به قابلیت شناخت عقلایى‏‏‏‏‏ مغز و اندیشه انسان دارد، کارى‏‏‏‏‏‏ است که ظاهراً داراى‏‏‏‏‏‏ شکل “مرده”، “در سکون” مى‏‏‏‏‏‏باشد، شکلى‏‏‏‏‏‏ که کار به خود مى‏‏‏‏‏‏گیرد، زمانى‏‏‏‏‏‏ که به آن نوع از وجود تبدیل مى‏‏‏‏‏‏شود که عینیت یافته، به شکل چیزى‏‏‏‏‏‏ درآمده است. به بیان مارکس: «در جریان روند کار، کار بطور مداوم از شکل غیرساکن ["زنده"] به شکل بودن، از شکل حرکت به شکل عینى‏‏‏‏‏‏ پیش‏رو gegenständlich تبدیل مى‏‏‏‏‏‏گردد.» (“سرمایه”، منتخبات، جلد ٢٣، ص ٢٠۵) او در “مبانى‏‏‏‏‏‏” خاطر نشان مى‏‏‏‏‏‏سازد: «در تولید، شخص به عینیت تبدیل مى‏‏‏‏‏‏شود، در مصرف چیزها [عینیت‏ها] به سوبیکت [انسان] تبدیل مى‏‏‏‏‏‏گردند» (“مبانى‏‏‏‏‏‏”، کلیات جلد ۴٢، ص ٣٩)

آنچه که اینجا با بزرگ‏ترین جسارت اندیشه، ولى‏‏‏‏‏‏ بدون هر نوع لاف و گزاف مطرح شد، آنچیزى‏‏‏‏‏‏ است که با بیانى‏‏‏‏‏‏ تحریک‏آمیز به شکل Oxymoron  طرح شد (شکل بیان خاصى‏‏‏‏‏‏ که در آن دو نکته متضاد که در ظاهر ناهماهنگ بوده و یا دو مفهوم متضاد نفى‏‏‏‏‏‏ کننده یکدیگر [ترش و شیرین] را تشکیل مى‏‏‏‏‏‏دهند، اما مى‏توان آن‏ها را براى‏‏‏‏‏‏ توضیح درونمایه بغرنج و غیرقابل بیان نکته‏اى‏ بکار برده) که عبارتست از آنکه یک شکل عینیت یافته براى‏‏‏‏‏‏ کار فکرى‏‏‏‏‏‏ انسان وجود دارد [دیالکتیک عینیت و ذهنیت]. اوکسمورون به این معنا که فعالیت روحى‏‏‏‏‏‏  – به مفهوم سخت و محدود معناى‏‏‏‏‏‏ کلمه -  فعالیت شخصى‏‏ یک ارگانیسم [انسان] است؛ در آن چیز که عینیت یافته است، لحظه و جنبه روحى‏‏‏‏‏‏ فعالیت انسان محو مى‏شود، ولى‏‏‏‏‏‏ باوجود این، ویژگى‏‏‏‏‏‏ چیز ایجاد شده در این نکته نهفته است که هیچ چیز دیگر نیست، جز شکل “در سکون” ["مرده"] فعالیت روحى‏‏‏‏‏‏ انسان.

مى‏‏‏‏‏‏توان حدث زد که چنین نظریه متکى‏‏‏‏‏‏ به برداشت ماتریالیست دیالکتیکى‏‏‏‏‏‏ با چه مخالفت قاطعى‏‏‏‏‏‏ روبرو گردد. اینکه “انسان” ابزارکار و علائم را تولید مى‏‏‏‏‏‏کند، با تشکر، ما براى‏‏‏‏‏‏ دست‏یافتن به چنین شناختى‏‏‏‏‏‏ به مارکس نیاز نداریم. اما اینکه کوشش مى‏‏‏‏‏‏شود آن‏ها به‏مثابه چیزهاى‏‏‏‏‏‏ عینیت یافته فعالیت روحى‏‏‏‏‏‏ قبولانده شوند، نکته بى‏‏‏‏‏‏اهمیتى‏‏‏‏‏‏ نیست، بلکه یک امر پوچ، یک چرند و مرند مى‏‏‏‏‏‏باشد. (اینکه زکونسى‏‏‏‏‏‏ [پاره‏اى‏ از رشته اسیدهاى‏ آمینه] از ژن مى‏‏‏‏‏‏تواند به عنوان شکلى‏ عینیت یافته از فعالیت‏‏‏‏ روحى‏‏‏‏‏‏ درک شود را مى‏‏‏‏‏‏توانند بسیارى‏‏‏‏‏‏ بپذیرند؛ اما اینکه همین امر مى‏‏‏‏‏‏تواند درباره چیزها عینى‏‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏‏‏ نیز صادق باشد، چیزهایى‏‏‏‏‏‏ که محصول و همزمان تولید کننده فعالیت روحى‏‏‏‏‏‏ انسان هستند، غیرقابل پذیرش است.)

“انسان”،   ”جهانِ انسان” و انسان‏ها در جهان خود  – جداناپذیر بیکدیگر وابسته‏اند -؛ “جهانِ انسان” بدون انسان‏ها، قبرستان ساکت و لال یک مدنیت نابوده شده است؛ انسان بدون “جهانِ انسان”، این همان هُمو ساپینس است در آغاز راه خود.

این نکته پراهمیتى‏‏‏‏‏‏ در اولوسیون موجود زنده است: اینکه ژن نقش خود را به‏مثابه محرک براى‏‏ قابلیت و توانایى‏‏‏‏‏‏ گونه به واقعیتى‏‏ خارج‏‏‏‏ [خارج شده از درون موجود زنده] منتقل مى‏‏سازد. شیوه‏اى‏‏‏‏‏‏ که از نوعى‏‏‏‏‏‏ بطور کلى‏‏‏‏‏‏ متفاوت است [از آنچه نزد حیوان مشاهده مى‏‏‏‏‏‏شود]. این انتقال به خارج – در زبان فلسفى‏‏‏‏‏‏ آن را Exzentration اجتماعى‏‏‏‏‏‏ (انتقال مرکز به خارج) از موجود زنده مى‏‏‏‏‏‏نامند، که کشف آن در تز ششم فویرباخ [توسط مارکس] بیان شده است -  موجب مى‏‏شود که رشد و تکامل قابلیت و توانایى‏‏هاى‏‏ انسان با ‏‏‏‏ سرعتى‏‏‏‏‏‏ بمراتب فزاینده‏تر وقوع یابند و از این طریق، این گونه، خود را به واقعیتى‏‏‏‏‏‏ تبدیل ‏‏‏‏سازد که در گذشته هیچ‏گاه وجود نداشته است: نژاد انسان! [هُمو زاپینش زاپینش!]

این واقعیت جدید همزمان و به طور جدایى‏‏‏‏‏‏ناپذیر وابسته است به واقعیت جدید و مشابه دیگرى‏‏‏‏‏‏ که اهمیت آن کمتر از قبلى‏‏‏‏‏‏ لرزه به تن آدم نمى‏‏‏‏‏‏اندازد. از نظر بیولوژیک نوزاد ‏انسان به عنوان عضوى‏‏‏‏‏‏ از هُمو زاپینس زاپینس زائیده مى‏‏‏‏‏‏شود، اما او به‏مثابه انسان به مفهوم پیش گفته بدنیا نمى‏‏‏‏‏‏آید، زیرا هستى‏‏‏‏‏‏ انسانى‏‏‏‏‏‏ او تقریباً به طور کامل در خارج از او قرار دارد: او باید آن را بدست آورد.

آموزش انسان‏شناسانه‏اى‏‏‏‏‏ که لااقل به طور مجازى‏‏‏‏‏‏ برپایه برداشت ماتریالیستى‏‏‏‏‏‏ از کار توسط مارکس قرار دارد، در دو نظریه بنیادى‏‏‏‏‏ قابل شناخت است که جفتى‏‏‏‏‏‏ را تشکیل مى‏‏‏‏‏‏دهند: عینیت یافتن کار انسان و به تصاحب [مالکیت] درآمدن آن. (نظریه تصاحب نتیجه کار انسان در آثار مارکس همه جا توضیح داده شده است: فهرست کلیات مارکس- انگلس (انتشارات دیتس، برلین ١٩٨٩) لیستى‏‏‏‏‏‏ صدها صفحه‏اى‏‏‏‏‏‏ را [در توضیح این امر] نشان مى‏‏‏‏‏‏دهد، به ویژه در آثار مارکس مسن.)

نوزاد ‏انسان نه‏تنها باید با آموزش، توانایى‏‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏‏ مادرزادى‏‏‏‏‏‏ خود را تکمیل کند، آنچنان که هر حیوانى‏‏‏‏‏‏ نیز انجام مى‏‏‏‏‏‏دهد، نه تنها باید خود را با همنوعانش مطابقت دهد، آنچنانکه میمون‏هاى‏‏‏‏‏‏ بزرگ نیز انجام مى‏‏‏‏‏‏دهند، بلکه باید به مفهوم واقعى‏‏‏‏‏‏ از این طریق انسان بشود که با تکیه به جهان انسان، عملکردهاى‏‏‏‏‏‏ روحى‏‏‏‏‏‏ لازم را در خود بوجود آورد که مفهوم انسان، آن‏ها را در بر دارد. یک فرد گونه انسانى‏‏‏‏‏‏ که خارج از جهان انسان رشد کند، باوجود مغز بزرگ و رشد آغازین روحى‏‏‏‏‏‏ هیچ چیزى‏‏‏‏‏‏ بیش‏تر براى‏‏‏‏‏‏ یادگرفتن ندارد از آنچه که هر جانور پیشرفته در رده مهره‏داران داراست. (این امر به طور برجسته‏اى‏‏‏‏‏‏ نزد به‏اصطلاح “بچه‏هاى‏‏‏‏‏‏ وحشى‏‏‏‏‏‏” دیده مى‏‏‏‏‏‏شود … نزد این بچه‏ها عملکردهاى‏‏‏‏‏‏ روحى‏‏‏‏‏‏ که براى‏‏‏‏‏‏ رشد تاریخى‏‏‏‏‏‏ انسان نمونه‏وار هستند، به علت نبود امکان حضور در “جهانِ انسان”، رشدى‏‏‏‏‏‏ نشان نمى‏‏‏‏‏‏دهند. … آن‏ها به ما به طور کلى‏‏‏‏‏‏ چیز دیگرى‏‏‏‏‏‏ نشان نمى‏‏‏‏‏‏دهند، جز این شناخت روزمره: رشد روحى‏‏‏‏‏‏ هر فردى‏‏‏‏‏‏ نتیجه مستقیم چگونگى‏‏‏‏‏‏ رابطه او [با محیط پیرامون، طبیعت و جامعه] براى‏‏‏‏‏‏ کسب هرچه بیش‏تر ارزش‏هاى‏‏‏‏‏‏ جهان انسان است.)

[پدیده "بچه‏هاى‏‏‏ وحشى‏‏‏" را مى‏‏‏توان در موارد‏‏ دیگرى‏ هم مشاهده کرد. براى‏‏‏ نمونه، فرد تحت تاثیر الکل، به نسبت شدت تاثیر آن، نقاط مشترک با پدیده "بچه‏هاى‏‏‏ وحشى‏‏‏" از خود بروز مى‏‏‏دهد. زمانى‏‏‏ که Sève با نگاه به رژیم نازى‏‏‏ هیتلرى‏‏‏ در آلمان از آن صحبت مى‏‏‏کند که «میلیون‏ها انسان را در کوره‏هاى‏‏‏ آدم‏سوزى‏‏‏، بسوزاند»، از ویژگى‏‏‏اى‏‏‏ نزد افراد همان ملتى‏‏ سخن مى‏‏‏راند که دیگر شباهتى‏‏‏ به اندیشمندان، دانشمندان و هنرمندان آلمانى‏‏‏ ندارند که نامشان احساس احترام در انسان برمى‏‏‏انگیزد. بدین‏ترتیب مى‏‏‏توان تشخیص داد که این تنها الکل نیست که مى‏‏‏تواند "پدیده بچه‏هاى‏‏‏ وحشى‏‏‏" را ایجاد سازد، بلکه تحمیل فرهنگى‏‏‏ عقب‏مانده و ایدئولوژى‏‏‏ غارتگرانه نیز قادر هستند این چنین شرایطى‏‏‏ در روح "بچه‏هاى‏‏‏ وحشى‏‏‏" ایجاد سازند. تحمیل اندیشه دوران قبیله‏اى‏‏‏ و شیوه دولتمدارى‏‏‏ آن به جامعه پیشرفته امروزى‏‏‏ را باید زمینه فرهنگى‏‏‏ و غارتگرانه برخورد وحشیانه و فاشیست‏مآبانه‏اى‏‏‏ ارزیابى‏‏‏ نمود که حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏ و ازجمله شکل حکومتى‏‏‏ دوران قبیله‏اى‏‏‏ "خداشاهى‏‏‏" در سیماى‏‏‏ رژیم ولایت فقیهه در خیابان‏ها و در پشت درهاى‏‏‏ بسته زندان‏هاى‏‏‏ با نام و بى‏‏‏نام نشان در جمهورى‏‏‏ اسلامى‏‏‏ ایران بوجود آورده است و بار دیگر به اثبات مى‏‏‏رساند که فراشان سرمایه‏دارى‏‏‏ قادرند هم در گونتانومو، هم در ابوقریب و هم در کهریزک‏ها پدیده "بچه‏هاى‏‏‏ وحشى‏‏‏" را بمنظه ظهور برسانند.]

نه Neotenie [رشد آغازین روحى‏‏‏‏‏‏] و نه مغز بزرگ بخودى‏‏‏‏‏‏ خود قادرند این واقعیت تعیین کننده را توضیح دهند که فرد انسان خود را در برابر یک عرصه بزرگ و ویژه‏اى‏‏‏ مى‏‏‏یابد که باید آن را فرا گیرد، عرصه‏اى‏‏‏‏‏‏ که او به آن نسبت آن را تصاحب مى‏‏‏‏‏‏کند، به آن نسبت که مى‏‏‏‏‏‏کوشد خود را به خلاقیت روحى‏‏‏‏‏‏ عینیت یافته نزدیک کرده آن را درک نموده و دریابد، علائم و ابزارها را – در وسیع‏ترین سطح این مفاهیم -  بکار گیرد، بر سنت‏ها، عادات، روابط، دانش و فانتزى‏‏‏‏‏‏ها چیره گردد وغیره وغیره، واقعیتى‏‏‏‏‏‏هایى‏‏‏‏‏‏ که چیزى‏‏‏‏‏‏ دیگر هستند از طبیعت ارگانیک.

