مقاله شماره ٨٩/٣٠

XXXXVIII – درباره فتیشیسم. در دوران کنونى‏‏ حاکمیت سرمایه مالى‏‏ نئولیبرال چنین تبلیغ مى‏‏شود، که گویا “الزاماًت اقتصادى‏‏” ناشى‏‏ و به‏مثابه پیامد روند گلوبالیستى‏‏ حاکم است که چاره‏اى‏‏ باقى‏‏ نمى‏‏گذارد، جز برداشتن هرنوع بند و قید اجتماعى‏‏ بر دست و پاى‏‏ سرمایه. “الزاماًت اقتصادى‏‏” ظاهر شى‏‏ءشده روابط اجتماعى‏‏ حاکم در این دوران است که “مستقل” شده و “خصلت اجتماعى‏‏” یافته است.

XXXXIX- شى‏‏ءشدن- نقل قول فوق از مارکس درباره شى‏‏ءشدن در ترجمه ایرج اسکندرى‏‏ از کتاب “کاپیتال” ۱۳۵۲ (صفحه ۱۰۴) چنین است: به‏طور کلى‏‏ اشیاء مصرفى‏‏ به این جهت کالا مى‏‏شوند که محصول‏ کارهاى‏‏ خصوصى‏‏ مستقل از یکدیگر ساخته شده، هستند. هیئت این کارهاى‏‏ خصوصى‏‏، مجموع کار اجتماعى‏‏ را تشکیل مى‏‏دهد. نظر باینکه تولید کنندگان بدواً از راه مبادله محصولات کار خویش با یکدیگر تماس اجتماعى‏‏ حاصل مى‏‏کنند، صفات اجتماعى‏‏ خاص کارهاى‏‏ شخصى‏‏ آن‏ها نیز نخست در درون این مبادله نمودار مى‏‏گردد. به‏عبارت دیگر کارهاى‏‏ خصوصى‏‏ بدواً به‏وسیله روابطى‏‏ که مبادله بین محصولات کار ایجاد و از همان راه بین تولیدکنندگان برقرار مى‏‏کند، به صورت حلقه‏هاى‏‏ مجموع کار اجتماعى‏‏ درمى‏‏آیند. بنابراین، به نظر تولیدکنندگان مناسبات اجتماعى‏‏، کارهاى‏‏ خصوصى‏‏ آن‏ها همچنآن‏که هست، جلوه مى‏‏کند، یعنى‏‏ نه به‏مثابه مناسبات بى‏‏واسطه اجتماعى‏‏ بین اشخاص در مورد کارهائى‏‏ که خود انجام داده‏اند، بلکه مانند مناسبات شى‏‏ءاى‏‏ اشخاص و روابط اجتماعى‏‏ اشیاء. نخست در درون مبادله است که محصولات کار داراى‏‏ واقعیت ارزشى‏‏ اجتماعى‏‏ و همانندى‏‏ مى‏‏شوند، واقعیتى‏‏ که ذاتاً از شیئیت سودمند و متنوع آن‏ها متمایز است.

L- امرى‏‏ که مثلاً در مورد بیکارى‏‏ زحمتکشان نیز متداول است. سرمایه‏دارى‏‏ مى‏‏کوشد بیکار شدن افراد را در جامعه ناشى‏‏ از علل فردى‏‏، ناتوانى‏‏، بى‏‏استعدادى‏‏، عدم تخصص و تحرک وغیره کارگر قلمداد سازد.

LI- تریشوتومى‏‏، آموزشى‏‏ که انسان را به سه قسمت تن، روح و معنویت Leib, Seele, Geist تقسیم مى‏‏کند.

LII- رومانتیک – جنبش اجتماعى‏‏ برپایه اندیشه فلسفى‏‏ و احساسى‏‏ (عاشقانه،، شعر و کلاً ادبیات) سال‏هاى‏‏ ۱۸۳۰- ۱۷۹۴ در اروپا و به‏ویژه در آلمان.

LIII- توضیحاتى‏‏ در مورد “عقل سلیم”. تاثیرى‏‏ که “عقل سلیم” مى‏‏تواند داشته باشد را مى‏‏توان در دوران کنونى‏‏ بخوبى‏‏ مشاهده کرد. سرمایه مالى‏‏ جهانى‏‏ توانسته است به‏کمک آن سیاست غارتگرانه خود را در پس پرده ابهام قرار دهد. به این منظور تبلیغ به‏سود “الزاماًت گلوبالیستى‏‏”، به‏مثابه برداشتى‏‏ “عقلایى‏‏” برپایه “عقل سلیم” بشدت انجام مى‏‏شود. ازاین طریق “اولیگارشى‏‏ مالى‏‏” توانسته‏ است “ایدئولوژى‏‏ طبقات حاکمه را به ایدئولوژى‏‏ حاکم” تبدیل سازد. یعنى‏‏ توانسته است کاتگورى‏‏ “الزاماًت گلوبالیستى‏‏” را جایگزین درک از روابط بین انسان‏ها سازد. گویا اقتصاد و نه انسانِ مالکِ سرمایه به حاکم مطلق‏العنان تبدیل شده‏است و گویا جز تسلیم به قدرت آن، چاره‏اى‏‏ باقى‏‏ نمى‏‏ماند. این، گویا یک “قدرت طبیعى‏‏” و “مشى‏‏الهى‏‏” است که در لباس “الزاماًت گلوبالیستى‏‏” حاکم شده است، و نه حاکمیت مشتى‏‏ سرمایه‏دار غارتگر. براین‏پایه است که ضرورت آن‏که همه چیز را باید گویا آن‏چنان به‏صورت “عقلایى‏‏” و برپایه “عقل سلیم” حل‏وفصل کرد که در خدمت “اقتصاد” بوده و تابع “الزاماًت گلوبالیستى‏‏” باشد، توجیه و تبلیغ مى‏‏شود. این حکمى‏‏ “الزامى‏‏” و گریزناپذیر بودن و سرپیچى‏‏ از آن ناممکن است. منظور از بى‏‏بندوبارى‏ و آزادسازى‏ (بازار بى‏نظارت)‏ Deregulation روابط اجتماعى‏‏، آنطور که برنامه و نسخه “الزاماًت گلوبالیستى‏‏” براى‏‏ کشورهاى‏‏ سراسر جهان است، نظمى‏‏ است سازمان داده شده برپایه منافع جهانى‏‏ سرمایه امپریالیستى‏‏ و نه در جهت رفع نیازهاى‏‏ انسانى‏‏. محو شدن روابط اجتماعى‏‏ بین انسان‏ها، به فراموش شدن جاى‏‏ والاى‏‏ انسان و بیگانگى‏‏ از خود انجامیده است.

LIV- فون کوئیز، نیکولا ١۴۶۴- ١۴٠١، فیلسوف کاردینال در شهر تریر، زادگاه کارل مارکس، در آلمان.

LV- آگـاهـى‏‏- در سطور کوتاه و شعرگونه زیر احسان طبرى‏‏ نه تنها روند بغرنج و طولانى‏‏ دستیابی به “شناخت” را توسط انسان برمى‏‏شمرد، بلکه همچنین دوسوى‏‏ به‏هم‏پیوسته و همچنین یکدیگر را موجب شونده قابلیت قوه ادراکه را، یعنى‏‏ قدرت تجزیه  کلیت پدیده و تعمیم از آن در طول رشد آنتروپولوژیک Anthropologie انسان و دستیابى‏‏ طولانى‏‏ و سخت جان به شناخت دیالکتیکى‏‏ را برمى‏‏شمرد. با توجه به اهمیت نظریات و چگونگى‏‏ بیان آن توسط طبرى‏‏ در ارتباط با مطالب کتاب لئـو کفلـر بخشى‏‏ از این رساله که تحت عنوان “اندیشه‏هایى‏‏ پراکنده درباره انسان و زندگى‏‏” در کتاب “یادداشت‏هاى‏‏ فلسفى‏‏ و اجتماعی” ۱۳۴۵ به چاپ رسیده است، در اینجا نقل مى‏‏شود. « … و درواقع هم نبرد انسان با طبیعت نبردى‏‏ بسیار نابرابر بود. او مى‏‏ بایست طبیعت را و خود را به‏مثابه پاره‏اى‏‏ از طبیعت بشناسد. مابین ظرفیت دماغى‏‏ و استعداد معرفتى‏‏ او و پیچیدگى‏‏ حیرت انگیز جهان پیرامون تضادى‏‏ عمیق وجود داشت: طبیعت در جنبش دائمى‏‏ است و او میل دارد همه چیز را براى‏‏ مشاهده و مداقعه خود متوقف سازد، طبیعت متنوع است و او میل دارد همه چیز را همانند تصور کند، تا درکش آسان‏تر‏گردد، طبیعت بینهایت است و او مى‏‏ تواند محدود را بفهمد، طبیعت تودرتو است و او خوش‏تر دارد در سطح بغلطد، طبیعت رقص مغشوشى‏‏ از پدیده‏هاست و او مى‏‏ خواهد همه چیز را در هماهنگى‏‏ قواعد و قوانین بگنجاند، طبیعت سرشار از هزارها راه و مجراست و او مى‏‏ خواهد همه چیز را در آن مجارى‏‏ اندکى‏‏ که خود مى‏‏شناسد، سیر دهد….] احسان طبرى‏‏ “یاداشت‏ها و نوشته‏هاى‏‏ فلسفى‏‏ و اجتماعى‏‏” ۱۳۴۳، ص ۱۱۲- ۱۱۱»

LVI- فلسفه طبیعت. ماتریالیسم تاریخى‏‏ و دیالکتیکى‏‏ و کلاً فلسفى‏‏ ماتریالیستى‏‏ طبیعت را بدون هر نوع اضافات ماوراءطبیعه مى‏‏پذیرد و مى‏‏داند، که پیش از به‏وجود آمدن شعور، وجود داشته است و انسان از آن پدید آمده است. اندیشه ایده‏آلیستى‏‏، طبیعت را ثانوى‏‏ و ناشى‏‏ از شعور مى‏‏داند. ریشه برداشت وحدت طبیعت در “فلسفه طبیعت” در این برداشت نـهفته است.

LVII- بورک‏هارد، کارل یاکوب ١٩٧۴- ١٨٩١، تاریخ‏نگار و سیاستمدار سوئیسى‏‏.

LVIII- خصلت به شى‏‏ء  تبدیل شدن در اقتصاد دوران فئودالیسم وجود ندارد، زیرا که  در آن کار در کشاورزى‏‏ و در پیشه‏ورى‏‏ ازهم‏گسیخته نشده است، آنطور که در اثر “تقسیم‏کار” در سرمایه‏دارى‏‏ عملى‏‏ شده است. آنتونیو استرادیوارى‏‏، ویلن ساز ایتالیائى‏‏ ١٧٣٧- ١۶۴۴، براى‏‏ آفرینش هر ویلن از انتخاب چوب تا ترکیب لاک و چگونگى‏‏ رنگ کردن ویلن را به تنهایى‏‏ انجام مى‏‏داد. این امر وضع “ازخودبیگانه‏شدن” را در رابطه بین ویلن‏ساز و ویلونیست ایجاد نمى‏‏کرد. وجود چنین پدیده‏اى‏‏ براى‏‏ آن دوران غیرقابل درک است. یکى‏‏ از علل سطح پیشرفته و شکوهمند هنرهاى‏‏ پیشه‏ورى‏‏ در آن دوران فقدان تقسیم‏کار است.

LIX- کاسیئر، ارنست ۱۹۴۵- ۱۸۷۴، فیلسوف نوکانتى‏‏.