ضرورى‏‏‏‏‏‏ است بیش از یک‏بار تکرار شود: اگر هم هر فعالیت ویژه روحى‏‏‏‏‏‏ انسان، چنانکه نزد جانور نیز چنین است، از طریق رشته‏هاى‏‏‏‏‏‏ نویروبیولوژیک جریان و تحقق مى‏‏‏‏‏‏یابد که تحقیق  – پرهیجان و فعال جارى‏‏‏‏‏‏ آن -  بهیچ‏وجه غیرضرورى‏‏‏‏‏‏ نیست، نمى‏‏‏‏‏‏تواند در تحقیقات هیچ نکته‏اى‏‏‏‏‏‏ درک شود، اگر به آنچه که در خارج از ارگانیسم ایجاد شده است بى‏‏‏‏‏‏توجه بمانیم. چیزى‏‏‏‏‏‏ که در اثر فعالیت روحى‏‏‏‏‏‏ تاریخى‏‏‏‏‏‏- اجتماعى‏‏‏‏‏‏ انسان به طور فزاینده به‏مثابه “جهان انسانى‏‏‏‏‏‏” بوجود آمده و توسط بیوگرافى‏‏‏‏‏‏ شخصى‏‏‏‏‏‏ و بى‏‏‏‏‏‏همتا، به تصاحب فردى‏‏‏‏‏‏ او در مى‏‏‏‏‏‏آید [و او را از سطح هُمو زاپینس به سطح هُمو زاپینس زاپینس ارتقا مى‏‏‏‏‏‏دهد]، نکته‏اى‏‏‏‏‏‏ که متاسفانه بندرت موضوع تحقیقات است. این نکته را از مد نظر دور داشتن به این معناست که گرفتار دورنماى‏‏‏‏‏‏ انسان‏شناسانه‏اى‏‏‏‏‏‏ بمانیم که با تحقیقات مارکس، به طور بنیادین، منسوخ شده است.

استفاده و سواستفاده از انتزاع

زمانى‏‏‏‏‏‏ که گفته مى‏‏‏‏‏‏شود “انسان”، بدون آنکه با صراحت گفته شده و یا حتى‏‏‏‏‏‏ بدون آنکه به آن توجه شده باشد، که از موجود انسانى‏‏‏‏‏‏اى‏‏‏‏‏‏ صحبت بمیان آورده مى‏‏‏‏‏‏شود که خارج از واقعیت تاریخى‏‏‏‏‏‏- اجتماعى‏‏‏‏‏‏ هستى‏‏‏‏‏‏ او، در ذهن پرداخته شده است. بدین‏تریب در ذهن، انتزاعى‏‏‏‏‏‏ از “انسان” انعکاس یافته که از شرایطى‏‏‏‏‏‏ که توجه به آن‏ها براى‏‏‏‏‏‏ درک و شناخت از انسان گریزناپذیر و تعیین کننده هستند، جدا شده است. اما یک چنین موجود نمونه‏وارى‏ براى‏‏‏‏‏‏ هر موقعیت و دوران هرگز وجود نداشته و هیچ‏گاه نیز وجود نخواهد داشت: فرد انسان همیشه انسان یک دوران تاریخى‏‏‏‏‏‏ معین است، انسان یک صورتبندى‏‏‏‏‏‏ اقتصادى‏‏‏‏‏‏- اجتماعى‏‏‏‏‏‏ و در چنین صورتبندى‏‏‏‏‏‏ متعلق به یک گروه اجتماعى‏‏‏‏‏‏ مشخص مى‏‏‏‏‏‏باشد. تشخیصى‏‏‏‏‏‏ که مى‏‏‏‏‏‏تواند با جابجایى‏‏‏‏‏‏ تعلق فرد به هر کدام از آن‏ها، با بزرگترین تغییرات همراه باشد. این درونمایه مشخص و شفاف، با بکاربردن معصومانه یک انتزاع فرض شده [توخالى‏‏‏‏‏، یعنى‏‏‏‏‏ غیرتاریخى‏‏‏‏‏] در تصور، از بین مى‏‏‏‏‏‏رود. درونمایه‏اى‏‏‏‏‏‏ که در پشت کلمه بسیار معمولى‏‏‏‏‏‏ و شناخته شده “انسان” پنهان شده است.

اولین نتیجه انقلابى‏‏‏‏‏ که با برداشت انسان‏شناسانه مارکسیستى‏‏‏‏‏ بوجود مى‏‏‏‏‏آید‏، خداحافظى‏‏‏‏‏‏ قطعى‏‏‏‏‏‏ از یک شبه- نظریه Pseudo-Konzept براى‏‏‏‏‏‏ مفهوم “انسان” است، که فلسفه تا این دوران گرفتار آن بوده است. … “ایدئولوژى‏‏‏‏‏‏ آلمانى‏‏‏‏‏‏” مانیفست این انقلاب ایجاد شده برپایه نظریه مارکس درباره نوسازى‏‏‏‏‏‏ مفهوم انسان است.

در جامعه‏اى‏‏‏‏‏ که سیطره نولیبرالیسم برقرار مى‏‏‏‏‏‏شود، انسانى‏‏‏‏‏‏ که بیکار مى‏‏‏‏‏‏شود با این ادعا زیر فشار قرار داده و مسئول بیکار شدن خود اعلام مى‏‏‏‏‏گردد، که زیرا گویا “انسان” به طور طبیعى‏‏‏‏‏‏ موجودى‏ تنبل است؛ رقابت را حکمى‏‏‏‏‏‏ عام اعلام مى‏‏‏‏‏‏کنند، زیرا “انسان” یک جنگجو است؛ تفاوت‏هاى‏‏‏‏‏‏ گونه‏ها را برجسته مى‏‏‏‏‏‏سازند، زیرا “انسان” از طریق تفاوت‏هاى‏‏‏‏‏‏ مادرزادى‏‏‏‏‏‏ مشخص شده است؛ زندان‏ها را پرمى‏‏‏‏‏‏کنند، زیرا “انسان” آزاد است و مسئول کامل اقدامات خود مى‏‏‏‏‏‏باشد؛ جنگ علیه شرارت راه مى‏‏‏‏‏‏اندازند، زیرا “انسان”، خوبى‏‏‏‏‏‏ را دوست دارد و تابع “خدا” است …

“انسان”!  چه جنایاتى‏‏‏‏‏‏ که به نام تو انجام نشد!

انقلابى‏‏‏‏‏‏ که توسط مارکس در علم انسان‏شناسى‏‏‏‏‏‏ (آنتروپولوژى‏‏‏‏‏) پایه ریخته شد، تنها خداحافظى‏‏‏‏‏‏ از مفهوم انتزاعى‏‏‏‏‏‏ و توخالى‏‏‏‏‏‏ “انسان” نیست. این انقلاب که هر اندیشه انتقادى‏‏‏‏‏‏ بلندپرواز خود را پایبند به آن مى‏‏‏‏‏داند، همچنین تنها یک برش‏ در تاریخ اندیشه نیست، بلکه امروزه یک حق مدنى‏‏‏‏‏‏ Vademecum [راهنماى‏‏‏‏‏‏ غیرقابل چشم‏پوشى‏‏‏‏‏‏] را تشکیل مى‏‏‏‏‏دهد با پرارزش‏ترین معنا. بر این پایه است که این ضرورت به چشم مى‏‏‏‏‏خورد و درک مى‏‏‏‏‏شود که با این انقلابى‏‏‏‏‏‏ که توسط مارکس در علم انسان‏شناسى‏‏‏‏‏‏ پایه ریخته شد، همچنین نیازى‏‏‏‏‏ روشن و صریح براى‏‏‏‏‏ تغییر بیان ما نیز بوجود آمده و همسو سازى‏‏‏‏‏‏ آن با کاتگورى‏‏‏‏‏‏ نوین اندیشه در این علم اجتناب‏ناپذیر شده است.

اکنون پرسشى‏‏‏‏‏ که مطرح است، این پرسش است، آیا هیچ‏گونه ترکیبى‏‏‏‏‏‏ وجود ندارد که بتوان در آن به حق از واژه “انسان” صحبت بعمل آورد؟ آیا مارکس خود را موظف دانسته است مفهوم “انسان” را بکار نبرد و از ما نیز خواسته است آن را بکار نبریم؟  بطور قطع چنین نیست! بکار گرفتن کلمات به‏مثابه ابزار  تروریسم، شیوه مارکس نیست. البته مى‏‏‏‏‏‏توان مفهوم “انسان” را بکار برد، زمانى‏‏‏‏‏‏ که براى‏‏‏‏‏‏ مثال واژه انسان در مفهوم عام آن در برابر طبیعت بکار برده مى‏‏‏‏‏‏شود، … ویا تفاوت کلى‏‏‏‏‏‏ گونه هُمو زاپینس زاپینس  – با عملکرد روحى‏‏‏‏‏‏ او که مشخصه‏اش مى‏‏‏‏‏‏باشد -،  در برابر جهان جانوران قرار داده مى‏‏‏‏‏‏شود. … اما زمانى‏ که بیان و توصیف عملکرد تاریخى‏‏‏‏‏‏- اجتماعى‏‏‏‏‏‏ مشخصى‏‏‏‏‏‏ هدف است – و هدف از بکار بردن مفهوم “انسان”، بیان چیزى‏‏‏‏‏‏ بیش‏تر از نام “گونه” فرد بازرگان و یا مفهوم انگلیسى‏‏‏‏‏‏ Krämers [کاسب] است -، پیامد بزرگ بکاربردن واژه “انسان”،‏‏‏‏‏ نادقیق شدن مفاهیم و درک علمى‏‏‏‏‏‏ از پدیده‏ها از کار در مى‏‏‏‏‏‏آید، زیرا تفاوت‏هاى‏‏‏‏‏‏ عمده‏ [موجود میان افراد]، زمینه انتزاع را تشکیل نمى‏‏‏‏‏‏دهند، تفاوت‏هایى‏‏‏‏‏‏ که بیان یگانه بودن فرد مشخص عمل کننده هستند، که ناشى‏‏‏‏‏‏ از تعلق او به دوران تاریخى‏‏‏‏‏‏، طبقه معین، فرهنگ وغیره مى‏‏‏‏‏‏باشند.

این در حالى‏‏‏‏‏‏ است که ارثیه‏اى‏‏‏‏‏‏ که مارکس براى‏‏‏‏‏‏ ما در این زمینه بجاى‏‏‏‏‏‏ گذاشته است، از آن چنان اهمیت برجسته‏اى‏‏‏‏‏‏ برخوردار مى‏‏‏‏‏‏باشد که باید انعکاس آن در هر اندیشه انسان‏شناسانه، خود را نشان دهد: خداحافظى‏‏‏‏‏‏ از بازگشت به انتزاعى‏‏‏‏‏‏ که با بکاربردن نادرست زبان در آن ایجاد مى‏‏‏‏‏‏شود.

بى‏‏‏‏‏‏اطلاعى‏‏‏‏‏‏ مبهم

مارکس در نامه خود به تاریخ دسامبر ١٨۴۶ به آنئنکوف درونمایه خلاصه شده “ایدئولوژى‏‏‏‏‏‏ آلمانى‏‏‏‏‏‏” را (به زبان فرانسه کمى‏‏‏‏‏‏ پرطمطراق) توضیح مى‏‏‏‏‏‏دهد: «نیاز به بیان این نکته نیست که انسان‏ها نیروهاى‏‏‏‏‏‏ مولده  – زیربناى‏‏‏‏‏‏ ایجاد شدن مجموعه تاریخ  – خود را به طور آزاد انتخاب نمى‏‏‏‏‏‏کنند؛ زیر هر نیروى‏‏‏‏‏‏ مولده، نیروى‏‏‏‏‏‏ کسب شده‏اى‏‏‏‏‏‏ است، چیز تولید شده توسط کارهاى‏‏‏‏‏‏ پیشین مى‏‏‏‏‏‏باشد. [...] به کمک این واقعیت که هر نسل جدید نیروهاى‏‏‏‏‏‏ مولده نسل قدیمى‏‏‏‏‏‏ را پیش رو [و در اختیار] داشته و آن را به‏مثابه مایه خام براى‏‏‏‏‏‏ تولید جدید بکار مى‏‏‏‏‏‏گیرد، رابطه‏‏‏ [فرهنگى‏‏‏‏‏] پیوسته در تاریخ انسان‏ها بوجود مى‏‏‏‏‏‏آید، تاریخ بشریت [جهان انسان] بوجود مى‏‏‏‏‏‏آید، که به همان نسبت بیش‏تر تاریخ بشریت است، به همان نسبت که رشد نیروهاى‏‏‏‏‏‏ مولده پیشرفته‏تر بوده و در نتیجه روابط اجتماعى‏‏‏‏‏‏ رشد یافته‏ترند. پیامد ضرور این امر اینست که تاریخ اجتماعى‏‏‏‏‏‏ انسان همیشه تاریخ رشد افراد آن است، بى‏‏‏‏‏‏تفاوت از اینکه این نکته براى‏‏‏‏‏‏ آن‏ها روشن و درک شده باشد یا خیر. شرایط مادى‏‏‏‏‏ materiell هستى‏‏‏‏‏ انسان‏ها زمینه روابط میان آن‏ها را تشکیل مى‏‏‏‏‏دهند.» (کلیات جلد ۴، ص ۵۴٨)

[مارکس رشد فرهنگ به مفهوم عام آن را در طول تاریخ «رابطه‏اى‏‏‏‏‏ پیوسته» ارزیابى‏‏‏ مى‏‏‏کند که با تغییر اصلاحگرانه و تدریجى‏‏‏‏‏ رشد کرده و دگرگون مى‏شود. به نظر بانیان سوسیالیسم علمى‏‏‏‏‏، بر خلاف این یکپارچگى‏‏‏‏‏ رشد فرهنگى‏‏‏‏‏ جامعه بشرى‏‏‏‏‏، رشد روابط میان گروه‏ها و طبقات انسانى‏‏‏‏‏ در طول تاریخ، در جریان رشد تدریجى‏‏‏ نیروهاى‏‏‏‏‏ مولده و تعمیق گام به گام تضادهاى‏‏‏‏‏ آشتى‏‏‏‏‏ناپذیر طبقاتى‏‏‏‏‏، لزوماً با برش‏هاى‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏‏ در شیوه تولید و روابط اجتماعى‏‏ میان انسان‏ها همراه است.]

من نمى‏‏‏‏‏‏دانم که آیا خواننده مى‏‏‏‏‏‏توان بُعد فراگیر بیگانه بودن (به مفهوم مورد نظر برشت) چنین متنى‏‏‏‏‏‏ را در سال‏هاى‏‏‏‏‏‏ ۵٠ قرن نوزدهم بسنجد  – بیگانگى‏‏‏‏‏‏اى‏‏‏‏‏‏ که مى‏‏‏‏‏‏تواند همین متن در قرن کنونى‏‏‏‏‏‏ نیز با آن روبرو باشد.

بدین ترتیب براى‏‏‏‏‏‏ مارکس «تاریخ اجتماعى‏‏‏‏‏‏ انسان» در اصل همان «تاریخ رشد فردى‏‏‏‏‏‏  انسان» است! آرى‏‏‏‏‏‏ چنین برداشتى‏‏‏‏‏ با یک ضربه، غیرواقعى‏‏‏‏‏‏ بودن عظمت کلیه فرضیه‏هاى‏‏‏‏‏‏ اثبات نشده را همانند بادکنکى‏‏‏‏‏‏ منفجر ساخت که هم توسط علم پسیکولوژى‏‏‏‏‏‏ و همچنین علمى‏‏‏‏‏ که توسط مارکسیسم رسمى‏‏‏‏‏‏ مطرح شده بود، به نمایش مى‏‏‏‏‏گذارد.

در ابتدا کلمه‏اى‏‏‏‏‏‏ درباره آخرى‏‏‏‏‏‏ [مارکسیسم رسمى‏‏‏‏‏‏]. آنچه که در آن دوران [از طرف مارکسیسم رسمى‏‏‏‏‏] در این‏باره به رشته تحریر درآمده بود، کوچکترین جایى‏ براى‏‏‏‏‏‏ تردید‏‏‏‏‏ باقى‏‏‏‏‏‏ نمى‏‏‏‏‏‏گذاشت: «ماتریالیسم تاریخى‏‏‏‏‏‏»، «سوسیالیسم علمى‏‏‏‏‏‏» و … بلااستثناء گویا مربوط بودند به واقعیت‏هاى‏‏‏‏‏‏ مافوق- فرد و یا حتى‏‏‏‏‏‏ غیرشخصى‏‏‏‏‏‏  -  [همانند مقوله‏هاى‏] نیروهاى‏‏‏‏‏‏ مولده، شیوه تولید، ساختارهاى‏‏‏‏‏‏ حاکمیتى‏‏‏‏‏‏، نبردهاى‏‏‏‏‏‏ طبقاتى‏‏‏‏‏‏، تناسب قوا، بدست گرفتن قدرت، دیکتاتور پرولتاریا، اجتماعى‏‏‏‏‏‏ کردن وسایل تولید و گردش کالا -  : در هیچ یک از این مقوله‏ها فرد تظاهر نمى‏‏‏‏‏‏کند؛ و اگر فرد با هدف آنکه نقشى‏‏‏‏‏‏ واقعى‏‏‏‏‏‏ در آن ایفا کند، به این مقوله‏ها وارد شود، مى‏‏‏‏‏‏توانست تنها منجر به این شود که درک عینى‏‏‏‏‏‏ از تاریخ به درک روحى‏‏‏‏‏‏- پسیکولوژیکى‏‏‏‏‏‏ [پسیکولوژیسم] از تاریخ محدود گردد، دید روشن سیاسى‏‏‏‏‏‏، به ذهن‏گرایى‏‏‏‏‏‏ (سوبیکتیویسم) بانجامد، همبستگى‏‏‏‏‏‏ پرولترى‏‏‏‏‏‏، به همبستگى‏‏‏‏‏‏ با فرد [-اندیویدوآلیسم- و نه همبستگى‏‏‏‏‏ با طبقه کارگر] محدود گردد … – تا آنجا که من از خودم مى‏‏‏‏‏‏پرسم که کار من با تاکید بر روى‏‏‏‏‏‏ مسئله روحى‏‏‏‏‏‏ [براى‏‏‏ رشد و ترقى‏ تاریخى‏‏‏ جامعه] به کجا ختم مى‏‏‏‏‏‏شد، جز آنکه به من گوشزد ‏‏‏شود که یک مارکسیست مجاز نمى‏‏‏‏‏‏باشد در هیچ مفهوم دیگرى‏‏‏‏‏‏ جز در مفهوم توده باندیشد.

(این قابل درک است که بتواند در مفهوم فرهنگى‏‏‏‏‏‏ استالینیسم، زمانى‏ که کلیت آن بجاى‏‏‏‏‏‏ مارکسیسم گرفته شود، مارکسیسم مورد این سرزنش واقع گردد که «انسان را فراموش کرده است». بر این پایه است که ساتر [ژان پل ساتر، فیلسوف اگزیستانسیالیست فرانسوى‏‏‏‏‏‏ قرن بیستم] نظرش را در سال ١٩۵٧ در “Questions de mèthode” (Gallimard 1960) به صورت زیر بیان مى‏‏‏‏‏‏کند: اگر چه او ماتریالیسم تاریخى‏‏‏‏‏‏ هوشمندانه را مورد تائید قرار مى‏‏‏‏‏دهد، برنامه «حل یا ادغام» اگزیستانسیالیسم را در مارکسیسمى‏‏‏‏‏‏  نفى‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏کند که به نظر او «بکلى‏‏‏‏‏‏ امکان درک از این امر را از دست داده است که بتواند به این پرسش پاسخ دهد: “انسان” یعنى‏‏‏‏‏‏ چى‏‏‏‏‏‏؟ و براى‏‏‏‏‏‏ جبران این کمبود هیچ چیز بیش‏تر و بهترى‏‏‏‏‏‏ از نظریه پاولو درباره پسیکولوژى‏‏‏‏‏‏ نمى‏‏‏‏‏‏شناسد». به نظر او، تا زمانى‏‏‏‏‏‏ که مارکسیسم بر یک «آنتروپولوژى‏‏‏‏‏‏ غیرانسانى‏‏‏‏‏‏» پاى‏‏‏‏‏‏ بفشارد و از این طریق قادر نباشد تئورى‏‏‏‏‏‏ قانع کننده‏اى‏‏‏‏‏‏ درباره «فرد انسان [اندیویدئوم]» ارایه دهد، «دیگران به جاى‏‏‏‏‏‏ او به این وظیفه خواهند پرداخت.»)

البته وضع چنین است که مارکس  – در تضاد رودررو با برداشت رسمى‏‏‏‏‏‏ از نظریات مارکس -، نه به‏مثابه بیانى‏‏‏‏‏‏ عجولانه و فکر نشده و پرسش برانگیز، بلکه در یک متن متفکرانه مى‏‏‏‏‏‏نویسد: «تاریخ اجتماعى‏‏‏‏‏‏ انسان‏ها همیشه تنها تاریخ رشد فردى‏‏‏‏‏‏ آن‏هاست» (منتخبات جلد ۴، ص ۵۴٨). یا با بیانى‏‏‏‏‏‏ دیگر که بلافاصله نمونه‏هاى‏‏‏‏‏‏ بیش‏ترى‏‏‏‏‏‏ را نیز در خاطر زنده مى‏‏‏‏‏‏کند  – در “ایدئولوژى‏‏‏‏‏‏ آلمانى‏‏‏‏‏‏” مى‏‏‏‏‏‏گوید: «در درون جامعه کمونیستى‏‏‏‏‏‏، تنها جامعه‏اى‏‏‏‏‏‏ که در آن رشد آزاد و خاص هر فرد، دیگر یک حرف پوچ نیست، …» (همانجا، جلد ٣، ص ۴٢۴)؛ و یا در “مانیفست”: «بجاى‏‏‏‏‏‏ جامعه قدیمى‏‏‏‏‏‏ بورژوایى‏‏‏‏‏‏ با طبقات و تضادهاى‏‏‏‏‏‏ طبقاتى‏‏‏‏‏‏ آن، جامعه همبسته-هماهنگى‏‏‏‏‏‏ Assoziation برپا خواهد گشت که در آن رشد آزاد هر فرد شرط رشد آزاد همه خواهد بود.» (“مانیفست”، کلیات جلد ۴، ص ۴٨٢)؛ در “سرمایه” این درونمایه چنین بیان مى‏‏‏‏‏‏شود: «… رشد و تکامل توانایى‏‏‏‏‏‏ و قابلیت‏هاى‏‏‏‏‏‏ گونه انسان، اگرچه در ابتدا به قیمت نابودى‏‏‏‏‏‏ اکثریت افراد و طبقات موجود انسان تحقق یافته است، نهایتاً به اینجا ختم مى‏‏‏‏‏‏گردد که به این تضاد [درونى‏‏‏‏‏‏ جامعه] غلبه شود و همراه گردد با رشد فرد انسان …» (“تئورى‏‏‏‏‏‏ درباره ارزش اضافه”، کلیات جلد ٢.٢۶، ص ١١١)؛ وغیره

این اندیشه ماتریالیسم تاریخى‏‏‏‏‏‏ است که در این بیان مفهوم تعیین کننده خود را مى‏‏‏‏‏‏یابد – که آن را حافظان آموزش “منزه” از آن، به سکوت مى‏‏‏‏‏‏گذرانند -: ماتریالیسمى‏‏‏‏‏‏ با چهره‏اى‏‏‏‏‏‏ دوگانه، یکى‏‏‏‏‏‏ تاریخى‏‏‏‏‏‏ و دیگرى‏‏‏‏‏‏ شرح حال زندگى‏‏‏‏‏‏ فردى‏‏‏‏‏‏ [بیوگرافیک، بیگرافى‏‏‏‏‏‏ فردى‏‏‏‏‏‏]. درست با این چهره دوگانه است که تاریخ جهان اجتماعى‏‏‏‏‏‏ ما، به تاریخ جنبه فردى‏‏‏‏‏‏ زندگى‏‏‏‏‏‏ ما نیز تبدیل مى‏‏‏‏‏‏گردد.

اما باوجود آنکه آموزش مارکس تنها آموزشى‏‏‏ است که در علم آنتروپولوژى‏‏‏ انقلاب تئوریکى‏‏‏ با ابعادى‏‏‏ چنین عظیم ایجاد ساخته است، باید اذعان کرد که سیمایى‏‏‏‏‏‏ که از مارکس انتشار یافته، شباهت کمى‏ به واقعیت ‏‏‏‏‏ دارد. به آثار علمى‏‏‏‏‏‏ مراجعه کنیم، فرهنگ‏ها را به کمک بگیریم، کتاب‏هاى‏‏‏‏‏‏ درسى‏‏‏‏‏‏ را ورق بزنیم. در همه آن‏ها این تصور حاکم است که مارکس گویا تنها خود را به تئورى‏‏‏‏‏‏ پردازى‏‏‏‏‏‏ درباره واقعیت عینى‏‏‏‏‏‏ تاریخى‏‏‏‏‏‏ محدود ساخته است. انتقاد اقتصاد سیاسى‏‏‏‏‏‏، واکنش درباره حاکمیت و سیاست، همه جا نگاه متوجه یک انقلاب توده‏اى‏‏‏‏‏‏ است که هدف آن تبدیل تولید مادى‏‏‏‏‏‏ به فعالیتى‏‏‏‏‏‏ به طور کلى‏‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏‏‏ است. بدین‏ترتیب زمانى‏‏‏‏‏‏ که بحث درباره مسائلى‏‏‏‏‏‏ مطرح مى‏‏‏‏‏‏شود که براى‏‏‏‏‏‏ دریافت پاسخ روشنگرانه در مورد آن‏ها، انسان به این خطر تن نمى‏‏‏‏‏‏دهد که در جستجو آن ها به آثار مارکس مراجعه کند، درست مسائلى‏‏‏‏‏‏ هستند که مربوط مى‏‏‏‏‏‏شوند به فردیت انسان، به وضع روحى‏‏‏‏‏‏ (سوبژکتیو) انسان، درباره درونمایه و مفهوم زندگى‏‏‏‏‏‏ پرسیدن، از سرنوشت فرد انسان باخبر شدن، به کوتاه زبان، همه پرسش‏هایى‏‏‏‏‏‏ که درباره آنتروپولوژى‏‏‏‏‏‏ انسانى‏‏‏‏‏‏ صحبت مى‏‏‏‏‏‏کند، یعنى‏‏‏‏‏‏ پرسش در این‏باره که “انسان چیست”؟

این در حالى‏‏‏‏‏ است که برداشت فوق تنها در ظاهر با آنچه که من در صفحات پیش به طور مفصل مورد بررسى‏‏‏‏‏‏ قرار دادم، در تقابل قرار دارد: کلیت آثار مارکس، که هسته مرکزى‏‏‏‏‏‏ آن را انتقاد اقتصادى‏‏‏‏‏‏ از نظام سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏ و تنظیم تئورى‏‏‏‏‏‏ ماتریالیسم تاریخى‏‏‏‏‏‏ تشکیل مى‏‏‏‏‏‏دهد، همزمان انتقادى‏‏‏‏‏‏ است به علم آنتروپولوژى‏‏‏‏‏‏ حاکم و همچنین طرحى‏‏‏‏‏‏ است براى‏‏‏‏‏‏ یک تئورى‏‏‏‏‏‏ ماتریالیستى‏‏‏‏‏‏- پسیکولوژیک فردیت انسان.