LX- اتمیزاسیون- ذره‏اندیشى‏‏ جامعه برپایه نظریه سقراط قرار دارد. آموزش آتمیستیک او ماده را تشکیل شده از اجزاى‏‏ اتم مى‏‏پذیرفت.

LXI- غایت‏شناسى‏‏، تئلئولوژى‏‏ نامى‏‏ است براى‏‏ آموزش ایده‏آلیستى‏‏اى‏‏ که کلیه حرکت، تغییر و تکامل در جهان را امرى‏‏ هدفمند و از پیش تعیین شده مى‏‏پندارد. این آموزش براى‏‏ این هدفمندى‏‏ نه ریشه علّى‏‏، که ریشه “ایده”- خداوندى‏‏ و معنوى‏‏ قایل است.

LXII- ایدئولوژى‏‏ پسامدرن سرمایه‏دارى‏‏ نئولیبرال در نبرد ایدئولوژیک خود علیه روشنگرى‏‏ و اندیشه علمى‏‏ امروزه، مى‏‏کوشد این تصورات منسوخ قرن هیجدهم را دوباره زنده سازد. بنیادگرایان مسیحى‏‏ در آمریکا که جورج دبلیو بوش، رئیس جمهور فعلى‏‏ ایالات متحده نیز یکى‏‏ از فعالان کلیسائى‏‏ آن است، در موعظه‏هاى‏‏ خود دوباره علیه داروین و نظریات اثبات شده او در مورد برآمدن گونه‏هاى‏‏ مختلف گیاهى‏‏ و حیوانى‏‏ از ریشه مشترک تاریخى‏‏، تبلیغ مى‏‏کنند و نظریات او را مردود اعلام مى‏‏دارند. این درحالى‏‏ است که علم فیزیک توانسته است بى‏‏پایانى‏‏ کهکشان و چگونگى‏‏ ایجادشدن منظومه‏ها و سیکل تغییرات آن را بشناسد و به اثبات برساند.

LXIII- کئوزناى‏‏، فرانکو ١٧٧۴- ١۶٩۴، پزشگ، فیلسوف و اقتصاددان فرانسوى‏‏. پایه گذار آموزش فیزیوکرات.

LXIV- فیزیوکرات. آموزش فیزیوکرات‏ها که کئوزناى‏‏ پایه‏گذار آن بود، خواستار وضع قوانین براى‏‏ گذران طبیعى‏‏ جریان روند هستى‏‏ اجتماعى‏‏ بودند.

LXV- کرومول، اولیور، ١۶٨۵- ١۵٩٩، لرد انگلیسى‏‏، رهبر انقلاب مجلس علیه پادشاه انگلیس.

LXVI- غده اپى‏‏فیز- غده با ترشح داخلى‏‏ (ترشح به درون دستگاه گردش خون) در زیر سقف مغز میانى‏‏.

LXVII- نه تنها سنت‏هاى‏‏ مشابه نزد اقوام دور از هم نشان معنویت مشترک گونه انسانى‏‏ است، بلکه همچنین بیان رشد مشابه آگاهى‏‏، فن و هنر و نهایتاً علوم نزد آنان نیز است. ساخت ابنیه مخروطً شکل براى‏‏ آرامگاه و یا مراکز مقدس را مى‏‏توان هم نزد مصریان قدیم و هم نزد قبایل مایا Maya در آمریکاى‏‏ جنوبى‏‏ یافت.

LXVIII- بلوخ، ارنست ١٩٧٧- ١٨٨۵، فیلسوف مارکسیست آلمانى‏‏.

LXVIIIa- فیلسوف معاصر آلمانى‏‏ پتر بویرتون Peter Beurton در رساله‏اى‏‏ تحت عنوان “تولید ابزار تولید در جهان حیوانات و نزد انسان” (دفاتر مارکسیستى‏‏ Marxistische Blätter شماره ٣ سال ٢٠٠۶- آلمان) تولید و رشد ابزار تولید توسط انسان را نشان رشد اولوسیونر انسان ارزیابى‏‏ مى‏‏کند. استفاده از وسائلى‏‏ براى‏‏ دستیابى‏‏ به مواد غذایى‏‏ (مثلاً استفاده از شاخه نازک براى‏‏ خارج کردن مورچه از سوراخ آن و یا شکستن هسته میوه‏ها به‏کمک سنگ توسط میمون و نمونه‏هاى‏‏ دیگرى‏‏ از این نوع استفاده احیوان از ابزار) در جهان حیوانات در سطح رشد هر حیوان مشخص محدود مى‏‏ماند. این محدودیت مانع رشد وسائل کمکى‏‏ در جهان حیوانات مى‏‏شود. نزد انسان اما رشد ابزار تولید در سطح آگاهى‏‏ انتولوژیک فرد معین باقى‏‏ نمى‏‏ماند، بلکه داراى‏‏ تاثیرى‏‏ آنتروپولوژیک است. ازاین‏رو باید رشد ابزار تولید و نهایتاً رشد نیروهاى‏‏ مولده را در هستى‏‏ اجتماعى‏‏ نشان رشد اولوسیونر آگاهى‏‏ انسان ارزیابى‏‏ کرد.

ارزیابى‏‏‏اى‏‏ که در تائید جنبه فعال ذهنیت انسان در رابطه انسان و طبیعت، آنطور که در نقل قول فوق از مارکس بیان شد، مى‏‏باشد. همچنین نگاه شود به مقاله “انسان” (٨٨/٢٨)http://www.tudeh-iha.com/?p=1075&lang=fa.

LXIX- پرودون، پیر ١٨۶۵- ١٨٠٩، سوسیالیسن اتوپیست و آنارشیست فرانسوى‏‏.

LXX  - laissez faire-نظریه اقتصادى‏‏ درباره آزادى‏‏ سرمایه‏دارها – که گویا در انطباق است با طبیعت – . در قرن ١٨ تئورى‏‏ متداولى‏‏ بود.