بدون تردید مارکس در طول تمام زندگى‏‏‏‏‏‏ خود با شیفتگى‏‏‏‏‏‏ خواستار “تغییر جهان” بود، امرى‏‏‏‏‏‏ که در شرایط تاریخى‏‏‏‏‏‏ زمانش تنها به این معنا بود که او مى‏‏‏‏‏‏توانست نیروى‏‏‏‏‏‏ خود را به طور کامل در این راه مصرف کند که روابط و مکانیسم‏هاى‏‏‏‏‏‏ عملکرد جامعه استثمارگرانه سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏ را افشا ساخته و عریان به نمایش بگذارد. وظیفه‏اى‏‏‏‏‏ که نسبت به شناخت وضع روحى‏‏‏‏‏‏- پسیکولوژیک [انسان در این نظام] اولویت داشت، علم پسیکولوژى‏ نیز در آن دوران هنوز کمتر براى‏‏‏‏‏‏ اثبات ضرورت برقرارى‏‏‏‏‏‏ حق متساوى‏‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏ نقشى‏ تعیین کننده ایفا مى‏کرد، همچنانکه پسیکولوژى‏ هنوز براى‏‏‏‏‏‏ تحقیقات علمى‏‏‏‏‏‏ از رشد کافى‏‏‏‏‏‏ برخودار نبود. ازاین‏رو اشارات بسیارى‏‏‏‏‏‏ که درباره خصلت انسان‏شناسانه در آثار مارکس درباره جامعه بشرى‏‏‏‏‏‏ وجود دارند، اغلب در وضع «سنگ‏بنا»یى‏‏‏‏‏‏  در انتظار ساختمانى‏‏‏‏‏‏ در آینده هستند («از آنجا … که ما آرزو داریم در آینده شانس انتشار دفاتر دیگرى‏‏‏‏‏‏ داشته باشیم، فعلا سنگ‏بنایى‏‏‏‏‏‏ چشم‏گیر قرار مى‏‏‏‏‏‏دهیم، تا درک شود که آنجا ساختمان ما … تمام نشده، هنوز طالارها در نقشه ما وجود دارد که باشد تا همه قسمت‏ها را بهم مربوط ساخته و تکمیل کند» یوهان ولفگانگ گوته، آثار علمى‏‏‏‏‏‏، جلد ۵، I، ص ۴٠۴ در فرهنگ آلمانى‏‏‏‏‏‏ یاکوب گریم و ویلهلم گریم، جلد ١۶، لیپزیک ١٨۵۴-١٩۶٠). سنگ‏بنایى‏‏‏ که ظاهراً از آن رو مورد بى‏‏‏‏‏‏توجهى‏‏‏‏‏‏ آن‏هایى‏‏‏‏‏‏ که به آثار او مراجعه کرده‏اند، قرار گرفته‏است، زیرا آن‏ها انتظار چنین سنگ‏بنایى‏‏‏‏‏‏ را در آنجا نداشته‏اند.

اما این چطور قابل توضیح است که وجود چنین «سنگ‏بناها»یى‏‏‏‏‏ حتى‏‏‏‏‏‏ نزد مارکسیست‏ها نیز تا این حد شناخته نشده باقى‏‏‏‏‏‏ مانده است؟  زیرا واقعیت آن است: نه مارکسیست‏هاى‏‏‏‏‏‏ برجسته انترناسیونال دوم  – از کائوتسکى‏‏‏‏‏‏ تا برنشتین -  و نه انترناسیونال سوم  – از لنین تا بوخارین، از استالین که نباید حرفى‏‏‏‏‏‏ بمیان آورد -، حتى‏‏‏‏‏‏ گذرا نیز به این بُعد عظیم انسان‏شناسانه اندیشه مارکس، که قدرت توانمند یگانه آن در سطور پیش نشان داده شد، اشاره‏اى‏‏‏‏‏‏ ندارند. ظاهراً هیچ یک از آن‏ها متوجه این نکته نشده‏اند که “مارکسیسم” تنها یک فلسفه، یک نظریه تاریخى‏‏‏‏‏‏، یک تئورى‏‏‏‏‏‏ اقتصادى‏‏‏‏‏‏، یک دکترین سیاسى‏‏‏‏‏‏ نبوده، بلکه همچنین شیوه نگرش [نوین و انقلابى‏‏‏] انسانشناسانه [به انسان] نیز مى‏‏‏‏‏‏باشد. شاهد براى‏‏‏‏‏‏ اینکه مارکس به وحدت‏ بى‏‏‏‏‏‏واسطه میان اشکال اجتماعى‏‏‏‏‏‏ و آن چیزى‏‏‏‏‏‏ که من آن را اشکال فردى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏نامم، باور داشته است و آن را بیان کرده است، تکیه او به این امر است که او را برا آن مى‏دارد که در جاى‏‏‏‏‏‏ جاى‏‏‏‏‏‏ “سرمایه”، همزمان، هم به شیوه تولید اجتماعى‏‏‏‏‏‏ و همچنین به تولید روحى‏‏‏‏‏‏ و سرنوشت تاریخى‏‏‏‏‏‏ فردیت انسان ب‏‏‏‏‏پردازد، اینکه کاتگورى‏‏‏‏‏‏هایى‏‏‏‏‏‏ همانند فعالیت، وابستگى‏‏‏‏‏‏، عینیت یافتن، تصاحب کردن، همگى‏‏‏‏‏‏ ساختارى‏‏‏‏‏‏ از “انسان- بودن” را بیان مى‏‏‏‏‏‏کنند که یکى‏‏‏‏‏‏ از عمده‏ترین اندیشه‏هاى‏‏‏‏‏‏ تئوریک مارکس را تشکیل مى‏‏‏‏‏‏دهند، نکته‏اى‏‏‏‏‏‏ که براى‏‏‏‏‏‏ اندیشه مارکسیسم ارتدوکس بکلى‏‏‏‏‏‏ نشناخته باقى‏‏‏‏‏‏ مانده است. آیا این امر آرامش [حاکم بر برداشت رسمى‏‏‏‏‏‏ از مارکسیسم] را بهم نمى‏‏‏‏‏‏زند؟

اینکه در ساختمان بزرگ و پر دهلیز آثار اقتصادى‏‏‏‏‏‏ مارکس اشارات وسوسه‏آمیز بسیار و حتى‏‏‏‏‏‏ بررسى‏‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏‏ تعیین کننده‏اى‏‏‏‏‏‏ درباره دورنماى‏‏‏‏‏‏ تئوریک انسان‏شناسى‏‏‏‏‏‏ وجود دارد، خیال مى‏‏‏‏‏‏کنم توانستم در سطور پیش و به اندازه کافى‏‏‏‏‏‏ دقیق با نمونه‏هایى‏‏‏‏‏‏ نشان دهم، تا هر تردیدى‏‏‏‏‏‏ در این زمینه برطرف گردد. اما در عین حال در تمام این آثار نیز هدف اصلى‏‏‏‏‏‏ مارکس در اثر “انتقاد اقتصاد سیاسى‏‏‏‏‏‏”، نشان دادن شیوه اندیشه اقتصادى‏‏‏‏‏ در نظام سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏ است، تا از این طریق، تضادهاى‏‏‏‏‏‏ نظام افشا گشته و پیش‏شرط‏هاى‏‏‏‏‏‏ گذار به جامعه‏اى‏‏‏‏‏‏ رشد یافته‏تر تظاهر کند. بسیارى‏‏‏‏‏‏ از این برداشت‏هاى‏‏‏‏‏‏ انتقادى‏‏‏‏‏‏ و آینده‏نگر، در درون خود، برداشت انسان‏شناسانه مارکسیستى‏‏‏‏‏‏ را نهفته دارند و در مواردى‏‏‏‏‏‏ نیز این برداشت با صراحت بیان شده است، اما بیان این برداشت بخودى‏‏‏‏‏‏ خود موضوع بررسى‏‏‏‏‏‏ و توضیحات مارکس را تشکیل نمى‏‏‏‏‏‏دهد؛ و اگرچه بدون تردید چنین است که او این اندیشه را هیچ‏گاه از مد نظر دور نمى‏‏‏‏‏‏دارد، هیچ‏گاه و یا تقریباً هیچ‏گاه این وجه اندیشه به تنهایى‏‏‏‏‏‏ مورد بررسى‏‏‏‏‏‏ قرار نمى‏‏‏‏‏‏گیرد.

وجود چنین بُعدى‏‏‏‏‏‏ تنها براى‏‏‏‏‏‏ آنانى‏‏‏‏‏‏ چشم‏گیر از کار در مى‏‏‏‏‏‏آید که آن را آگاهانه دنبال مى‏‏‏‏‏‏کنند، براى‏‏‏‏‏‏ مثال “سرمایه” را چنین مى‏‏‏‏‏‏خوانند که ویگوتسکى‏‏ Wygotski آن را مى‏‏‏‏‏‏خواند، با پرسش‏هاى‏‏‏‏‏‏ یک پسیکولژیستِ پایبند به آنتروپولوژى‏‏‏‏‏‏ ماتریالیستى‏‏‏‏‏‏- تاریخى‏‏‏‏‏‏  – اثرى‏‏‏‏‏‏ که تاکنون موردى‏‏‏‏‏‏ استثنایى‏‏‏‏‏‏ را تشکیل داده است.

مى‏‏‏‏‏‏توان آثار مارکس را خواند و حتى‏‏‏‏‏‏ آن‏ها را فراگرفت  – چنین شیوه‏اى‏‏‏‏‏‏ وضع عادى‏‏‏‏‏‏ را تشکیل مى‏‏‏‏‏‏دهد -  بدون آنکه همه ابعاد آنچه که خوانده مى‏‏‏‏‏‏شود، روشن وبا صراحت درک شوند.

به نظر من، درست از این رو ارزش این جنبه از نقش فردیت براى‏‏‏‏‏‏ “مارکسیسم رسمى‏‏‏‏‏‏” غیرقابل پذیرش مى‏‏‏‏‏‏باشد، زیرا ناتوان است براى‏‏‏‏‏‏ دیدن و درک بُعد انتروپولوژیک اندیشه مارکس … در جنبش سوسیالیستى‏‏‏‏‏‏ کارگرى‏‏‏‏‏‏ در آخرین دهه‏هاى‏‏‏‏‏‏ قرن نوزدهم، سپس در جنبش کمونیستى‏‏‏‏‏‏ انترناسیونال سوم، تمایل به مسائل فرد بلافاصله به عنوان داشتن موضعى‏‏‏‏‏‏ بورژوآمابانه ارزیابى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏شد و یا در آن بویى‏‏‏‏‏‏ از آنارشیسم به مشام مى‏‏‏‏‏‏رسید و در هر دو مورد با شدت مردود شناخته مى‏‏‏‏‏‏شد. اینکه یک بورژوا، مدافع رقابت و سود خصوصى‏‏‏‏‏‏، در مفاهیم فردیت فکر مى‏‏‏‏‏‏کند، در طبیعت مطلب نهفته است؛ اینکه یک آنارشیست نیز به شیوه خود چنین مى‏‏‏‏‏‏کند، حدسى‏‏‏‏‏‏ مستند است درباره آنچه که او در ذهن دارد؛ یک سوسیالیست، یک کمونیست تنها در مفهوم جمعى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏اندیشد. اینکه مارکس اینجا و آنجا خود را با مفهوم فردیت Individualitaet مشغول مى‏‏کند، ناشى‏‏‏‏‏‏ از جایگاه طبقاتى‏‏‏‏‏‏ گذشته اوست و نباید بیش از اندازه مورد توجه قرار گیرد: بخش عمده آثار او را علوم اجتماعى‏‏‏‏‏‏ تشکیل مى‏‏‏‏‏‏دهند و آینده سوسیالیستى‏‏‏‏‏‏ را قابل شناخت مى‏‏‏‏‏‏سازند. از این رو حتى‏‏‏‏‏‏ نظریه‏پرداز نمونه‏وار مارکسیست همانند بوخارین مى‏‏‏‏‏‏تواند براى‏‏‏‏‏‏ کتاب درسى‏‏‏‏‏‏ خود درباره ماتریالیسم تاریخى‏‏‏‏‏‏، زیر عنوان “کتاب درسى‏‏‏‏‏‏ عام‏الفهم جامعه‏شناسى‏‏‏‏‏‏ مارکسیستى‏‏‏‏‏‏” را انتخاب کند. زمانى‏‏‏‏‏‏ که در ماتریالیسم تاریخى‏‏‏‏‏‏ بُعد فردیت به فراموشى‏‏‏‏‏‏ سپرده شود، آنوقت مى‏‏‏‏‏‏توان آن را تنها به عنوان جامعه‏شناسى‏‏‏‏‏‏ واقع‏بینانه درک کرد. و این در واقع آن چیزى‏‏‏‏‏‏ است که از آنتروپولژى‏‏‏‏‏‏ مارکسیستى‏‏‏‏‏‏ باقى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏ماند.

مارکس این پیش‏بینى‏‏‏‏‏‏ نابغه‏گونه (ژنیال) برجسته را داشته است که در اندویدوآلیسم بورژوایى‏‏‏‏‏‏، که خصلت طبقاتى‏‏‏‏‏‏ آن را او بهتر از هر کسى‏‏‏‏‏‏ شناخته بود، یک گرایش عمیق و عام شکوفایى‏‏‏‏‏‏ بى‏‏‏‏‏‏کران فردیت را درک کند، که ریشه رشد جهان بشرى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏باشد و آن را ممکن مى‏‏‏‏‏‏سازد. فردیتى‏‏‏‏‏‏ که او آن را درونمایه کوشش براى‏‏‏‏‏ برپایى‏‏‏‏‏ جامعه کمونیستى‏‏‏‏‏‏ بشمار مى‏‏‏‏‏‏آورد. این برداشت که از اهمیت استراتژیک غیرقابل تصور برخودار است را مارکسیسم ارتدوکس، جنبش کمونیستى‏‏‏‏‏‏ آن دوران در کلیت آن درک نکرد و مورد توجه قرار نداد. و ما با شناخت این واقعیت، اکنون به درک سرچشمه یکى‏‏‏‏‏‏ از علل اصلى‏‏‏‏‏‏ و قطعى‏‏‏‏‏‏ وضع تراژیک کنونى‏‏‏‏‏‏ مارکسیسم ارتدوکس رسیده‏ایم.

مقاله شماره ٢٧ (دوم دیماه ١٣٨٨)

ابرازنظر کننده‏اى‏‏‏ با نام “على‏‏‏”‏ مى‏‏‏‏نویسد: «امروز مشکل ما آزادى‏‏‏‏ است و این یک موضوع استراتژیک است. بنابراین، تاکتیک‏ها مى‏‏‏‏بایستى‏‏‏‏ حول این موضوع باشد. بنابراین، هر موضعى‏‏‏‏ که در راستاى‏‏‏‏ این هدف باشد، مورد حمایت توده مردم از طبقات مختلف قرار خواهد گرفت، لاغیر. پرداختن به مسایل طبقاتى‏‏‏‏ و پررنگ کردن آن در این شرایط، حداقل آب در هاون کوبیدن است و اصرار بر آن ناخودآگانه تفرقه برانگیز.»

١- در ابراز نظر، «آزادى‏‏‏‏ امروز» مشکل و یا “عمده‏ترین تضاد” جامعه‏ ایران ارزیابى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏شود، خواستى‏‏‏ که «مورد حمایت توده مردم از طبقات مختلف» قرار دارد.

این برداشتى‏‏‏‏ درست است. چشمگیرترین تضاد در جامعه ایرانى‏‏‏ در دوران کنونى‏‏‏، مسئله پایمال شدن آزادى‏‏‏هاى‏‏‏ قانونى‏‏‏ مصرح در بخش “حقوق ملت” در قانون اساسى‏‏‏ ایران است.

٢- در ابرازنظر، مقوله «آزادى‏‏‏‏» “اهرم” و یا “پله” نردبانى‏‏‏ براى‏‏‏‏ دستیابى‏‏‏‏ به آماج‏هاى‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏ ارزیابى‏‏‏‏ نمى‏‏‏شود، بلکه به مثابه یک «موضوع استراتژیک» عنوان مى‏‏‏گردد.

نگاه استراتژیک به «آزادى‏‏‏‏» و تبدیل نمودن آن به تنـها آماج‏، درونمایه آزادى‏‏‏‏ را از محتواى‏‏‏‏ تاریخى‏‏‏‏ آن تهى‏‏‏ ساخته و به آن ‏مفهومى‏‏‏‏ خیالپردازانه، متافیزیکى‏‏‏‏ و عرفانى‏‏‏‏ بخشیده و درونمایه طبقاتى‏‏‏‏‏ آن را مسخ و مثله مى‏‏‏‏کند. در ذهن از آن پدیده‏اى‏‏‏ قائم به خود مى‏‏‏سازد که در پس آن، گویا “واقعیتى‏‏‏” تاریخى‏‏‏ وجود ندارد.

اندیشه پسامدرن و نظریه‏پردازان “مکتب فرانکفورت” مى‏‏‏‏کوشند دقیقاً این برداشت را جایگزین درونمایه تاریخى‏‏‏‏- طبقاتى‏‏‏‏ مقوله آزادى‏‏‏‏ کنند. موضع این نظریه‏پردازى‏‏‏‏ها از این رو نادرست نیست که “آزادى‏‏‏‏” و “قواعد اجتماعى‏‏‏‏”، آنطور که در دانشگاه‏هاى‏‏‏‏ کشورهاى‏‏‏‏ سرمایه‏دارى‏‏‏‏ ازجمله در ایران تدریس و آموخته مى‏‏‏‏شوند، محمل‏هاى‏‏‏‏ انسانى‏‏‏‏ در یک “جامعه مدنى‏‏‏‏” نبوده و یا دستاورد تاریخى‏‏‏ تمدن و حقوق بشر را تشکیل نمى‏‏‏دهند، بلکه نادرستى‏‏‏‏ نظریات نظریه‏پردازانى‏‏‏‏ از قبیل هابرماس، مارکوزه، وبر و دیگران در این واقعیت نهفته است که مى‏‏‏‏خواهند و مى‏‏‏‏کوشند محتوا و مضمون طبقاتى‏‏‏‏ آزادى‏‏‏ را نفى‏‏‏‏ کنند. آن را از واقعیتى‏‏‏ تاریخى‏‏‏، به پدیده‏اى‏‏‏ خودبخودى‏‏‏ و آویزان در خلا تبدیل سازند.

چه کسى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏تواند مدعى‏‏‏‏ آن باشد که سرمایه‏دارها و حاکمیت آن در ج ا ایران از “آزادى‏‏‏‏” برخودار نبوده و نیستند؟ چه کسى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏تواند مدعى‏‏‏‏ گردد که این آزادى‏‏‏‏ در خدمت چپاولِ رآنت‏خوارانه و مافیایى‏‏‏‏ آن‏ها و استثمار خشن زحمتکشان ایران قرار نداشته و ندارد؟ در پس پدیده “آزادى‏‏‏” آن‏ها، واقعیت و حقیقت غارت مافیایى‏‏‏ آن‏ها قرار دارد!

مارکس و انگلس در مانیفست کمونیستى‏‏‏‏ با صراحت و روشنى‏‏‏‏ جامعه سوسیالیستى‏‏‏‏ را جامعه‏اى‏‏‏‏ آزاد و متکى‏‏‏‏ بر همکارى‏‏‏‏ و همبستگى‏‏‏‏ انسان‏هایى‏‏‏‏ ترسیم مى‏‏‏‏کنند «که در آن رشد آزاد هـر عضو آن، پیش‏شرط براى‏‏‏‏ رشد آزاد همـه است.» جایگاه انسانى‏‏‏ و حقوق انسانى‏‏‏ فرد انسان در جامعه سوسیالیستى‏‏‏ توسط بانیان سوسیالیسم علمى‏‏‏ به عنوان پیش‏شرط دست‏یافتن بشریت به آزادى‏‏‏ ارزیابى‏‏‏ مى‏‏‏شود.

اگر باید براى‏‏‏‏ “آزادى‏‏‏‏” مفهوم و درونمایه یک آماج «استراتژیک» انسانى‏‏‏‏ و انساندوستانه را پذیرفت، باید آن را از این سخن بانیان سوسیالیسم علمى‏‏‏‏ نتیجه‏گیرى‏‏‏‏ نمود. باید آن را بیان ارزشى‏‏‏ دانست که آن‏ها براى‏‏‏ شخصیت انسان در جامعه سوسیالیستى‏‏‏ ارایه داده و درستى‏‏‏ ارزیابى‏‏‏ خود را در آثارشان به اثبات رسانده‏اند. آنچه بیان شد، اما به این معنا نیست که بانیان سوسیالیسم در مانیفست کمونیستى‏‏‏‏ سرشت تاریخى‏‏‏‏- طبقاتى‏‏‏‏ این آماج را از مد نظر دورداشته‏اند! فراموشى‏‏‏‏اى‏‏‏‏ که نظریه آن‏ها را به سطح نظریه لیبرالیستى‏‏‏‏ تنزل مى‏‏‏‏داده است.

بانیان سوسیالیسم علمى‏‏‏ را از این رو نمى‏‏‏‏توان به داشتن نظریه لیبرالیستى‏‏‏ متهم نمود، زیرا همانجا و در ادامه سخن، پیش‏شرط دیگرى‏‏‏‏ را نیز براى‏‏‏‏ رشد آزاد انسان عنوان مى‏‏‏‏کنند. این پیش‏شرط دیگر، پایان بخشیدن به مالکیت فردى‏‏‏‏ بر ابزار عمده تولید اجتماعى‏‏‏‏ است! یعنى‏‏‏‏ توجه و برجسته ساختن سرشت تاریخى‏‏‏‏- “طبقاتى‏‏‏‏” «مشکل آزادى‏‏‏‏» است!

در حالى‏‏‏‏ که در برداشت لیبرالى‏‏‏‏ از «مشکل آزادى‏‏‏‏»، پیوند میان آماج‏هاى‏‏‏‏ آنى‏‏‏‏- دموکراتیک و آتى‏‏‏‏- دورنمایى‏‏‏‏- سوسیالیستى‏‏‏‏ از مد نظر گم و فراموش مى‏‏‏‏گردد، در برداشت چپ انقلابى‏‏‏‏، در برداشت توده‏اى‏‏‏‏ از «آزادى‏‏‏‏»، سرشت تاریخى‏‏‏‏- طبقاتى‏‏‏‏ آن حفظ و در هر صحنه از مبارزات اجتماعى‏‏‏‏ برجسته مى‏‏‏‏گردد. در شکل لیبرالى‏‏‏‏ طرح مسئله، وظایف طبقاتى‏‏‏‏ حزب طبقه کارگر ایران، حزب توده ایران نفى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏شود. و باد ابهام و ناروشنى‏‏‏‏ تئوریک و سیاسى‏‏‏‏ به بادبان سردرگمى‏‏‏‏ خیزش انقلابى‏‏‏‏ مردم میهن ما انداخته مى‏‏‏‏شود.

٣- ابرازنظر محق است زمانى‏‏‏‏ که توجه را به این نکته جلب مى‏‏‏‏کند که بى‏‏‏‏ توجهى‏‏‏‏ به عمده‏ترین تضاد، یعنى‏‏‏‏ به «مشکل آزادى‏‏‏‏» مى‏‏‏‏تواند با بى‏‏‏‏مهرى‏‏‏‏ مردم روبرو گردد. نتیجه‏گیرى‏‏‏‏ از این حکم درست اما نمى‏‏‏‏تواند به معناى‏‏‏‏ ضرورت چشم‏پوشى‏‏‏‏ از طرح «مسایل طبقاتى‏‏‏‏» باشد، زیرا طرح هـم‏زمـان مسایل دورنمایى‏‏‏‏ گویا «حداقل آب در هاون کوبیدن» و «حداقل ناخودآگاه، تفرقه برانگیز» است.

بغرنجى‏‏‏‏ درک و شناخت دیالکتیک و بهم‏تنیدگى‏‏‏ میان آماج آنى‏‏‏‏ خیزش انقلابى‏‏‏‏ مردم، یعنى‏‏‏‏ مقوله آزادى‏‏‏‏ که از سرشت “عمده‏ترین تضاد” جامعه ایرانى‏‏‏‏ در دوران کنونى‏‏‏‏ برخوردار است، و ایجاد پیوند میان آن با آماج‏هاى‏‏‏‏ آتى‏‏‏‏- دورنمایى‏‏‏‏ خیزش مردم، یعنى‏‏‏ طرح عدالت اجتماعى‏‏‏ نسبى‏‏‏، راه رشد و دورنماى‏‏‏ اقتصادى‏‏‏ به سود لایه‏هاى‏‏‏ فرودست و میانى‏‏‏ جامعه که “اصلى‏‏‏ترین تضاد” دوران کنونى‏‏‏ جامعه ایرانى‏‏‏ را تشکیل مى‏‏‏دهد، آرى‏‏‏ بغرنجى‏‏‏ درک و شناخت رابطه دیالکتیکى‏‏‏ میان این دو مقوله ما را مجاز نمى‏‏‏دارد از طرح هم‏زمان خواست‏ عدالت اجتماعى‏‏‏ در کنار خواست “آزادى‏‏” چشم بپوشیم. وظیفه انقلابى‏‏‏ روز، درست نشان دادن و اثبات پیوند مستدل و قابل درک این دو آماج به توده‏ها است. درغیراین صورت، خیزش انقلابى‏‏‏ مردم به ابزار پیروزى‏‏‏ نظام سرمایه‏دارى‏‏‏ در ترکیبى‏‏‏ دیگر تبدیل گشته و جنبش توده‏اى‏‏ و چپ انقلابى‏‏ چوبدست آن شده است. ترکیبى‏‏‏ که رسانه‏هاى‏‏‏ گروهى‏‏‏ امپریالیستى‏‏‏ براى‏‏  پیروزى‏‏‏ آن شدیداً تبلیغ کرده و ارتجاع جهانى‏‏‏ با میلیون‏ها دلار و یورو و صرف نیروى‏‏‏ بسیار تدارک آن را دیده و مى‏‏‏بیند!

تا زمانى‏‏‏ که ابعاد اقتصادى‏‏‏ خواست‏هاى‏‏‏ مردم روشن نباشد و تبلور نیابد، مبارزات در سطح مورد علاقه امپریالیسم ادامه یافته و نهایتاً به پیروزى‏‏‏ این محافل خواهد انجامید.

ایجاد سردرگمى‏‏‏ نظرى‏‏‏ درباره یکپارچگى‏‏‏ دو آماج روز و آتى‏‏‏ خیزش انقلابى‏‏‏ مردم، یکى‏‏‏ از عمده‏ترین وظایف دستگاه‏هاى‏‏‏ تبلیغاتى‏‏‏ امپریالیستى‏‏‏ از قبیل تلویزیون صداى‏‏‏ آمریکا، بى‏‏‏بى‏‏‏سى‏‏‏ و دیگران است. “آزادى‏‏‏” تنها مقوله‏ایست که موضوع به اصطلاح بحث‏ها را در این رسانه‏ها تشکیل مى‏‏‏دهد. “بحث”‏هایى‏‏‏ که در آن تنها موافقان و هم‏نظران شرکت داشته و گویا بسیار دموکراتیک نیز برگزار مى‏‏‏گردند. این تبلیغات امپریالیستى‏‏‏ تمام توان و سعى‏‏‏ خود را متمرکز در این نکته ساخته است که مضمون واقعى‏‏‏ و بغرنج آماج‏هاى‏‏‏ آزادیخواهانه و عدالت‏جویانه خیزش مردم میهن ما را پرده‏پوشى‏‏‏ کرده و این مضمون را تنها در سطح «آزادى‏‏‏» و «حقوق بشر» مطرح ساخته و “بحث” را به آن محدود کند. اعلام پایان زمان «لیبرالیزم» و «سرمایه‏دارى‏‏‏» توسط احمدى‏‏‏نژاد، در حالى‏‏‏ که دولت او به مجرى‏‏‏ سیاست نولیبرالیسم امپریالیستى‏‏‏ تبدیل شده است و سرمایه‏هاى‏‏‏ ملى‏‏‏ و متعلق به مردم را در بازار بورس بفروش مى‏‏‏رساند، آن روى‏‏‏ مدال همین تبلیغات رسانه‏هاى‏‏‏ امپریالیستى‏‏‏ را نشان مى‏‏‏دهد و به نمایش مى‏‏‏گذارد. فقدان یک برنامه اقتصاد ملى‏‏‏ دموکراتیک و شفاف در خدمت پاسخگویى‏‏‏ به منافع وسیع‏ترین لایه‏هاى‏‏‏ محروم و میانه جامعه، سرکوب خشن و اعمال دیکتاتورى‏‏‏ بى‏‏‏پرده و قانون‏شکنانه سرمایه‏دارى‏‏‏ مافیایى‏‏‏ که با سیماى‏‏‏ دروغین ضدامپریالیستى‏‏‏ اعمال مى‏‏‏گردد، نه تنها تظاهر یک مقاومت ملى‏‏ و استقلال طلبانه در برابر یورش امپریالیسم جهانى‏‏ نیست، بلکه دقیقاً آن روى‏‏‏ دیگر مدال همین تبلیغات امپریالیستى‏‏‏ را تشکیل مى‏‏‏دهد. سرمایه‏دارى‏‏‏ جهانى‏‏‏ براى‏‏‏ پیشبرد مقاصد و سیاست خود به اعمال چنین سیاست ضدمردمى‏‏‏ و ضدملى‏‏‏ توسط سرمایه‏دارى‏‏‏ حاکم در ج ا ایران نیاز دارد. سرشت هم‏سوى‏‏ این دو سیاست آن‏چنان روشن و قابل درک است، که اثبات خاص آن در اینجا ضرورتى‏‏‏ ندارد. اما اشاره به واقعیتى‏‏ دیگر در جهان امروز ضرورى‏‏ است.