LXXI- مارسلیون فون پادوآ، ١٣۴٣- ١٢٧٠، نظریه‏پرداز ایتالیائى‏‏، که درباره استقلال خلق‏ها و برترى‏‏ دولت بر کلیسا آموزشى‏‏ ارائه کرده است.

LXXII- توماس فون آکوئینو، ١٢٧۴- ١٢٢۵، روحانى‏‏ کلیساى‏‏ کاتولیک. یکى‏‏ از پایه‏گذاران نظریات دوران شولاستیک کلیسا در قرون وسطى‏‏.

LXXIII- وابستگى‏‏ به قدرت طبیعى‏‏. وابستگى‏‏ فرد از جمع در جوامع اولیه که تا حد تحت الشعاع قرار داشتن کلیه جوانب حیات فردى‏‏ را در بر مى‏‏گرفت، موجب آن شده است که جامعه‏شناسان پوزیتویست بورژوایى‏‏ دوران ما از نوع “پوپر”، از این وضع تاریخى‏‏ به غلط نتیجه‏گیرى‏‏ کرده و جوامع اولیه را از نوع “جوامع اتوریته” بنامند. درحالى‏‏ که وابستگى‏‏ تاریخى‏‏ فرد از جمع در این جوامع نمونه‏اى‏‏ است براى‏‏ این رابطه اولیه و طبیعى‏‏ urwuechsig که انسان آن دوران آن را به‏مثابه وابستگى‏‏ طبیعى‏‏ و خود خواسته درک مى‏‏کرده است. پوپر با انتقال نادرست شرایط دوران جامعه بدوى‏‏ به شرایط دوران سرمایه‏دارى‏‏ و مشابه دانستن آگاهى‏‏ انسان آن دوران با آگاهى‏‏ انسان کنونى‏‏، به نتیجه‏گیرى‏‏ نادرست و غیرتاریخى‏‏ درباره شرایط آن دوران مى‏‏رسد. او ظاهر “آزاد بودن” انسان دورران سرمایه‏دارى‏‏ را با ظاهر زیر سلطه بودن فرد توسط جمع در آن دوران، مقایسه مى‏‏کند، مقایسه‏اى‏‏ غیرتاریخى‏‏ و غیرعلمى‏‏، و از این مقایسه نادرست، به این نتیجه نادرست مى‏‏رسد که جامعه بدوى‏‏، جامعه‏اى‏‏ است غیرآزاد. چنین نتیجه‏گیرى‏‏ درعین‏حال نادرستى‏‏ اسلوبى‏‏ بررسى‏‏ پوپر را نیز به‏اثبات مى‏‏رساند. نگاه کن همچنین بخش بررسى‏‏ اسلوب نظریه “گرنتس نوتسن تئورى‏‏”.

LXXIV- میلیتون، جون، ١۶٧۴- ١۶٠٨، شاعر کور انگلیسى‏‏ و رفیق کرومول.

LXXV- لورنس فون اشتین، ١٨٩٠- ١٨١۵، حقوق‏دان فرانسوى‏‏.

LXXVI- کالوین، یوهان ١۵۶۴- ١۵٠٩، رهبر جنبش پروتستان در سویس.

LXXVIa – مثلاً رشد بیکارى‏‏ در کشورهاى‏‏ متروپل ازاین‏رو اجتناب‏ناپزیر شده است، زیرا ازجمله توسعه تولید بخاطر انباشتهِ بودن بازارها از کالاهاى‏‏ تولید شده، چنین توسعه‏اى‏‏ را مقرون بصرفه نمى‏‏کند. دیگر نمى‏‏توان شلوار جین و تلفن‏دستى‏‏ و خودروى‏‏ بیش‏ترى‏‏ را به‏فروش رساند. اما نظریه‏پردازان سرمایه‏دارى‏‏ در این کشورها قادر شده‏اند علت عـلّـى‏‏ بحران ساختارى‏‏ را مخفى‏‏ نگه‏دارند و بیکارى‏‏ را امرى‏‏ ناشى‏‏ از کمبودهاى‏‏ شخصى‏‏ فرد بیکار بنمایانند. اندیشه عامیانه که قادر به درک علت واقعى‏‏ رشد بیکارى‏‏ نیست، این به اصطلاح استدلال را مى‏‏پذیرد و پذیرفته است.

LXXVIb – چنان که اشاره شد، کثرت‏گرایى‏‏ در نظریه پسامدرن مى‏‏کوشد «کلیت تنوع» را القاء و آن را مقوله‏اى‏‏ کیفى‏‏ قلمداد کند. مثلاً مدعى‏‏ است که به تعداد انسان‏ها، عقاید متفاوتى‏‏ درباره هر پدیده وجود دارد. زیرا هر فرد، شخصیتى‏‏ یکتاست و لذا زاویه دید خود را دارد؛ و این امر، عین “دموکراسى‏‏” است.