جنبش‏هاى‏‏ ضدامپریالیستى‏‏ در دوران کنونى‏‏ در منطقه کارائیب، براى‏‏ نمونه در ونزوئلا، بولیوى‏‏ و به طریق اولى‏‏ در کوبا، هم‏زمان با پیشرفت دموکراسى‏‏ و آزادى‏‏ بیان، آزادى‏‏ اجتماعات و ائتلاف‏ها به پیش مى‏‏روند و اوج مى‏‏گیرند و به کیفیت‏هاى‏‏ بالاترى‏‏ دست مى‏‏یابند. در قانون اساسى‏‏ ونزوئلا همه‏پرسى‏‏ میان دوره‏اى‏‏ براى‏‏ تائید و یا خلع رئیس جمهور انتخاب شده به تصویب رسیده است. این در حالى‏‏ است که در ایران راى‏‏ عیان مردم با تقلب و خشونت پایمال مى‏‏گردد. آرى‏‏ این سیاست ضدمردمى‏‏ و ضدقانونى‏‏ روى‏‏ دیگر مدال تبلیغات امپریالیستى‏‏ براى‏‏ توجیه “حقوق بشر” آمریکایى‏‏ و صدور آن به کشورهاى‏‏ دیگر مى‏‏باشد.

سطور زیر کوششى‏‏‏‏ است براى‏‏‏‏ توضیح بغرنجى‏‏‏ دیالکتیک پیوند و بهم‏تنیدگى‏‏‏ میان آماج‏هاى‏‏‏ آنى‏‏‏ و آتى‏‏‏ خیزش انقلابى‏‏‏ مردم‏ و خطرهایى‏‏‏‏ که مى‏‏‏‏تواند از عدم درک آن براى‏‏‏ مبارزات مردم و میهن انقلابى‏‏‏ ما بوجود آید. خطرهایى‏‏‏‏ که نمى‏‏‏‏تواند براى‏‏‏‏ توده‏اى‏‏‏‏ها به طور عام و حزب توده ایران، حزب طبقه کارگر ایران به طور خاص و در کل براى‏‏‏‏ “چپ انقلابى‏‏‏‏” بى‏‏‏‏تفاوت باشد. زیرا بى‏‏‏‏توجهى‏‏‏‏ به این خطرها آب ریختن به آسیاب امپریالیسم است. آبى‏‏‏‏ که ازجمله از راه ایجاد پراکندگى‏‏‏‏ نظرى‏‏‏‏ و سازمانى‏‏‏‏ در جنبش توده‏اى‏‏‏‏ و حزب توده ایران دنبال مى‏‏‏‏شود.

سیاست ضدمردمى‏‏‏‏ حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏

اول- عمده‏ترین تضاد در دوران کنونى‏‏‏‏ در ایران، خواست وسیع‏ترین لایه‏ها و طبقات اجتماعى‏‏‏‏ است براى‏‏‏‏ دستیابى‏‏‏‏ به آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ قانونى‏‏‏‏ تصریح شده در اصل‏هاى‏‏‏‏ بخش “حقوق ملت” در قانونى‏‏‏‏ اساسى‏‏‏‏: آزادى‏‏‏‏ بیان و عقیده، اجتماعات و آزادى‏‏‏‏ راه‏پیمایى‏‏‏‏ مسالمت‏آمیز، تشکیل احزاب و سازمان‏هاى‏‏‏‏ دموکراتیک و صنفى‏‏‏‏ و سیاسى‏‏‏‏- طبقاتى‏‏‏‏ (فعالیت قانونى‏‏‏ احزاب مدافع منافع طبقاتى‏‏‏‏ لایه‏هاى‏‏‏‏ متفاوت اجتماعى‏‏‏‏، کارگران، سرمایه‏داران و…)  و همچنین حق برخوردارى‏‏‏‏ از تساوى‏‏‏‏ حقوق میان مردم همه خلق‏هاى‏‏‏‏ میهن ما، میان زنان و مردان، حفظ و احترام به حیثیت، جان، مال، حقوق، مسکن و شغل اشخاص، منع تفتیش عقاید، منع دستگیرى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ خودسرانه و غیرقانونى‏‏‏‏، منع ضرب و شتم و شکنجه اشخاص، برخودارى‏‏‏‏ شهروندان از حقوق و تامین اجتماعى‏‏‏‏ و… .

این حقوق توسط نظام سرمایه‏دارى‏‏‏‏ حاکم و با هدف دستیابى‏‏‏‏ به امکان چپاول مافیایى‏‏‏‏ و رآنت‏خوارانه مردم و ثروت‏هاى‏‏‏‏ ملى‏‏‏ و متعلق به مردم در سال‏هاى‏‏‏‏ طولانى‏‏‏‏ گذشته به سود سرمایه‏داران پایمال شده است. سرمایه‏داران در طول همه این سال‏ها از «آزادى‏‏‏‏» کامل برخودار بوده‏اند. آزادى‏‏‏‏ طبقاتى‏‏‏‏ به سود آن‏ها در طول تمام این سال‏ها برقرار بوده است. آن‏ها از حق ایجاد‏ احزاب و سازمان‏هاى‏‏‏‏ علنى‏‏‏‏ و مافیایى‏‏‏ و فعالیت سیاسى‏‏‏ آزاد‏ کامل برخودار بوده‏ و هستند.

در چنین شرایطى‏‏‏،‏ سرمایه‏دارى‏‏‏‏ حاکم در ایران، بخش دولتى‏‏‏‏ اقتصاد را تیول خود دانسته و با غارت مافیایى‏‏‏ به ورشکست کشانده و مى‏‏‏‏خواهد ثروت‏هاى‏‏‏‏ ملى‏‏‏‏ ومتعلق به مردم در این بخش از اقتصاد ملى‏‏‏‏ ایران را به ثمن بخس در بازار بورس به حراج گذاشته و با فروش آن به سرمایه هرز و سوداگر مالى‏‏‏‏ امپریالیستى‏‏‏‏، این غارت امپریالیستى‏‏‏‏ را وسیله تداوم حاکمیت چپاولگرانه و سرکوبگرانه خود سازد. اجراى‏‏‏‏ نسخه نولیبرال سرمایه‏دارى‏‏‏‏ جهانى‏‏‏‏ تحت عنوان “خصوصى‏‏‏‏ و آزادسازى‏‏‏‏ اقتصادى‏‏‏‏” در ایران، چنین هدفى‏‏‏ را دنبال مى‏‏‏کند.

براین‏پایه است که از یک‏سو دستیابى‏‏‏‏ به آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ قانونى‏‏‏‏ توسط‏ مردم میهن ما به مثابه شهروندانى‏‏‏ آزاد و برخوردار از حقوق انسانى‏‏‏‏ و قانونى‏‏‏‏، آماج مبارزات روز آن‏ها را تشکیل مى‏‏‏دهد؛ آزادى‏‏‏هاى‏‏‏ قانونى‏‏‏اى‏‏‏ که با تحقق آن‏ها عمده‏ترین تضاد جامعه در دوران کنونى‏‏‏ حل خواهد گشت؛

از سوى‏‏‏ دیگر، مبارزه براى‏‏‏ دستیابى‏‏‏ به آزادى‏‏‏هاى‏‏‏ قانونى‏‏‏، همزمان “اهرم” پرتوانى‏‏‏ را تشکیل مى‏‏‏دهد براى‏‏‏‏ جلوگیرى‏‏‏‏ کردن از برباد رفتن زمینه عینى‏‏‏ و مادى‏‏‏ زیربناى‏‏‏ استقلال اقتصادى‏‏‏‏- سیاسى‏‏‏‏ ایران. زیرا تردیدى‏‏‏ وجود ندارد که بدون در اختیار داشتن ثروت‏هاى‏‏‏ ملى‏‏‏، هیچ کشورى‏‏‏ قادر به حفظ منافع اقتصادى‏‏‏- سیاسى‏‏‏ خود در برابر هجوم سرمایه غارتگر امپریالیستى‏‏‏ نخواهد بود. بهبود روزافزون موقعیت اقتصادى‏‏‏ جمهورى‏‏‏ خلق چین در جهان و در برابر هجوم سرمایه خارجى‏‏‏، تنها با حفظ این اهرم پرتوان اقتصادى‏‏‏، یعنى‏‏‏ حفظ اقتصاد متمرکز ملى‏‏‏ در اختیار ارگان‏هاى‏‏‏ حاکمیت خلق ممکن شده است. حفظ این اهرم اقتصادى‏‏‏ پرتوان، این کشور را در کوتاه‏ترین مدت قادر ساخته است، درعین براندازى‏‏‏ گرسنگى‏‏‏ و فقر مطلق از دیرباز در کشورى‏‏‏ با جمعیت ٣ر١ میلیارد‏ و ارتقاى‏‏‏ سطح زندگى‏‏‏ و رفاه صدها میلیون از مردم کشور، ابزار کنترل سرمایه‏ خارجى‏‏‏ در چین را نیز در اختیار داشته باشد و موانع ضرور را براى‏‏‏ نفوذ سیاسى‏‏‏- فرهنگى‏‏‏ آن بوجود آورد.

حفظ این اهرم پرتوان اقتصادى‏‏‏ درعین حال پیش‏شرط رشد و شکوفایى‏‏‏ چشم‏گیر بخش خصوصى‏‏‏ در جمهورى‏‏‏ خلق چین مى‏‏‏باشد. تضادهاى‏‏‏ موجود بین دو بخش اقتصاد عمومى‏‏‏- دولتى‏‏‏ و خصوصى‏‏‏ در چین به سود رشد و ترقى‏‏‏ کل اقتصاد کشور حل شده است. یافتن چنین راه‏حل‏هاى‏‏‏ مطابق با شرایط اقتصادى‏‏‏- اجتماعى‏‏‏ ایران نیز ممکن مى‏‏‏باشد. برخودارى‏‏‏ از آزادى‏‏‏هاى‏‏‏ قانونى‏‏‏، ازجمله آزادى‏‏‏ بیان و …، نقش عمده‏اى‏‏‏ در یافتن راه‏حل‏هاى‏‏‏ مطابق با منافع مردم میهن ما داراست.

آزادى‏‏‏هاى‏‏‏ قانونى‏‏‏‏ اهرمى‏‏‏ را تشکیل مى‏‏‏دهند علیه اقدام ضدملى‏‏‏‏ و ضد منافع نسل‏هاى‏‏‏‏ آینده کشور در به حراج گذاشتن ثروت‏هاى‏‏‏‏ ملى‏‏‏‏.

این دو آماج به‏طور اجتناب‏ناپذیر توامان بوده و جفت دیالکتیکى‏‏‏ درونمایه خیزش انقلابى‏‏‏ مردم میهن ما را به‏عنوان یک ضرورت تاریخى‏‏‏‏ تشکیل مى‏‏‏دهند.

توامانى‏‏‏‏ و بهم‏تنیدگى‏‏‏‏ این دو آماجِ جداناپذیر، مفهوم و درونمایه ضرورت پیوند زدن میان آماج آنى‏‏‏‏- دموکراتیک «آزادى‏‏‏‏» با آماج آتى‏‏‏‏- دورنمایى‏‏‏‏ در سیاست حزب توده ایران را نشان داده و مستدل مى‏‏‏سازد.

تفکیک‏ناپذیرى‏‏‏‏ آماج «آزادى‏‏‏‏»هاى‏‏‏‏ قانونى‏‏‏‏، به مثابه “اهرم” و وسیله کنترل اجتماعى‏‏‏‏ ضرور و “پله‏اى‏‏‏‏ از نردبان”‌ دستیابى‏‏‏‏ به یک اقتصاد ملى‏‏‏‏ و دموکراتیک در خدمت مردم و همچنان ارزیابى‏‏‏ آن به‏مثابه “اهرمى‏‏‏” براى‏‏‏‏ حفظ استقلال اقتصادى‏‏‏‏- سیاسى‏‏‏‏ ایران، نتیجه‏گیرى‏‏‏‏ قانونمند و علمى‏‏‏ است که‏ ضرورت ایجاد پیوند آگاهانه میان وظایف آنى‏‏‏‏ و آتى‏‏‏‏ حزب توده ایران، حزب طبقه کارگر ایران را مستند مى‏‏‏سازد. این نتیجه‏گیرى‏‏‏ علمى‏‏‏ «آب در هاون کوبیدن»، که “على‏‏‏‏” در ابرازنظر پیش‏گفته مطرح مى‏‏‏‏سازد، نیست!