به‏عبارت دیگر، اندیشه پسامدرن مى‏‏کوشد تفاوت میان هستى‏‏شناسى‏‏ Ontologie و انسان‏شناسى‏‏ Anthropologie را مخدوش سازد. رابطه میان هستى‏‏شناسى‏‏ به مفهوم شناخت یگانه بودن رشد فردى‏‏ و تظاهر بیرونى‏‏ هر انسان و انسان‏شناسى‏‏ به مفهوم شناخت خانوادهِ گونهِ انسان، از نظر فلسفى‏‏، رابطه میان جزء و کل است. در این رابطه، اولى‏‏، مقوله‏اى‏‏ کمّى‏‏ و دومى‏‏ مقوله‏اى‏‏ کیفى‏‏ است. تنوع شکل تظاهر اجزاء با منافع ویژه، نه تنها با منافع و نیازهاى‏‏ خانواه انسانى‏‏ در تضاد نیست، بلکه وابستگى‏‏ و ارتباط درونى‏‏ این دو مقوله، پیش‏شرط وجودى‏‏ تنوع کمّى‏‏ در کیفیت مشترک را تشکیل مى‏‏دهد. پسامدرنیسم این رابطه دیالکتیکى‏‏ میان جزء و کل را درک نمى‏‏کند، بلکه نهایتاً این دو را در برابر هم قرار مى‏‏دهد. جامعه «دمکراتیک» مورد نظر نظریه پسامدرن، فاقد ساختارى‏‏ سازمان‏یافته بوده و نمى‏‏تواند در طول زمان بغرنج گردد؛ بلکه هم‏چنان به صورت بافت همگون و خمیرگونه‏یى‏‏ برجا مى‏‏ماند. واقعیت تاریخى‏‏ رشد و تکامل جامعه انسانى‏‏ از جامعه ساده اولیه با اشکال ساده زندگى‏‏ انسان‏ها؛ تا جامعه بغرنج و پیچیده سرمایه‏دارى‏‏ و سوسیالیستى‏‏ با لایه‏ها و قشربندى‏‏هاى‏‏ هستى‏‏ اجتماعى‏‏، برداشت مکانیکى‏‏ و ایستا statik از جامعه انسانى‏‏ را در اندیشه پسامدرن رد مى‏‏کند. (توماس مچر، “جامعه‏مدنى‏‏ و آگاهى‏‏ پسامدرن”، ص ۴۴-۴٣، انتشارات پیلا، تهران ١٣٨۴).

LXXVII- فرمالیسم. جریانى‏‏ در پوزیتویسم، که فرم و ظاهر پدیده را عمده ارزیابى‏‏ مى‏‏کند.

LXXVIII- اسپنسرؤ هربرت، ١٩٠٣- ١٨٢٠. فیلسوف و جامعه‏شناس انگلیسى‏‏. پایه‏گذار آموزش انطباق تئورى‏‏ اولوسیون بر جامعه.

LXXIX- به نقل از صفحه ۱۷۹ ترجمه جلد اول کتاب “سرمایه” ( ترجمه ایرج اسکندرى‏‏):

۳- خرید و فروش نیروى‏‏ کار

تغییر ارزش پولى‏‏ که باید به سرمایه مبدل شود، نمى‏‏تواند از خود این پول ناشى‏‏ گردد. زیرا پول به‏مثابه وسیله خرید و مانند وسیله پرداخت، فقط موجب تحقق بخشیدن به بهاى‏‏ کالائى‏‏ است، که با آن خریدارى‏‏ مى‏‏شود یا به‏وسیله آن پرداخت مى‏‏گردد. درحالى‏‏که پول با بقاء در شکل خاص خود، به‏مثابه مقدارى‏‏ ارزش مشخص و ثابت، محتجر مى‏‏ماند (“در شکل پول… سرمایه هیچ بهره‏اى‏‏ ببار نمى‏‏آورد” Ricardo: “principels of Political Economy”, P. 267). همچنین تغییر مزبور نمى‏‏تواند از دومین عمل دَوران، یعنى‏‏ بازفروش کالا سرچشمه بگیرد، زیرا این عمل فقط کالا را از شکل طبیعى‏‏ خود مجدداً به شکل پولى‏‏ مبدل مى‏‏سازد. بنابراین تغییر باید ناشى‏‏ از کالائى‏‏ باشد که در معامله نخستین پ- ک خریدارى‏‏ شده است، ولى‏‏ نه از ارزش کالا، زیرا چنآن‏که گذشت، برابرها با هم مبادله مى‏‏شوند و پرداخت نیز طبق ارزش کالا انجام مى‏‏گیرد. پس تغییر مزبور فقط مى‏‏تواند از ارزش مصرف کالا بنفسه، یعنى‏‏ از استعمال و مصرف آن ناشى‏‏ گردد. براى‏‏ آن‏که صاحب پول ما بتواند از استعمال و یا مصرف کالائى‏‏ ارزشى‏‏ بیرون کشد، باید بخت با وى‏‏ چنان یار‏گردد، که در محیط دَوران، یعنى‏‏ در خود بازار، کالائى‏‏ با این ویژگى‏‏ بچنگ آورد که ارزش مصرفش، خود ارزش باشد، به‏نحوى‏‏ که استفاده واقعى‏‏ از آن کالا، به‏خودى‏‏ خود موجب وقوع یافتن کار و بالنتیجه ارزش آفرینى‏‏ گردد. و درواقع صاحب پول ما کالائى‏‏ با این خصوصیت در بازار پیدا مى‏‏کند و آن عبارت از توان کار یا نیروى‏‏ کار انسان است.

ما تحت عنوان نیروى‏‏ کار یا توان کار مجموع امکانات روحانى‏‏ و یا جسمانى‏‏اى‏‏ را مورد نظر قرار مى‏‏دهیم که در کالبد و شخصیت یک انسان زنده وجود دارد و وى‏‏ آنگاه که ارزش‏هاى‏‏ مصرف از هر نوعى‏‏ را تولید مى‏‏کند، آن را به‏کار مى‏‏اندازد.

LXXX- سان سیمون۱۸۲۵- ۱۷۶۰، سوسیالیست تخیلى‏‏ فرانسوى‏‏.

LXXXI- ناتورآلیسم، آموزش فلسفى‏‏اى‏‏ که جهان را داراى‏‏ ریشه‏هاى‏‏ طبیعى‏‏ مى‏‏داند. بر خلاف اندیشه مذهبى‏‏ که براى‏‏ طبیعت ریشه ماوراءطبیعى‏‏ قائل است. به زیرنویس LVI نیز مراجعه شود. ناتورآلیسم نام یک جهت‏گیرى‏‏ هنرى‏‏ نیز است.