طرح «مسایل طبقاتى‏‏‏‏» به سود وسیع‏ترین لایه‏هاى‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏، برخلاف ادعاى‏‏‏‏ مطرح شده در ابرازنظر، مورد حمایت توده مردم از طبقات مختلف قرار خواهد گرفت. زیرا با ایجاد پیوند میان آماج آنى‏‏‏‏ «آزادى‏‏‏‏» و آماج آتى‏‏‏ براى‏‏‏ رشد اجتماعى‏‏‏‏ به سود «طبقات مختلف»، نه تنها راه براى‏‏‏‏ حل “عمده‏ترین تضاد”، یعنى‏‏‏‏ «مشکل آزادى‏‏‏‏» در دوران کنونى‏‏‏‏ به سود مردم گشاده مى‏‏‏‏شود، بلکه به حل “اصلى‏‏‏‏‏ترین تضاد” در جامعه نیز مى‏‏‏انجامد، که بدون حل آن، رشد ترقى‏‏‏‏خواهانه جامعه به سود وسیع‏ترین لایه‏هاى‏‏‏ اجتماعى‏‏‏ ممکن نبوده و بن‏بست اقتصادى‏‏‏‏- اجتماعى‏‏‏‏ کنونى‏‏‏‏ ناگشودنى‏‏‏ باقى‏‏‏ خواهد ماند. تنها با درک بغرنجى‏‏‏ شرایط مبارزه در دوران کنونى‏‏‏، «مشکل آزادى‏‏‏‏» با محتوایى‏‏‏‏ تاریخى‏‏‏‏- طبقاتى‏‏‏‏ به سود وسیع‏ترین لایه‏هاى‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏ در جامعه حل مى‏‏‏‏گردد. “نگرانى‏‏‏”‏ على‏‏‏ از ایجاد شدن «تفرقه» میان «توده مردم از طبقات مختلف» مستدل نیست! اشتراک منافع وسیع‏ترین لایه‏هاى‏‏‏ زحمتکش و میانى‏‏‏ جامعه در تلفیق دو آماج مبارزاتى‏‏‏، ضامن وحدت آن‏هاست. تنها غارتگران داخلى‏‏‏ و خارجى‏‏‏ در بیرون از حیطه این منافع مردمى‏‏‏ و ملى‏‏‏ قرار دارند و «تفرقه» با آن‏ها، نیاز تاریخى‏‏‏ مبارزات مردم را تشکیل مى‏‏‏دهد.

دوم- شناخت و درک “اصلى‏‏‏‏ترین تضاد” در جامعه که حل آن به سود مردم و رشد ترقى‏‏‏‏خواهانه آینده کشور و برطرف شدن بن‏بست ایجاد شده براى‏‏‏‏ رشد اقتصادى‏‏‏‏- اجتماعى‏‏‏‏ جامعه است، از آن‏رو با بغرنجى‏‏‏‏ روبروست، زیرا براى‏‏ نگرش غیرانتقادى‏‏ و ظاهربین، واقعیت بن‏بست رشد اقتصادى‏‏‏- اجتماعى‏‏‏ به سود وسیع‏ترین لایه‏هاى‏‏‏ زحمتکش و محروم و میانى‏‏‏ جامعه در پس پدیده «مشکل آزادى‏‏‏‏» (“عمده‏ترین تضاد”) پنهان است و بى‏‏‏‏واسطه درک نمى‏‏‏‏گردد. باوجود این، “اصلى‏‏‏‏ترین تضاد” (راه رشد اقتصادى‏‏‏ به سود زحمتکشان)، چنانکه حل “عمده‏ترین تضاد” (آزادى‏‏‏هاى‏‏‏ قانونى‏‏‏)، آماج و مسئله روز خیزش انقلابى‏‏‏‏ مردم را تشکیل داده و حل هم‏زمان و توامان  خود را مى‏‏‏طلبد. به اصطلاح حل گام به گام و نه توامان “عمده‏ترین تضاد” (مسئله آزادى‏‏‏) و “اصلى‏‏‏ترین تضاد” (مسئله عدالت اجتماعى‏‏‏ به سود زحمتکشان) تنها و تنها به سود تداوم حاکمیت بلامنازع سرمایه‏داران عمل خواهد کرد. منافع مردم، خیزش انقلابى‏‏‏ و جانفشانى‏‏‏ آنان در جهت خدمت به منافع سرمایه‏دارى‏‏‏ داخلى‏‏‏ و جهانى‏‏ منحرف شده و‏ برباد خواهد رفت. چنین سیاستى‏‏‏ نمى‏‏‏تواند و نباید هدف جنبش توده‏اى‏‏‏ باشد و نیست!

مردم به آزادى‏‏‏‏ همانند هوا از این رو نیاز دارند، تا با برخودارى‏‏‏‏ از آن به حقوق اقتصادى‏‏‏‏- اجتماعى‏‏‏‏ خود و عدالت اجتماعى‏‏‏‏ دست‏یابند. آزادى‏‏‏ وسیله‏اى‏‏‏ براى‏‏‏ دسترسى‏‏‏ به هدف!

وظیفه اندیشه انقلابى‏‏‏‏ و تحلیل‏گر توده‏اى‏‏‏‏، همانطور که طبرى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏آموزد، نشان دادن واقعیت در پس پدیده است.

حل “عمده‏ترین تضاد”، یا «مشکل آزادى‏‏‏‏» تنها در ارتباط با پاسخ به پرسش درباره سرشت نظام اقتصادى‏‏‏‏ و حل آن به سود مردم، موضعى‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏ است. موضعى‏‏‏ که خسرو گلسرخى‏‏‏ در بیدادگاه سلطنتى‏‏‏ اتخاذ و اعلام کرد. گلسرخى‏‏‏ دسترسى‏‏‏ به آزادى‏‏‏ را با هدف‏ تعیین سرنوشت مردم توسط خود خواستار بود و این خواست را با جسارت انقلابى‏‏‏‏ مطرح ساخت و حکم اعدام خود را امضا نمود. (“بابک داد”روز جمعه ۶ شهریور ١٣٨٨ (٢٨ اوت ٢٠٠٩) در برنامه “روى‏‏‏‏ خط” تلویزیون “صداى‏‏‏‏ آمریکا” این موضع خسرو گلسرخى‏‏‏ را توضیح داد. بازپخش این برنامه از طرف مسئولان این رسانه امپریالیستى‏‏‏‏ قطع شد!)

دستیابى‏‏‏‏ به آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ قانونى‏‏‏‏ تنها داراى‏‏‏ مضمون برخوردارى‏‏‏‏ مردم از حقوق قانونى‏‏‏‏ خود در بخش “حقوق ملت” در قانون اساسى‏‏‏ ج ا ایران نمى‏‏‏باشد، بلکه همچنین مضمون و پیش‏شرط ضرورى‏‏‏ براى‏‏‏ ایجاد یک اقتصاد ملى‏‏‏‏ و دموکراتیک را به سود مردم و استقلال کشور در بر دارد.

سوم- ازاین‏رو نمى‏‏‏‏توان براى‏‏‏‏ حل “عمده‏ترین تضاد” در جامعه، سرشتى‏‏‏‏ «استراتژیک» و فاقد مضمون طبقاتى‏‏‏ و تاریخى‏‏‏ قایل شد.

این نظریه پسامدرنیستى‏‏‏‏ و متعلق به مکتب فرانکفورت که در کشورهاى‏‏‏‏ سرمایه‏دارى‏‏‏‏، ازجمله در ایران به عنوان دروس دانشگاهى‏‏‏‏ در رشته‏هاى‏‏‏‏ جامعه‏شناختى‏‏‏‏ تدریس مى‏‏‏‏گردد، نظریه‏اى‏‏‏‏ پوزیتیویستى‏‏‏‏ بوده و در خدمت حفظ شرایط موجود قرار دارد. برخورد خشن لایه‏هاى‏‏‏‏ حاکم سرمایه‏دارى‏‏‏‏ در ایران علیه خیزش انقلابى‏‏‏‏ مردم در ماه‏هاى‏‏‏‏ اخیر، نادرستى‏‏‏‏ تئوریک این نظریه و واقعیت وجود دیکتاتورى‏‏‏ طبقاتى‏‏‏‏ سرمایه‏دارى‏‏‏ را در جامعه نشان مى‏‏‏‏دهد و مى‏‏‏‏آموزاند.

آزادى‏‏‏‏ وسیله و ابزار دستیابى‏‏‏‏ به عدالت اجتماعى‏‏‏‏ است. پایمال ساختن آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ قانونى‏‏‏‏ وسیله و ابزار برقرارى‏‏‏‏ حاکمیت چپاولگرانه سرمایه‏دارى‏‏‏‏ بر کشور بوده است. بازگشت آزادى‏‏‏‏ با هدف پایان بخشیدن به این غارت و چپاول همراه است.

نظرى‏‏‏‏ که آگاهانه بکوشد مقوله آزادى‏‏‏‏ را از محتواى‏‏‏‏ تاریخى‏‏‏‏- طبقاتى‏‏‏‏ آن تهى‏‏‏‏ سازد، آگاهانه در خدمت حفظ شرایط حاکم موجود قرار دارد. حفظ حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏ و تحمیل سیر قهقرایى‏‏‏‏ به دستاوردهاى‏‏‏‏ ایجاد شده بدنبال پیروزى‏‏‏ انقلاب بزرگ بهمن ۵٧، امکان برقرارى‏‏‏ یک اقتصاد ملى‏‏‏ و دموکراتیک را در ایران نابود مى‏‏‏سازد. امکانى‏‏‏ که با اصل‏هاى‏‏‏‏ ۴٣ و ۴۴ قانون اساسى‏‏‏‏ بوجود آمده است و پایبندى‏‏‏ به آن، شرایط قانونى‏‏‏‏ براى‏‏‏ برپایى‏‏‏‏ یک اقتصاد ملى‏‏‏‏ و دموکراتیک را در ایران ارایه مى‏‏‏دهد. اصل‏هایى‏‏‏‏ که اکنون پایمال شده‏اند و باید بارى‏‏‏‏ دیگر بر کرسى‏‏‏‏ نشانده شوند.

در پایمال ساختن این دستاورد تاریخى‏‏‏،‏ ارتجاع داخلى‏‏‏‏ و خارجى‏‏‏‏ همدستان و داراى‏‏‏‏ منافع مشترک هستند. باید به سینه چاک کردن مفسران تلویزیون صداى‏‏‏‏ آمریکا، بى‏‏‏‏بى‏‏‏‏سى‏‏‏‏ و دیگر دستگاه‏هاى‏‏‏‏ تبلیغاتى‏‏‏‏ امپریالیستى‏‏‏‏ نگاه کرد و درک کرد که متحدان طبیعى‏‏‏‏ (زیرا داراى‏‏ منافع مشترک) آن‏ها در ایران کیانند. این متحدان، بى‏‏‏‏تفاوت از اختلاف نظر و تضاد منافع لایه‏هاى‏‏‏‏ آن، همگى‏‏‏‏ خواستار اجراى‏‏‏‏ بى‏‏‏ چون و چراى‏‏‏ نسخه نولیبرال “خصوصى‏‏‏‏ و آزادسازى‏‏‏‏ اقتصادى‏‏‏‏” امپریالیستى‏‏‏‏ در ایران و دست‏یافتن به توافق بر سر شرکت سرمایه امپریالیستى‏‏‏ در غارت ثروت‏هاى‏‏‏ ملى‏‏‏ ایران هستند. اعلام اجراى‏‏‏ حکم حکومتى‏‏‏ درباره نقض اصل ۴۴ قانون اساسى‏‏‏ توسط محمود احمدى‏‏‏‏نژاد در حضور آیت‏الله خامنه‏اى‏‏‏ در روز ارایه برنامه دولت نامشروع خود و دستور کار جلسه نمایندگان دولت‏هاى‏‏‏ پنج به علاوه یک با ایران در ترکیه (اول سپتامبر ٢٠٠٩)، هیچ مضمونى‏‏‏ دیگر دارا نیستند.

هدف هیچ کدام از سرمایه‏گذارى‏‏‏‏هاى‏‏‏ خارجى‏‏‏‏، برپایى‏‏‏‏ رشته‏هاى‏‏‏‏ جدید تولیدى‏‏‏‏ نیست. منظور تاراج ثروت‏هاى‏‏‏‏ ملى‏‏‏‏ و متعلق به مردم در بازار بورس است. حتى‏‏‏‏ هشتاد درصد از صنعت ملى‏‏‏‏ شده نفت ایران قرار است پس از ۶٠ سال حاکمیت ملى‏‏‏ بر آن، در این بازار به حراج گذاشته شود.

تاکید میرحسین موسوى‏‏‏‏ در تبلیغات انتخاباتى‏‏‏‏ خود بر «توان‏هاى‏‏‏‏ اصل‏هاى‏‏ ۴٣ و ۴۴ قانون اساسى‏‏‏‏»، که بیان موضع و دید چپ مذهبى‏‏‏‏ مى‏‏‏باشد که رهبرى‏‏‏‏ انقلاب بهمن ۵٧ را ‏ بدست گرفت، تنها در برداشتى‏‏‏‏ با مضمون برشمرده شده در پیش، مى‏‏‏‏تواند مورد تائید مردم انقلابى‏‏‏‏ قرار گیرد و در آن دوران نیز قرار گرفت و از پشتیبانى‏‏‏‏ حزب توده ایران برخوردار شد. باید در این زمینه نظریات موسوى‏‏‏‏ و دیگر نمایندگان جنبش اصلاحات با صراحت و روشنى‏‏‏‏ بیش‏ترى‏‏‏‏ بیان گشته و بروز یابد، تا قادر به تجهیز توده‏هاى‏‏‏‏ زحمتکش و میهن دوست گردد.

باید رابطه میان آزادى‏‏‏ و عدالت اجتماعى‏‏‏ را برجسته ساخت، تا مرز میان خیزش انقلابى‏‏‏ مردم براى‏‏‏ تحکیم حقوق و آزادى‏‏‏هاى‏‏‏ قانونى‏‏‏ و دموکراتیک مبتنى‏‏‏ بر قانون اساسى‏‏‏ بیرون آمده از دل انقلاب بزرگ بهمن ۵٧، نسبت به سیاست و برنامه “حقوق بشر” آمریکایى‏‏‏ از صراحت و شفافیت کافى‏‏‏ برخوردار گردد. تنها از این طریق بى‏‏‏پایگى‏‏‏ ادعاهاى‏‏‏ حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏ در بیدادگاه‏هاى‏‏‏ غیرقانونى‏‏‏ درباره اقدام علیه حاکمیت ملى‏‏‏ افشا و به اثبات رسانده مى‏‏‏شود. سرشت ملى‏‏‏‏ اصل‏هاى‏‏‏ ۴٣ و ۴۴ قانون اساسى‏‏‏ که زمینه ایجاد و حفظ استقلال اقتصادى‏‏‏‏ و سیاسى‏‏‏‏ کشور هستند، باید برجسته گشته و دفاع از آن به وظیفه عمومى‏‏‏‏ و ملى‏‏‏‏ تبدیل گردد.