LXXXII- امروز حکم درباره معاون رئیس پلیس شهر فرانکفورت آلمان و مامور زیردستش صادر شد، که در جریان تحقیقات به مناسبت ربوده‏شدن پسر هفت ساله در ۴ سال پیش که به مرگ کودک نیز منجر شده‏بود، فرد مظنون را تهدید به ضرب و جرح و اعمال فشار بدنى‏‏ کرده بود، چنانچه فرد مظنون محل مخفى‏‏ کردن کودک را بروز ندهد. به‏دنبال تهدید، فرد مظنون محل نعش کودک را که قبلاً بقتل رسانده بود، افشا کرد.

استدلال مدعى‏‏العموم چنین بود که اقدام غیرقانون معاون رئیس پلیس، اصل قانون اساسى‏‏ جمهورى‏‏ فدرال آلمان را نقض و زیرپا گذاشته است. قانونى‏‏ که طبق آن، حفظ حرمت و امنیت و شخصیت انسان  – حتى‏‏ فرد مظنون و یا محکوم نیز -  از آن چنان اهمیت اساسى‏‏ برخوردار است که در هیچ شرایطى‏‏ نقض آن مجاز نیست و اقدام علیه آن اقدامى‏‏ مجرمانه است و باید طبق قانون مجازات شود. (خصلت غیرقانونى‏‏ و مجرمانه سیاست ایالات متحده آمریکا در ایجاد زندان‏هاى‏‏ مخفى‏‏- غیرقانونى‏‏ در کشورهاى‏‏ اروپایى‏‏ و برپایى‏‏ بازداشتگاه “گوانتانامو” در بخش اشغال شده کوبا توسط این کشور نیز، از همین اصل اهمیت حرمت و امنیت شخصیت انسان ناشى‏‏ مى‏‏شود).

دادگاه استدلال را پذیرفت و معاون پلیس و مامور زیردستش را محکوم کرد.

این لحظه و جنبه پراهمیت در هستى‏‏ اجتماعى‏‏ مردم آلمان، یعنى‏‏ تضمین قانون اساسى‏‏ در حفظ حقوق بشر، حفظ امنیت و تمامیت بدنى‏‏ و روحى‏‏ انسان و ممنوعیت مطلق شکنجه بدنى‏‏ و روحى‏‏، ازجمله براى‏‏ فرد مظنون به آدم‏ربائى‏‏ و آدم‏کشى‏‏، دستاورد تاریخى‏‏ پراهمیتى‏‏ را براى‏‏ مردم آلمان، به‏ویژه باتوجه به تاریخ گذشته حاکمیت نازى‏‏ها بر این کشور و فجایع هول‏انگیز آنان علیه آلمانى‏‏ها و خلق‏هاى‏‏ دیگر، تشکیل مى‏‏دهد. دستاورد پراهمیتى‏‏ که یکى‏‏ از ویژگى‏‏هاى‏‏ برجسته تاریخ آلمان بالاخص و قانون مدنى‏‏ بورژوایى‏‏ به‏طور کلى‏‏ را تشکیل مى‏‏دهد.

تاریخ‏نگار بورژوایى‏‏ شاید با زبانى‏‏ رساتر از سطور فوق، دستاورد برشمرده را در ارزیابى‏‏ خود عنوان خواهد کرد و در چاپ بعدى‏‏ فرهنگستان به چاپ خواهد رساند. اما برداشت دیالکتیکى‏‏ از واقعه فوق نمى‏‏تواند در اینجا پایان یافته و به آنچه که گفته شد، قناعت کند.

قانون اساسى‏‏ آلمان که امنیت، تمامیت، حرمت انسان و حقوق‏بشر را تضمین مى‏‏کند، در همین روزهاى‏‏ آخر سال ٢٠٠۴ اجازه مى‏‏دهد که این حقوق‏بشرى‏‏ تضمین شده در قانون اساسى‏‏ کشور میلیون‏ها مرتبه به خشن‏ترین شکل نقض شود و میلیون‏ها ساکنین این کشورِ ثروتمند از موهبات این قانون محروم شوند. بیکارى‏‏، بى‏‏خانمانى‏‏ و فقر با تصویب قانون معروف به “هارتز چهارم” که از آغاز سال ٢٠٠۵ به‏همورد اجرا گذاشته خواهد شد، طبق آمار رسمى‏‏ اعلام شده، مثلاً تنها زندگى‏‏ یک میلیون بیش‏تر از کودکان کشور را به زیر مرز فقر مى‏‏راند، رقمى‏‏ که هم اکنون و تا پیش از اجراى‏‏ قانون جدید هم رقمى‏‏ میلیونى‏‏ را تشکیل مى‏‏دهد.

جامعه‏شناسى‏‏ بورژوایى‏‏ که در مورد اقدامات جنایتکارانه با هدف سودورزى‏‏ مالى‏‏ توسط یک فرد آدم‏ربا، به‏درستى‏‏ اصل حفظ حرمت و تمامیت شخصیت آدم‏ربا را تعیین کننده ارزیابى‏‏ مى‏‏کند، حتى‏‏ نیم نگاهى‏‏ هم به نقض حقوق‏بشرى‏‏ و قانونى‏‏ میلیون‏ها انسان دیگر نمى‏‏اندازد، زیرا اصل مالکیت شخصى‏‏ بر ابزارتولید، به‏مثابه قانونى‏‏ که برپایه “حق‏طبیعى‏‏” انباشت سرمایه و ثروت در اختیار صاحبان ابزارتولید قرار دارد، کماکان در نظام بورژوایى‏‏ حاکم است. و توسعه فقر ناشى‏‏ از تاثیرات این قانونِ “طبیعى‏‏” سرمایه‏دارى‏‏، گویا پیامدى‏‏ “طبیعى‏‏” است و لذا “قانونى‏‏” است. با توجه به‏نکات فوق است که توجه به کلیه جنبه‏هاى‏‏ هر پدیده در جریان روند تغییرات و شدن‏ آن‏ها، پیش‏شرط شناخت کلیت پدیده، در مورد بحث ما، نظام سرمایه‏دارى‏‏، در اندیشه دیالکتیکى‏‏ را تشکیل مى‏‏دهد.

LXXXIII- «تا آنجا که ما آگاهیم، انسان تنها موجود جهان است که داراى‏‏ مقاصد اصیل (واقعى‏‏) و آگاهانه بوده و مى‏‏تواند درگیر فعالیت‏هایى‏‏ با مقاصد آگاهانه شود. انسان و تنها انسان است که با کار غایتمند و خلاق خود توانسته است یک زندگى‏‏ اجتماعى‏‏ متنوع برپا سازد و خود را در برابر طبیعت به عنوان محتواى‏‏ اصلى‏‏ جامعه در آورد. و در جریان درک و تغییر پویاى‏‏ طبیعت… یک جهان انسانى‏‏، که داراى‏‏ مسماى‏‏ حقیقى‏‏ است»، ایجاد سازد.  به نقل از مقاله “در پیرامون غایت”، “ژشیاژ نتاور”، ترجمه محمود عبادیان، نشریه “نقدنو” شماره ۵، ص  ۵۲، اسفند ۱۳۸۳

LXXXIV- «غایت نه چنان مقوله‏اى‏‏ است که از طبیعت فرا رود و نه مقوله‏اى‏‏ که از جامعه و تاریخ فرا رود. غایت هدف انسان است و انسانى‏‏ که هدفى‏‏ پیش‏رو مى‏‏گذارد و به آن تحقق مى‏‏بخشد، خود انسانى‏‏ اجتماعى‏‏ است؛ انسانى‏‏ که در محدوده ى‏‏ مناسبات اجتماعى‏‏ تحت شرایط موجود تاریخى‏‏ زندگى‏‏ مى‏‏کند. بنابراین در پیش‏رو گذاشتن و تحقق یک غایت، انسان دقیقاً در قید محدودیت شرایط اجتماعى‏‏ و تاریخ است و قوانین تکامل اجتماعى‏‏ بر او حاکم است.» همانجا ص ۵۴

LXXXV- مارکس در بحث راجع به مناسبات میان تولید و مصرف Consumption مى‏‏نویسد: «بدون تولید، مصرف وجود ندارد؛ اما بدون مصرف، تولید نیز وجود ندارد. زیرا تولید در چنین صورتى‏‏ بى‏‏هدف خواهد بود… چرا که مصرف، نیاز به تولید نو را به بار مى‏‏آورد و بنابراین مصرف آرمانى‏‏ است که فطرتاً براى‏‏ تولید زمینه فراهم مى‏‏آورد. و پیش‏شرط تولید است… اگر صحیح است که تولید از نظر خارجى‏‏ موضوع مصرف را پدید مى‏‏آورد، به همان میزان بدیهى‏‏ است که مصرف موضوع تولید را فکرتاً (آرمانگرایانه) همچون یک تصور درونى‏‏، یک نیاز، یک محرک، یک غایت فراهم مى‏‏آورد. مصرف، موضوع تولید را به صورت شکل ذهنى‏‏ به وجود مى‏‏آورد. تولید، بدون نیاز وجود ندارد.» همانجا ص ۵۲

LXXXVI-  براى‏‏ آقاى‏‏ پاپ‏اعظم، بندیکت شانزدهم، خصلت “خشونت‏آمیز” اسلام در تاریخ درک‏نشده باقى‏‏ مى‏‏ماند، زیرا او به‏مثابه یک تاریخ‏نگار فاقد اندیشه دیالکتیکى‏‏، ویژگى‏‏ “خاص” تظاهر پدیده اسلام را در تاریخ در ارتباط با دیگر لحظات “انقلاب اسلامى‏‏” (فردریش انگلس) قرار نمى‏‏دهد و لذا کلیت پدیده تاریخى‏‏ اسلام را درک نمى‏‏کند. پاپ در نطق خود در ماه سپتامبر ٢٠٠۶ در دانشگاه شهر رگنزبورگ Regensburg  آلمان، جایى‏‏ که او تا پیش از انتقالش به واتیکان و منسوب شدنش به ریاست دادگاه انگیزسیون کلیساى‏‏ کاتولیک، به عنوان استاد تدریس مى‏‏کرد، با پنهان شدن در پشت نقل‏قولى‏‏، “خشونت” اسلام را محکوم کرد، و درعین‏ ردیف کردن خود در صف سیاست جهانى‏‏ آقاى‏‏ بوش و شرکاء در به اصطلاح «جنگ علیه تروریسم»، به این امر هم اقرار کرد که به‏مثابه استاد دانشگاه نیز فاقد بینش تاریخى‏‏ است و پدیده “اسلام” را نشناخته، مورد انتقاد قرار مى‏‏دهد.