بدون حفظ ثروت‏هاى‏‏‏‏ ملى‏‏‏‏  متعلق به مردم، که طبق قانون اساسى‏‏‏ حاکمیت‏ وظیفه حفظ و توسعه آن را بعهده داشته است، زیربناى‏‏‏‏ استقلال اقتصادى‏‏‏‏ کشور براى‏‏‏‏ همیشه برباد داده مى‏‏‏‏شود. بدون در اختیار داشتن ثروت‏هاى‏‏‏‏ ملى‏‏‏‏ که عمل‏کرد آن باید شفاف و دموکراتیک و قابل نظارت عمومى‏‏‏‏ و مردمى‏‏‏ (توسط احزاب و سازمان‏هاى‏‏‏ دموکراتیک، نشریات و روزنامه‏هاى‏‏‏‏ مستقل و مدافع دستاوردهاى‏‏‏‏ انقلاب بهمن ۵٧) باشد، حفظ استقلال اقتصادى‏‏‏‏ کشور و برپایى‏‏‏‏ عدالت اجتماعى‏‏‏‏ نسبى‏‏‏‏ به سود وسیع‏ترین لایه‏هاى‏‏‏‏ زحمتکش و محرومان اجتماعى‏‏‏‏ ممکن نخواهد بود. بدون قرار داشتن ثروت‏هاى‏‏‏‏ ملى‏‏‏‏ در خدمت عدالت اجتماعى‏‏‏‏، حق مردم براى‏‏‏‏ تعیین سرنوشت خود بر کرسى‏‏‏‏ نشانده نخواهد شد.

دو جریان مخالف

تنها با ایجاد ارتباط و پیوند میان‏‏ آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ قانونى‏‏‏‏ و دموکراتیک و فردى‏‏‏‏ که در بخش “حقوق ملت” در قانون اساسى‏‏‏‏ تضمین مى‏‏‏‏شود، با برپایى‏‏‏‏ اقتصادى‏‏‏‏ ملى‏‏‏‏ و دموکراتیک برپایه اصل‏هاى‏‏‏‏ ۴٣ و ۴۴ قانون اساسى‏‏‏‏، به عبارت دیگر، تنها با برقرارى‏‏‏‏ ارتباط و پیوند میان «آزادى‏‏‏‏» و «عدالت اجتماعى‏‏‏‏» زمینه ضرورى‏‏ براى‏‏ «حمایت توده مردم از طبقات مختلف» بوجود خواهد آمد و خیزش انقلابى‏‏ مردم تعمیق خواهد یافت. هر برداشتى‏‏‏‏ دیگر به عنوان موضع حزب توده ایران، حزب طبقه کارگر ایران، برداشتى‏‏‏‏ نادرست مى‏‏‏‏باشد.

مرز این موضع را باید در برابر مواضع “چپ آمریکایى‏‏‏‏” یا “تربچه‏هاى‏‏‏‏ پوک” با قاطعیت و روشنى‏‏‏‏ حفظ و افشا نمود. «پررنگ کردن» و بیان دقیق و صریح این موضع و برداشت طبقاتى‏‏‏‏ از مقوله «آزادى‏‏‏‏»، برخلاف ادعاى‏‏‏‏ “على‏‏‏‏” در ابرازنظر پیش گفته، «آب در هاون کوبیدن» و تفرقه‏اندازى‏‏‏‏ نیست. برداشت این “على‏‏‏‏” و همه “على‏‏‏‏”هاى‏‏‏‏ دیگر مستدل نبوده، مرز میان چپ انقلابى‏‏‏ و “تربچه‏هاى‏‏‏ پوک” را مخدوش ساخته و باد ابهام نظرى‏‏‏‏ و تئوریک را به بادبادن خیزش انقلابى‏‏‏‏ مردم هدایت مى‏‏‏‏کند.

وظیفه نشان دادن تئوریک و عملى‏‏‏ این بهم‏پیوستگى‏‏‏، وظیفه توده‏اى‏‏‏هاست. خواست نقض این وظیفه، خواستى‏‏‏ نابخردانه و ارتجاعى‏‏‏ است. اینکه مردم این بغرنجى‏‏‏ را گویا درک نمى‏‏‏کنند، پس ما باید از توضیح آن احتراز جویم، همان استدلالى‏‏‏ است که ابرازنظر کننده دیگرى‏‏‏، یکى‏‏‏ از همکاران “راه توده” و على‏‏‏ خدایى‏‏‏ نیز درباره “خصوصى‏‏‏سازى‏‏‏” مطرح ساخت. او در توجیه دفاع خود از نسخه امپریالیستى‏‏‏ خصوصى‏‏‏ و آزادسازى‏‏‏ اقتصادى‏‏‏ نوشت که گویا از آنجا که «برخى‏‏‏ از اصلاح‏طلبان خواستار خصوصى‏‏‏سازى‏‏‏ هستند»، باید ما نیز به توجیه این سیاست بپردازیم.

دو جریان در جنبش توده‏اى‏‏‏‏ ارزیابى‏‏‏‏ برشمرده شده در بالا را نفى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏کنند.

یکى‏‏‏‏، نتوانسته است درونمایه تئوریک‏ برقرارى‏‏‏‏ پیوند میان خواست‏هاى‏‏‏‏ آنى‏‏‏‏- دموکراتیک، در مرکز آن مسئله «آزادى‏‏‏‏» و خواست‏ها و آماج‏هاى‏‏‏‏ آتى‏‏‏‏- دورنمایى‏‏‏‏- سوسیالیستى‏‏‏‏ را براى‏‏‏ پراتیک و عملکرد سیاسى‏‏‏- روشنگرانه در جامعه درک کند و گروه دومى‏‏‏‏ که آگاهانه مى‏‏‏‏خواهد خاک به چشم مردم بریزد، تا آن‏ها این رابطه را درک نکنند.

گروه دوم را مى‏‏‏‏توان به مدافعان ومداحان علنى‏‏‏‏ حفظ شرایط موجود و آنانى‏‏‏‏ تقسیم کرد که همانند تربچه‏هاى‏‏‏‏ پوک ظاهرى‏‏‏‏ چپ و سرخ و باطنى‏‏‏‏ دیگر دارند.

جریان “راه توده”- پیک‏نت و سردبیر آن على‏‏‏‏ خدایى‏‏‏‏ از نوع گروه دوم در این جریان است که با جملات مشابه ابرازنظر کننده کنونى‏‏‏‏، “على‏‏‏‏”، طرح «مسائل طبقاتى‏‏‏‏» را «درس پس دادن ملانقطى‏‏‏‏» و گویا «آب در هاون کوبیدن» مى‏‏‏‏نامد. او این درس را باید ازجمله در سفرى‏‏‏‏ آموخته باشد که به مدت چندین ماه به ایالات متحده آمریکا داشته است. این آموزش همانست که او «انتشار کیهان لندن از چپ» مى‏‏‏‏نامد. لباسى‏‏‏ که او به “راه‏توده” از شماره ٩۶ به بعد آن پوشانده است، تا برخلاف همتاى‏‏‏‏ واقعى‏‏‏‏ خود “کیهان لندن”، با ظاهرى‏‏‏‏ “چپ” آن بگوید و بنویسد، که همتایش از راست مى‏‏‏‏نویسد و منتشر مى‏‏‏‏سازد. “على‏‏‏‏ خدایى‏‏‏‏”، همتاى‏‏‏‏ “چپ” “علیرضا نورى‏‏‏‏زاده”!

همانقدر که دومى‏‏‏ در رسانه‏ها با وسواس درباره وضع اقتصادى‏‏‏ نابسامان مردم سکوت مى‏‏‏کند و تنها با نامیدن اسامى‏‏‏ این و آن “حاج‏آقا” خود را کانون اطلاعات و مفسر زبردست مى‏‏‏نمایاند، اولى‏‏‏ نیز با مضر اعلام کردن و تشتت آفرین دانستن طرح مسائل اقتصادى‏‏‏- طبقاتى‏‏‏، راه رشد آتى‏‏‏ کشور و …، “پیک نت” خود را با اسامى‏‏‏ همان “حاج‏آقا”ها، به ناف به اصطلاح اطلاعات و تحلیل سیاسى‏‏‏ تبدیل ساخته است.

او ازجمله مى‏‏‏‏کوشد با “یادمانده‏ها”، خود را از سویى‏‏‏‏ رهبر حزب توده ایران بنمایاند و بقبولاند و از سوى‏‏‏‏ دیگر این درس آموخته از محافل خادم امپریالیسم آمریکا را به توده‏اى‏‏‏‏ها منتقل سازد. اما این کوشش همانند کوشش‏هاى‏‏‏‏ مشابه، یک خوش خیالى‏‏‏‏ و امیدى‏‏‏‏ بى‏‏‏‏پایه و اساس است. پیش از آنکه او بتواند به این هدف خود دست یابد، باید به برخى‏‏‏‏ پرسش‏ها توسط توده‏اى‏‏‏‏ها پاسخ ضرورى‏‏‏‏ را بدهد.

او باید به این پرسش پاسخ دهد که پس از فروپاشى‏‏‏ کشورهاى‏‏‏ سوسیالیستى‏‏‏، او با همسر و دوفرزندش با کدام گذرنامه، با کدام ویزا و با کدام پول از خانه حزبى‏‏‏ در اختیار رهبرى‏‏‏ حزب توده ایران در پراگ، مرکز جمهورى‏‏‏‏ سوسیالیستى‏‏‏‏ چکوسلاواکى‏‏‏‏ سابق به ایالات متحده آمریکا منتقل شد، در آمریکا در کجا اقامت داشت و بعد از ماه‏ها اقامت در آن کشور با کدام گذرنامه، ویزا و پول به کشور اتریش منتقل و در آنجا به عنوان پناهنده سیاسى‏‏‏‏ ایرانى‏‏‏‏ مستقر گشت؟

مخالفت على‏‏‏‏ خدایى‏‏‏‏ با طرح اندیشه و اسلوب سیاسى‏‏‏‏ و پراتیک انقلابى‏‏‏ حزب توده ایران، که زنده‏یاد احسان طبرى‏‏‏‏ آن را ازجمله در رساله “درباره منطق عمل، چگونه مى‏‏‏‏توان به عمل اجتماعى‏‏‏‏ مبناى‏‏‏‏ علمى‏‏‏‏ بخشید؟” توضیح مى‏‏‏دهد و همچنین زنده‏یاد فرج‏الله میزانى‏‏‏‏، “جوانشیر” در کتاب “سیماى‏‏‏‏ مردمى‏‏‏‏ حزب توده ایران” مى‏‏‏‏آموزاند، درسى‏‏‏‏ است که او از این سفر به ارمغان آورده است. ضرورت برقرارى‏‏‏‏ پیوند میان خواست و آماج‏هاى‏‏‏‏ آنى‏‏‏‏ و آتى‏‏‏‏ را جوانشیر به کمک بررسى‏‏ سیاست چهل ساله حزب توده ایران تا سال‏هاى‏‏‏‏ آغازین پس از پیروزى‏‏‏‏ انقلاب در کتاب فوق مستدل و برجسته مى‏‏‏‏سازد و نشان مى‏‏‏‏دهد که این سیاست موفق نه تنها «درس پس دادن ملانقطى‏‏‏‏» و «آب در هاون کوبیدن» نیست، بلکه سیاستى‏‏‏‏ علمى‏‏‏‏ و واقع‏بینانه و درست است. ارتجاع حاکم و ارتجاع جهانى‏‏‏‏ براى‏‏‏‏ اِعمال سیاست خود، همچنانکه عمال شناخته شده آن در “صداى‏‏‏ آمریکا” و “بى‏‏‏بى‏‏‏سى‏‏‏” و … تربچه‏هاى‏‏‏ پوک نیز چاره‏اى‏‏‏‏ ندارند جز آنکه به نفـى‏‏‏‏ وجود چنین پیوندى‏‏‏‏ بپردازند.

ازاین‏روست که باید مخالفت على‏‏‏‏ خدایى‏‏‏‏ را با ایجاد پیوند میان خواست و آماج‏هاى‏‏‏‏ آنى‏‏‏‏ و آتى‏‏‏‏ جنبش، همان درسى‏‏‏‏ ارزیابى‏‏‏‏ کرد که او از سفر خود به آمریکا به ارمغان آورده است. درسى‏‏‏‏ که او نتوانست به اندیشه حاکم بر راه توده دوره دوم مستولى‏‏‏‏ سازد و تنها پس از دزدیدن آرشیو آن از شماره ٩۶ به بعد به هدف خود دست یافت. او اکنون و در “پیک‏نت” به راهى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏رود که در سفر آمریکا به او آموخته‏اند.

وظیفه او نفى‏‏‏‏ ضرورت طرح «مسایل طبقاتى‏‏‏‏» است. وظیفه نفى‏‏‏ پایبند بودن به ضرورت پیوند میان خواست و آماج آنى‏‏‏‏ و آتى‏‏‏‏، و آنطور که جوانشیر برمى‏‏‏‏شمرد، پیوند میان وظایف دموکراتیک و سوسیالیستى‏‏‏‏ حزب توده ایران است. در این موضع اپورتونیستى‏‏‏‏، تسلیم‏طلبانه، سوسیال دموکراتیک و ضدتوده‏اى‏‏‏ على‏‏‏‏ خدایى‏‏‏‏، سردبیر پیک‏نت متاسفانه تنها نیست. خدایى‏‏‏ براى‏‏‏ دسترسى‏‏‏ به این هدف، تنها از طریق انتشار “یادمانده‏ها” به سود خود، دست نمى‏‏زند و به نفع خود به “پرونده‏سازى‏‏‏” مثبت نمى‏‏پردازد، بلکه دروغ‏بافى‏‏‏، تزویر، پشت‏هم‏اندازى‏‏‏ و “پرونده‏سازى‏‏‏” شیوه او در تمام سال‏ها بوده است. ازاین‏رو نگارنده این سطور او را بارها «پرونده‏ساز» نامید و او این عنوان را “قورت” داد!