“انقلاب اسلامى‏‏”، تحولى‏‏ بود در جامعه قبیله‏اى‏‏ عربستان. رشد این جامعه قبیله‏اى‏‏ در جهت ایجاد نظام فئودالى‏‏ تنها از طریق اتحاد قبایل ممکن بود. از سوى‏ دیگر، دمکراسى‏‏ قبیله‏اى‏‏ که حق فرد فرد قبیله را به طور مساوى‏‏ مى‏‏پذیرفت و محترم مى‏‏داشت، قدرت کشش بزرگى‏‏ براى‏‏ جلب مردم اقوام دیگر بود. مردمى‏‏ که مثلاً در ایران زیر فشار فئودالیسم خشن و غارتگر ساسانى‏‏ به تنگ آمده بودند. خصلت “جنگجویى‏‏” اسلام در چند دهه آغاز “انقلاب اسلامى‏‏”، که پاپ مورد انتقاد قرار مى‏‏دهد، تنها در چهارچوب تغییر شرایط ایجاد شده براى‏‏ رشد و گذار نظام قبیله‏اى‏‏ به نظام فئودالى‏‏ و نیاز به اتحاد قبایل و ایجاد حکومت مرکزى‏‏ در عربستان قابل درک است. “خصلتى‏‏” که جنبه‏اى‏‏ “خاص” در کلیت پدیده تاریخى‏‏ در عربستان آن روز را تشکیل مى‏‏داد. برقرارى‏‏ و سلطه دسپوتیسم فئودالى‏‏ بعدى‏‏ بر جامعه اسلامى‏‏، بزودى‏‏ پس از توسعه سرزمین‏هاى‏‏ اسلامى‏‏، همان پدیده‏اى‏‏ است که به‏دنبال برقرارى‏‏ حاکمیت پاپ ‏اعظم در قرن ششم تاریخ اروپایى‏‏ نیز تحقق یافت. جنبش دهقانى‏‏ قرن پنجم و ششم در فرانسه و ایتالیا و … منجر به برقرارى‏‏ حاکمیت پاپ در رم شد. حاکمیتى‏‏ که بر روى‏‏ دست‏هاى‏‏ توده‏هاى‏‏ دهقانى‏‏ ایجاد شد و بزودى‏‏ به‏مثابه حاکمیت خشن و هول‏انگیز کلیساى‏‏ کاتولیک تحکیم گشت و ١٢٠٠ سال تاریخ فئودالیسم اروپایى‏‏ را رقم زد. خشونت دادگاه انگیزسیون در قرون وسطى‏‏، احکام کشتار و آدم سوزى‏‏ بربرمنشانه آن، جنایات اعمال شده در “جنگ‏هاى‏‏ صلیبى‏‏” و … در تضاد است با ادعاى‏‏ آقاى‏‏ پاپ بندیکت شانزدهم که گویا مایل است امروز نقش “عقلایى‏‏” و مسالمت‏آمیز براى‏‏ کلیساى‏‏ کاتولیک دست و پا کند، درحالى‏‏که سیاست واقعى‏‏ آن شرکت در جبهه سرمایه‏دارى‏‏ است که بوش و شرکاء نمایندگان آن هستند و مایلند با خصوصى‏‏سازى‏‏ حتى‏‏ آب در جهان، غارت مردم جهان را تشدید کنند.

LXXXVII- کومته، آگوست، ۱۸۵۷- ۱۷۹۸، فیلسوف فرانسوى‏‏، پایه گذار جامعه‏شناسى‏‏ سه مرحله رشد بشر.

LXXXVIII- اشتاملر، رودلف، ۱۹۳۸- ۱۸۵۶، فیلسوف پوزیتویست.

LXXXIX- زمملر، گئورگ، ۱۹۱۸- ۱۸۵۸، فیلسوف و جامعه‏شناس آلمانى‏‏.

LXXXX- تابوریت‏ها. جنبش ضد فئودالى‏‏ چک‏ها. هوس Huss، یوهان، ١۴١۵- ١٣٧٠، رهبر جنبش در سال ١٣١۵ در جلسه کنسیل کلیساى‏‏ کاتولیک در شهر کونستانس به مرگ در آتش محکوم و سوزانده شد.

LXXXXI-  از لغت یونانى‏‏ chilioi، اعتقاد مسیحى‏‏ درباره حاکمیت هزارساله بعد از تولد مسیح.

LXXXXII- مونتسر، توماس، ۱۵۲۵- ۱۴۹۰، انقلابى‏‏ مذهبى‏‏ مخالف لوتر، یکى‏‏ از رهبران جنگ هاى‏‏ دهقانى‏‏ در آلمان، شکست در جنگ و اعدام در سال ۱۵۲۵.

LXXXXIII- در تاریخ مردم سرزمین ما ایران نیز جنبش‏هاى‏‏ تساوى‏‏ خواهانه- کمونیستى‏‏ وجود داشته است. معروف‏ترین آن‏ها، جنبش مزدکی است که در سال ۴٩۶ تاریخ اروپایى‏‏ آغاز شد و تا سال ۵٢۴، در طول سى‏‏ سال ادامه داشت. در این دوران جامعه ایرانى‏‏ در حال «گذار تدریجى‏‏ و دردناک از نظام دودمانى‏‏ و بردگى‏‏ به نظام فئودال» بود (احسان طبرى‏‏، جهان‏بینى‏‏ها و جنبش‏هاى‏‏ اجتماعى‏‏ در ایران، ١٣۴٨، ص ١١۴). نگاه این جنبش به “گذشته”، گرایشى‏‏ بود براى‏‏ برقرارى‏‏ دمکراسى‏‏ جامعه قبیله‏اى‏‏ ساده که در آن تساوى‏‏ حقوق بین افراد برقرار بود و هستى‏‏ فردى‏‏ حلقه‏اى‏‏ ناگزیر و درعین‏حال ضرورى‏‏ تداوام هستى‏‏ قبیله را تشکیل مى‏‏داد. برداشت تاریخ‏نگارى‏‏ غیردیالکتیکى‏‏ از این جنبش مساوات‏طلب، تنها “اشتراک زنان” را مطرح مى‏‏سازد که نه فقط برداشت ایدئولوژیک حاکم آن زمان است، که همچنین برداشت امروزى‏‏ روزمره و بدخواهانه را نیز از هدف مساوات‏طلبانه جنبش‏هاى‏‏ اجتماعى‏‏ تشکیل مى‏‏دهد. هدف این برداشت ایدئولوژیک و تحریف کننده، پوشاندن فقر و بى‏‏عدالتى‏‏ تحمیل شده به توده‏هاى‏‏ دهقانى‏‏ است که به علت عدم امکان ایجاد خانواده در جامعه فئودالى‏‏ ساسانى‏‏، بپاخاسته بودند.

(تاریخ و دیالکتیک، فهرست توضیحاتى‏‏ مترجم، پایان ٢۵ http://www.tudeh-iha.com/?p=1505&lang=fa)